Phụ thuộc nguồn cung năng lượng 

Việt Nam, theo dữ liệu năm 2024 từ Maybank, đứng thứ hai về mức độ phu thuộc nhập khẩu dầu thô và thứ nhất về mức độ phụ thuộc khí đốt nhập khẩu từ vùng vịnh Ba Tư, nơi căng thẳng giữa Mỹ và Iran đã diễn ra hơn ba tuần. 

Theo Maybank, khoảng 88% lượng dầu thô nhập khẩu của Việt Nam đến từ các quốc gia vùng Vịnh, khiến nền kinh tế đặc biệt dễ tổn thương trước các gián đoạn nguồn cung. 

Báo cáo cho thấy 49% nhu cầu khí nhập khẩu của Việt Nam đến từ khu vực này, trong đó phần lớn là LPG. Điều này khiến rủi ro năng lượng của Việt Nam mang tính “kép”: Vừa chịu ảnh hưởng từ giá dầu, vừa từ biến động thị trường khí.

Báo cáo từ ngân hàng MUFG phân tích sâu hơn, khoảng 85% dầu thô nhập khẩu của Việt Nam đến từ Trung Đông, và phần lớn tập trung vào một nguồn duy nhất là Kuwait. Điều này làm gia tăng rủi ro tập trung nguồn cung, đặc biệt trong bối cảnh các tuyến vận chuyển chiến lược như eo biển Hormuz bị gián đoạn.

Không chỉ vậy, Việt Nam còn phụ thuộc gián tiếp vào khu vực này thông qua chuỗi cung ứng khu vực. Quốc gia nhập phần lớn sản phẩm lọc dầu từ các nhà máy tại châu Á như Hàn Quốc, Singapore hay Malaysia, những quốc gia cũng phụ thuộc vào dầu thô Trung Đông.

Điều này tạo ra hiệu ứng lan truyền: Khi nguồn cung đầu vào bị gián đoạn, toàn bộ chuỗi cung ứng năng lượng khu vực sẽ chịu áp lực, và Việt Nam là một trong những mắt xích chịu tác động mạnh nhất.

Tăng lạm phát 

Trong bối cảnh đó, Maybank đã điều chỉnh tăng dự báo lạm phát của ASEAN, với mức tăng đáng kể ở nhiều nền kinh tế, phản ánh tác động lan tỏa của giá năng lượng.

Nhóm nghiên cứu từ ngân hàng này nâng dự báo lạm phát của Việt Nam năm nay lên 4,1% từ mức cũ 3,7%. Phân tích của MUFG cho thấy mức độ nhạy cảm của Việt Nam với giá dầu khá cao: mỗi khi giá dầu tăng thêm 10 USD/thùng, lạm phát có thể tăng thêm khoảng 0,3–0,4 điểm phần trăm.

Đáng chú ý, theo các kịch bản từ MUFG, nếu giá dầu duy trì quanh mức 100 USD/thùng, lạm phát của Việt Nam có thể vượt trần mục tiêu 4,5% trong năm 2026. Điều này đặt ra áp lực lớn cho chính sách tiền tệ, đặc biệt khi dư địa hỗ trợ tăng trưởng đang bị thu hẹp.

Áp lực lạm phát không chỉ trực tiếp đến từ giá xăng dầu, mà còn gián tiếp qua chi phí sản xuất điện, logistics và thậm chí là giá thực phẩm. Nhà phân tích Michael Wan từ MUFG nhận xét, các cú sốc năng lượng có thể kéo theo chi phí phân bón và vận chuyển tăng, qua đó tạo hiệu ứng lan tỏa rộng khắp nền kinh tế.

"Tác động lớn nhất với kinh tế Việt Nam là lạm phát, nhưng thiếu hụt nguồn cung là rủi ro dài hạn hơn bởi đó là lúc dù bạn có trả giá cao cũng không có dầu để mua," ông Michael Wan, tác giả báo cáo từ MUFG trả lời Bloomberg Businessweek Vietnam.

Giảm tăng trưởng

Song song với lạm phát tăng, tăng trưởng GDP của Việt Nam cũng đang chịu áp lực giảm. Maybank đã hạ dự báo tăng trưởng GDP của Việt Nam năm 2026 khoảng 0,4 điểm phần trăm, bằng với mức điều chỉnh của Philippines. 

Báo cáo từ MUFC tính toán, mỗi khi giá dầu tăng 10 USD/thùng, tăng trưởng GDP của Việt Nam có thể giảm khoảng 0,2 điểm phần trăm. Trong kịch bản giá dầu duy trì ở mức cao (khoảng 100 USD/thùng), tăng trưởng năm nay có thể giảm xuống dưới 7,5%, thậm chí dưới 7% nếu xảy ra tình trạng thiếu hụt năng lượng kéo dài.

Cơ chế tác động khá rõ ràng. Giá năng lượng cao leo thẳng vào hóa đơn điện, nhiên liệu và logistics, ép biên lợi nhuận của nhà máy, đồng thời bào mòn ví tiền người tiêu dùng.

Rủi ro dài hạn: Tăng trưởng chậm, lạm phát cao

Kết hợp cả hai yếu tố, MUFG cảnh báo Việt Nam có thể rơi vào môi trường tăng trưởng chậm lại trong khi lạm phát tăng cao. Đây là kịch bản đặc biệt khó xử lý về mặt chính sách, bởi các công cụ truyền thống thường chỉ giải quyết được một trong hai mục tiêu.

Thêm vào đó, dự trữ năng lượng hạn chế càng làm gia tăng rủi ro. Tính toán từ Maybank chỉ ra, dự trữ dầu của Việt Nam chỉ đủ khoảng 30–45 ngày tiêu thụ, thấp hơn đáng kể so với nhiều quốc gia khác trong khu vực. Điều này khiến khả năng chống chịu trước các cú sốc kéo dài trở nên hạn chế. 

Chính phủ vừa ban hành chỉ thị tăng cường tiết kiệm năng lượng, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng và phát triển giao thông điện, nhằm bảo đảm mục tiêu đến năm 2030 giảm tiêu hao năng lượng tính trên đơn vị GDP ở mức 1 - 1,5%/năm. Chỉ thị ghi rõ, xem "tiết kiệm năng lượng là giải pháp quan trọng nhằm giảm áp lực cung ứng năng lượng trong bối cảnh thị trường năng lượng thế giới biến động," và thúc đẩy chuyển đổi sang phương tiện giao thông điện, phát triển hạ tầng sạc và khuyến khích sử dụng nhiên liệu sinh học nhằm giảm phụ thuộc vào xăng dầu nhập khẩu.