Gián đoạn ở eo biển Hormuz sẽ tác động mạnh mẽ nhất tới các quốc gia ở châu Á, khách hàng lớn nhất mua dầu và khí đốt ở vùng vịnh, nhưng tác động tới các quốc gia là không đồng đều, báo cáo mang tên "Châu Á chật vật kiểm soát cú sốc từ eo biển Hormuz" từ  Bloomberg Intelligence cho biết. 

Nhiều quốc gia tại Nam Á và Đông Nam Á không có đủ dự trữ năng lượng hoặc dư địa ngân sách để duy trì nguồn cung và ứng phó với các cú sốc giá ngày càng gia tăng.

Các phản ứng chính sách chủ yếu tập trung vào việc kiềm chế nhu cầu, phân bổ hạn chế nguồn cung và áp dụng các biện pháp thắt lưng buộc bụng, bao gồm rút ngắn tuần làm việc và mở rộng làm việc từ xa. Điều này có thể trong ngắn hạn, nhưng nếu khủng hoảng năng lượng kéo dài, rủi ro bất ổn sẽ gia tăng tại những quốc gia mà bất mãn xã hội có thể leo thang nhanh chóng, báo cáo phân tích. 

Dự trữ và nhu cầu năng lượng không tương ứng

Báo cáo mới nhất từ VinaCapital phân tích rõ hơn về trường hợp của Việt Nam. Quốc gia tiêu thụ hơn 500.000 thùng dầu thô mỗi ngày (tương đương Philippines, Nigeria và Nam Phi), trong đó gần 200.000 thùng do trong nước tự sản xuất. Việt Nam có hai nhà máy lọc dầu cung cấp khoảng 60–70% sản phẩm tinh chế tiêu thụ trong nước. 

Điểm yếu về năng lượng của Việt Nam là quốc gia không có đủ nguồn lực tài chính để duy trì kho dự trữ dầu chiến lược lớn, trong khi nền kinh tế có cường độ sử dụng năng lượng cao. 

Bloomberg Intelligence đưa ra ước tính, trữ lượng dầu thương mại (lượng dầu mỏ được chứng minh là khả thi về mặt kinh tế để khai thác ) của Việt Nam khoảng 25 ngày, nhưng với Philippines, con số này là 45 ngày trong khi cường độ sử dụng năng lượng của Việt Nam cao gấp đôi Phillipines, theo VinaCapital. 

Với các yếu tố trên, Việt Nam có thể duy trì hoạt động kinh tế hàng ngày với gián đoạn tối thiểu đến khoảng giữa tháng 5, sau đó sẽ đối mặt với tác động ngày càng nghiêm trọng.

Các hãng hàng không Việt Nam dự kiến giảm khoảng 20% chuyến bay, trong khi chính phủ đã cắt giảm giá bán lẻ xăng gần 20% bằng cách tạm dừng một số loại thuế và sử dụng quỹ bình ổn giá. Dù vậy, giá xăng vẫn tăng hơn 30% từ đầu năm (có thời điểm tăng khoảng 80%), còn giá diesel vẫn tăng hơn 100%.

Lan toả tới nền kinh tế

Một quy tắc phổ biến tại Việt Nam là mức tăng 10% của giá dầu sẽ tương ứng với mức tăng khoảng 0,5 điểm phần trăm của CPI. Tuy nhiên, ngoài tác động trực tiếp này (phù hợp với tỉ trọng năng lượng trong rổ CPI), các tác động gián tiếp còn khiến lạm phát tăng theo thời gian. 

Một yếu tố quan trọng khác là giá phân bón, giá phân bón chiếm khoảng 20% chi phí sản xuất thực phẩm - nhóm có trọng số lớn nhất trong rổ hàng hoá tính CPI của Việt Nam.

Ngoài ra, lạm phát thực phẩm trước đây có thể được kìm chế phần nào nhờ kinh tế Trung Quốc suy yếu, nhưng hiện tại đã khác, Trung Quốc rất có khả năng cũng đang tích trữ hàng hoá. Lạm phát của Việt Nam có thể tăng thêm khoảng 2 điểm phần trăm, từ mức 3,5 lên 5,5% trong năm nay. 

Tăng trưởng kinh tế cũng chịu tác động đáng kể khi giá năng lượng cao làm gia tăng chi phí đầu vào của doanh nghiệp, bào mòn túi tiền và giảm sức mua của hộ gia đình, từ đó giảm tổng cầu. VinaCapital tính toán tăng trưởng GDP Việt Nam có thể giảm 1,5% trong năm nay.

VinaCapital cũng lưu ý các tác động này được dự báo trong điều kiện các yếu tố giá dầu không thay đổi và chưa tính tới tác động từ các biện pháp chính sách của chính phủ để giảm thiểu tác động chiến tranh.

Nhóm nghiên cứu nhận xét nhiều khả năng Chính phủ sẽ triển khai kích thích tài khóa để hỗ trợ tăng trưởng, bao gồm các biện pháp kiểm soát giá xăng dầu – một dạng kích thích tài khóa.

Ở cấp độ ngành, các tác động cụ thể đã bắt đầu xuất hiện. Ngành hàng không dự kiến cắt giảm khoảng 20% chuyến bay do chi phí nhiên liệu tăng. Ngành du lịch ghi nhận sự suy giảm, đặc biệt từ một số thị trường quốc tế. Trong khi đó, chi phí vật liệu xây dựng tăng mạnh, một phần do khoảng 70% nguồn bitumen của Việt Nam phụ thuộc vào nhập khẩu từ Trung Đông. 

Điều chỉnh chính sách hỗ trợ 

Dự trữ dầu chiến lược chỉ khoảng 10 ngày cùng với cường độ sử dụng năng lượng cao khiến Việt Nam có rất ít dư địa sai số. Các biện pháp ban đầu của chính phủ như tạm dừng thuế nhiên liệu và sử dụng quỹ bình ổn là đúng hướng, nhưng quy mô hỗ trợ có thể cần lớn hơn đáng kể.

Mức hỗ trợ được khuyến cáo là nên tiệm cận mức xấp xỉ 3% GDP như Indonesia, so với mức chưa từng vượt quá 0,5% GDP trước đây, theo VinaCapital. 

Triển vọng phía trước của các nền kinh tế phụ thuộc lớn vào diễn biến xung đột. Kịch bản cơ sở từ VinaCapital cho thấy có khoảng 80% khả năng chiến sự hạ nhiệt trong vòng 2–3 tuần. Tuy nhiên, thị trường năng lượng sẽ cần thêm 4–5 tháng để bình thường hóa. 

Nếu xung đột kéo dài và tiếp tục gián đoạn nguồn cung, tác động đối với kinh tế Việt Nam có thể trở nên nghiêm trọng hơn, thậm chí được đánh giá là “có thể so sánh với mức độ của COVID.” 

Trong bối cảnh xung đột "chưa có lối thoát rõ ràng và hạ tầng năng lượng ngày càng trở thành mục tiêu tấn công, các quốc gia có thể cần bắt đầu nhìn nhận đây là một sự dịch chuyển dài hạn thay vì chỉ là cú sốc ngắn hạn,” báo cáo từ Bloomberg Intelligence nhận định.