Trong gần 100 trang liệt kê các yếu tố rủi ro trong hồ sơ IPO mang tính bước ngoặt của Anthropic PBC, những mối đe dọa thảm khốc đối với nhân loại, vốn thu hút sự chú ý của truyền thông, là một nội dung nổi bật. Tuy nhiên, công ty cũng cảnh báo về một mối lo ngại cấp bách hơn có thể làm chệch hướng hoạt động kinh doanh: làn sóng phản đối ngày càng tăng đối với các trung tâm dữ liệu.

Anthropic cảnh báo trong bản cáo bạch rằng những tranh cãi trong công chúng và sự giám sát của cơ quan quản lý liên quan đến tác động môi trường, việc sử dụng đất, nước và tiêu thụ nguồn điện hữu hạn có thể khiến các dự án trung tâm dữ liệu bị trì hoãn hoặc ngăn chặn. Điều này sẽ làm tăng chi phí, đồng thời hạn chế khả năng mở rộng, phát triển và triển khai các mô hình AI của công ty.

Anthropic có lý do để lo ngại. Sự phản đối các trung tâm dữ liệu đã kết nối những người thuộc nhiều khuynh hướng chính trị khác nhau trên khắp thế giới. Việc cảnh báo rằng công nghệ có thể tạo ra những rủi ro mang tính sống còn đối với nhân loại rõ ràng chẳng khiến người dân hào hứng đón nhận sự bùng nổ AI bằng cách để các cơ sở vật chất của ngành này xuất hiện ngay trong khu dân cư của họ.

Sự phản đối việc xây dựng trung tâm dữ liệu đã xuất hiện tại Australia, Anh và cả các vùng nông thôn Trung Quốc. Giờ đây, làn sóng này bắt đầu âm ỉ tại một số khu vực ở Nhật Bản, đúng lúc Thủ tướng Sanae Takaichi thúc đẩy các khoản đầu tư quy mô lớn. Trong khi đó, theo các thông tin được công bố, Anthropic đang đàm phán giai đoạn cuối với NTT Data Group để xây dựng một trong những trung tâm dữ liệu lớn nhất Nhật Bản gần Osaka.

Dù lo ngại về công nghệ đang gia tăng trên toàn cầu, người Nhật lại có thái độ bình thản khác thường. Tại đây, robot thường được nhìn nhận như những trợ thủ thân thiện kiểu Doraemon hơn là những cỗ máy hủy diệt như trong phim Kẻ hủy diệt. Đối với một nền kinh tế có quy mô nhỏ hơn, tương đối khép kín, đang đối mặt với tình trạng thiếu lao động nghiêm trọng và áp lực nhân khẩu học, những lợi ích tiềm năng của AI có thể rất lớn.

Nhiều thế mạnh hiện nay của AI có thể giải quyết trực tiếp những khoảng trống cấp bách của Nhật Bản: hỗ trợ dịch thuật tại một đất nước đang đón lượng lớn khách du lịch nước ngoài; phát triển phần mềm trong ngành công nghệ vốn có thế mạnh về phần cứng hơn là lập trình; nâng cao hiệu quả cho các nhà sản xuất nhỏ và vừa; giảm gánh nặng hành chính cho lực lượng chăm sóc người cao tuổi đang ngày càng đông đảo. Danh sách này còn dài.

Hiện tại, sự phản đối tại Nhật Bản còn phân tán và mang tính địa phương, chưa tiến gần đến một phong trào chính trị có tổ chức như tại Mỹ. Tuy nhiên, các bên ở bất cứ đâu cũng khó có thể biện minh cho việc bị bất ngờ trước diễn biến này. Tôi đã theo dõi phản ứng phản đối AI trong một thời gian, và cách ngành công nghệ ngầm cảnh báo rằng công nghệ có thể khiến tất cả chúng ta thiệt mạng hoặc cướp đi công việc của mọi người chưa bao giờ là cách hiệu quả để chào đón những người hàng xóm mới.

Bên ngoài bong bóng Silicon Valley, các trung tâm dữ liệu, biểu tượng vật lý của một cuộc cách mạng công nghệ vốn trừu tượng, đã trở thành mục tiêu dễ bị công kích. Vấn đề vượt xa tiếng ồn, cảnh quan gây mất mỹ quan hay lượng nước tiêu thụ. Điều quan trọng là người dân muốn có tiếng nói trong những quyết định ảnh hưởng trực tiếp đến nơi họ sinh sống.

