Là một quốc gia đôi khi đưa ra những chỉ trích gay gắt về sự trồi sụt của chủ nghĩa tư bản toàn cầu, Malaysia nên nắm bắt cơ hội này và tạm gác lại mối lo về nguy cơ sụp đổ của làn sóng AI sang một bên.

Cơn sốt bán dẫn có thể đặt nền móng cho giai đoạn phát triển kinh tế tiếp theo nếu các khoản đầu tư được thực hiện đúng thời điểm. Masayoshi Son, nhà sáng lập Tập đoàn SoftBank, đã sẵn sàng rót 50 tỷ USD vào nền kinh tế thông qua các khoản đầu tư hạ tầng AI, trong khi bang Penang ở phía bắc đang lấn biển để tạo ra một "Đảo Silicon" nhằm đón đầu làn sóng sản xuất công nghệ tiếp theo.

Malaysia đã đánh mất phần lớn động lực sau cuộc khủng hoảng tài chính Châu Á cuối những năm 1990 và từng phải thừa nhận rằng mục tiêu trở thành nền kinh tế phát triển vào đầu thập kỷ này là không thực tế. Sự tăng vọt nhu cầu đối với các sản phẩm liên quan đến AI có thể chính là làn gió mới giúp quốc gia này tìm thấy con đường tiến về phía trước. Lượng hàng xuất khẩu ra nước ngoài trong tháng 9 đã tăng hơn 50% so với cùng kỳ năm ngoái, đạt mức kỷ lục. Kết quả này tiếp nối mức tăng ấn tượng 45% của tháng trước đó. Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) tăng trưởng mạnh mẽ 5,3% trong quý ba, vượt qua hầu hết các dự báo.

Những con số này tuy chưa thể sánh ngang với mức tăng kỷ lục của Hàn Quốc — nơi xuất khẩu đã tăng hai phần ba trong 20 ngày đầu tháng này nhờ mối liên kết chặt chẽ với hệ sinh thái công nghệ tại Trung Quốc và Mỹ — nhưng tốc độ mở rộng kinh tế của Malaysia đang che mờ các cường quốc đó. Quốc gia này hiện tiếp tục nhận được cú hích khi các tập đoàn (bao gồm cả các doanh nghiệp Hàn Quốc) đang mở rộng mặt bằng hoạt động tại đây. Điều này diễn ra ngay khi Malaysia tiến gần đến ngưỡng thu nhập cao của Ngân hàng Thế giới (World Bank) — cột mốc giúp quốc gia này vượt lên trên phần còn lại của Đông Nam Á, ngoại trừ Singapore và Brunei (quốc gia giàu có nhờ dầu mỏ).

Ít ai có thể dự đoán được đợt tăng vọt này vào 18 tháng trước, khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố áp thuế diện rộng. Khi đó, dư luận rủ nhau lo ngại rằng thương mại toàn cầu sẽ bị kéo lùi nghiêm trọng — và hầu như tất cả đều đồng thuận rằng kỷ nguyên toàn cầu hóa đã đi đến hồi kết. Mặc dù vậy, hoạt động mua bán hàng hóa của các khách hàng quốc tế lại đứng trước ngưỡng cửa của sự hồi sinh, và Malaysia là một trong những bên hưởng lợi lớn nhất.

Malaysia đã nương theo làn sóng từ sự tính toán sai lầm khổng lồ này. Một báo cáo gần đây từ Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) dự báo thương mại hàng hóa sẽ tăng 3,9% trong năm nay và 4,1% vào năm 2027. Cả hai con số này đều khả quan hơn các ước tính trước đó và dễ dàng vượt qua dự báo tăng trưởng GDP toàn cầu.

Tuy nhiên, đằng sau mọi thành công, Kuala Lumpur luôn nuôi dưỡng những quan ngại sâu sắc về các tác dụng phụ. Quốc gia này từng lo sợ mất chủ quyền và đôi khi đưa ra những biện pháp can thiệp cứng rắn. Mahathir Mohamad, vị thủ tướng tại vị lâu nhất của Malaysia (nhiệm kỳ cuối kết thúc vào năm 2020), từng kêu gọi người dân "hạn chế mua hàng Anh". Trong cuộc khủng hoảng tài chính khu vực, ông đã lên án gay gắt các nhà giao dịch tiền tệ và mô tả cuộc khủng hoảng là một âm mưu chống lại người Hồi giáo do tỷ phú George Soros đạo diễn. Năm 1998, ông đã áp đặt các biện pháp kiểm soát vốn.