Đây là một phần lý do khiến làn sóng phản đối tại Mỹ hiện vượt xa tâm lý NIMBY, viết tắt của “Not In My Backyard”, tức không muốn một dự án xuất hiện ngay trong khu vực mình sinh sống. Gần ba phần tư người Mỹ phản đối việc xây dựng trung tâm dữ liệu trong cộng đồng của họ, trong khi hai phần ba phản đối việc xây dựng các trung tâm dữ liệu mới ở bất cứ nơi nào.

Làn sóng phản đối đã gây tác động thực tế. Theo Data Center Watch, chỉ trong nửa đầu năm nay, ít nhất 106 dự án với tổng vốn đầu tư khoảng 198 tỉ USD đã bị ngăn chặn hoặc trì hoãn. Tokyo có thể rút ra bài học rằng đây không đơn thuần là phản ứng của những nhóm người bảo thủ, chống lại tiến bộ công nghệ.

Theo đánh giá của BloombergNEF, Nhật Bản có môi trường thuận lợi nhất trong số các thị trường thuộc Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) tại khu vực châu Á Thái Bình Dương để phát triển trung tâm dữ liệu, nhờ ngành hạ tầng số đã phát triển. Nước này hiện có khoảng 2 GW công suất công nghệ thông tin đang vận hành, đứng thứ hai trong khu vực, sau Trung Quốc. Sự phản đối của cộng đồng địa phương vẫn là mối đe dọa tiềm ẩn, nhưng trở ngại cấp bách hơn nằm ở nguồn điện.

Các cơ sở này tiêu thụ lượng điện khổng lồ để vận hành máy chủ và hệ thống làm mát, trong khi Nhật Bản chưa bao giờ là quốc gia dư dả năng lượng. Theo các nhà phân tích của SMBC Nikko, nhu cầu điện từ những trung tâm dữ liệu và nhà máy sản xuất chip mới dự kiến tăng từ mức dưới 1% tổng lượng điện tiêu thụ của cả nước năm 2026 lên gần 7% vào năm 2035. Giải quyết thách thức này có thể tạo động lực thúc đẩy quá trình chuyển dịch rộng hơn sang năng lượng sạch.

Về phía chính phủ, dường như Nhật Bản đã nhận thức được vấn đề. Bà Takaichi cam kết bảo đảm “nguồn cung điện đầy đủ và ổn định” để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng từ các trung tâm dữ liệu, đồng thời tái khẳng định cam kết trước đó về việc “thực hiện mọi biện pháp có thể” để đạt mục tiêu này.

Định hướng chính sách là đúng đắn, dù đầy tham vọng. Tuy nhiên, tăng đầu tư vào năng lượng xanh sẽ giúp Nhật Bản xây dựng khả năng chống chịu trong tương lai, chứ không chỉ cung cấp điện cho các cơ sở này.

Hiện phần lớn công suất trung tâm dữ liệu tập trung tại vùng đô thị Tokyo mở rộng và Osaka. Nhận thức được những rủi ro có thể xảy ra khi động đất hoặc các cú sốc bất ngờ khác xuất hiện, giới chức đã xác định những địa điểm tiềm năng để phát triển trong tương lai tại Hokkaido, Kyushu và các khu vực khác. Phân bổ hạ tầng ra ngoài những đô thị đông đúc cũng sẽ giúp giảm bớt một số phiền toái mà người dân thường phàn nàn, vốn đã góp phần thúc đẩy sự phản đối tại những nơi khác.

Nhật Bản ban đầu chậm áp dụng AI, nhưng mức độ sử dụng công nghệ này cuối cùng đã tăng mạnh. Sự chậm trễ đó giờ đây có thể trở thành lợi thế của người đi sau, một lợi thế mà nước này không thể để lãng phí khi các nhà đầu tư bắt đầu đặt câu hỏi về hiệu quả thực tế của làn sóng đầu tư hạ tầng AI đắt đỏ, được thúc đẩy bởi những kỳ vọng quá mức.

Nhật Bản từ lâu nổi tiếng với khả năng phát triển hạ tầng phục vụ người dân, từ hệ thống tàu chạy đúng giờ đến quy hoạch đô thị khuyến khích sự gắn kết cộng đồng. Đây có thể là lợi thế lớn của nước này. Nếu Tokyo có thể xây dựng các trung tâm dữ liệu mà không khiến người dân xung quanh phải phản đối quyết liệt, Nhật Bản có thể định hình hướng đi tiếp theo của ngành.

Catherine Thorbecke là người viết chuyên mục của Bloomberg Opinion phụ trách mảng công nghệ châu Á. Trước đây, cô là phóng viên công nghệ tại CNN và ABC News.

Bài viết này thể hiện quan điểm cá nhân của tác giả và không nhất thiết phản ánh quan điểm của ban biên tập hoặc Bloomberg LP và các chủ sở hữu.