Uy tín của Malaysia với tư cách là một đối tác kinh tế đáng tin cậy đã bị ảnh hưởng, nhưng không phải là vĩnh viễn. Rất may, đội ngũ lãnh đạo hiện tại dưới thời Thủ tướng Anwar Ibrahim cho thấy họ ít quan tâm đến các cuộc "thánh chiến" mang tính triết lý này.

Họ đang xây dựng trên một nền móng vững chắc. Các bước đi mở cửa nền kinh tế vào những năm 1970 là đợt tập dượt cho sự khởi sắc gần đây. Tập đoàn Intel được tôn vinh nhờ khoản đặt cược sớm vào Penang — một thương cảng được Công ty Đông Ấn phát triển từ cuối thế kỷ 18, sau đó rơi vào cảnh suy thoái khi các lợi ích thương mại thời thuộc địa bắt đầu tập trung vào Singapore ở phía nam. Lãnh đạo bang khi đó đã tích cực tìm kiếm các giải pháp để đa dạng hóa nền kinh tế, thoát khỏi sự phụ thuộc vào đánh bắt hải sản và du lịch. Western Digital Corp. và Micron Technology Inc. là một trong những cái tên quen thuộc nối gót theo sau.

Lo sợ bỏ lỡ các bước tiến tiếp theo, Penang (với dự án mới có diện tích rộng gấp gần ba lần Công viên Trung tâm của New York) hiện đang nỗ lực củng cố vị thế của mình. Giới chức địa phương cho biết bang này hiện chiếm khoảng 5% lượng xuất khẩu bán dẫn toàn cầu. Dù vậy, đằng sau sự thịnh vượng là điểm yếu dễ tổn thương: Thế mạnh của Penang nằm ở khâu lắp ráp và kiểm thử chip. Các mảng mang lại giá trị gia tăng cao hơn như thiết kế và đóng gói nâng cao vẫn chưa có sự hiện diện đáng kể. Giới điều hành doanh nghiệp đã thúc đẩy điều này trong nhiều năm, và đợt bùng nổ AI lần này có thể mang lại chính xác động lực cần thiết.

Malaysia đang đặt cược toàn bộ vào sức sống bền bỉ của toàn cầu hóa. Nhưng điều gì sẽ xảy ra nếu đợt bùng nổ này dẫn đến sự sụp đổ? Sự hào hứng của thị trường đã vơi bớt trước những lo ngại về tình trạng chi tiêu quá đà và thời điểm các khoản đầu tư này thực sự mang lại lợi nhuận rõ rệt. Công ty nghiên cứu Gartner Inc. ước tính hơn 3.500 tỷ USD chi tiêu cho hạ tầng AI có thể đối mặt với rủi ro sụt giảm giá trị vào năm 2030 nếu doanh thu không đủ bù đắp chi phí. Trong kịch bản tồi tệ nhất, những gì trông giống như các công trình công cộng dài hạn thông minh nhằm khai thác cơn sốt công nghệ có thể biến thành một đại dự án không đạt được kỳ vọng ban đầu.

Tuy nhiên đối với Đông Nam Á, đó dường như là câu chuyện của tương lai. Malaysia có thể không bao giờ thực sự mặn mà với việc gắn kết triển vọng kinh tế của mình vào các tập đoàn nước ngoài, nhưng họ đã nhiều lần chứng minh rằng sự hợp tác này mang lại lợi ích. Ở thời điểm hiện tại, đây vẫn là một điểm đặt cược đáng tin cậy.

Daniel Moss là cây bút bình luận của Bloomberg Opinion chuyên về các nền kinh tế Châu Á. Trước đây, ông từng là tổng biên tập mảng kinh tế tại Bloomberg News.

Bài viết này thể hiện quan điểm cá nhân của tác giả và không nhất thiết phản ánh ý kiến của ban biên tập hay Bloomberg LP và các chủ sở hữu.