Một trong những lý do để sáp nhập SpaceX với Tesla là Elon Musk, người luôn bận rộn, sẽ chỉ phải tham gia một cuộc họp công bố kết quả kinh doanh mỗi quý thay vì hai. Có lẽ đây khó là lý do mang tính quyết định, nhưng việc ưu tiên sở thích của ông vẫn đủ đáng chú ý. Khả năng kết hợp Space Exploration Technologies Corp. với Tesla Inc. đã lấn át các cuộc họp công bố kết quả kinh doanh quý của cả hai công ty trong tuần này. Tuy nhiên, kết quả kinh doanh cho thấy cuộc sáp nhập này sẽ kỳ lạ đến mức nào.

Trong cuộc gọi của SpaceX hôm thứ Ba, Musk xác nhận hai công ty đã thành lập các ủy ban đặc biệt để xem xét vấn đề. Ông lưu ý rằng các xung đột lợi ích với tư cách tổng giám đốc và cổ đông lớn tại cả hai công ty khiến ông không thể tham gia các cuộc thảo luận, đồng thời cho biết cá nhân ông ủng hộ thương vụ. Không chỉ một lần mà tới ba lần, sự hào hứng của ông còn tăng lên khi trình bày các cơ hội hợp tác trong "điểm kỳ dị siêu trí tuệ". Gần như có thể hình dung các thành viên ủy ban độc lập lắng nghe màn thuyết phục đầy phấn khích của Musk, trao nhau những nụ cười châm biếm, rồi nghiêm túc gạt tất cả sang một bên để chỉ tập trung vào điều tốt nhất cho những cổ đông không phải là tỉ phú nghìn tỉ.

Xét về kết quả kinh doanh, SpaceX hoàn toàn lấn át Tesla. Công ty tên lửa đã vượt xa dự báo lợi nhuận tương đối ổn định, trong khi Tesla chỉ nhỉnh hơn một chút so với mức đồng thuận vốn đã liên tục giảm trong cả năm. Lợi nhuận ròng dương lần đầu tiên của SpaceX trong một quý, đạt 4,4 tỉ USD, cao hơn đáng kể so với tổng lợi nhuận của Tesla trong bốn quý gần nhất.

Chỉ cần nói rằng nhà sản xuất xe điện đang có phần kém sắc khi so với người anh em liên hành tinh, dù được định giá ở mức cao phi lý, tương đương 187 lần lợi nhuận dự phóng. Cả hai công ty đều tiến vào những góc nóng hơn của thị trường, như trí tuệ nhân tạo, robot và chip. Tuy nhiên, động lực câu chuyện đã nghiêng rõ rệt về phía SpaceX, không chỉ vì công ty này có bộ phận AI lớn hơn nhiều và được công bố rõ ràng, mà còn nhờ mảng kết nối có lợi nhuận.

Trong khi đó, Tesla không thể né tránh thực tế rằng hoạt động kinh doanh cốt lõi là sản xuất và bán ô tô đã ngừng tăng trưởng từ một thời gian trước. Bất chấp những màn phô trương xung quanh sự kiện Roadster bay gần đây, mẫu xe này được dự báo sẽ bán ra với số lượng thậm chí còn thấp hơn Cybertruck, mẫu xe chưa bao giờ được ưa chuộng. Trong cuộc gọi của Tesla, Musk đưa ra dự báo mới rằng công ty sẽ bán 5 triệu xe mỗi năm vào năm 2030, tăng từ mức dự kiến 1,8 triệu xe trong năm nay. Nhưng cũng đừng quên rằng cách đây không lâu, Tesla từng đặt mục tiêu bán 20 triệu xe vào năm 2030. Những tuyên bố rằng robotaxi của Tesla đã đạt gần 2 triệu dặm tự lái không có người giám sát trở nên mờ nhạt khi so với đối thủ Waymo LLC, công ty thực hiện quãng đường cao hơn gấp đôi chỉ trong một tuần.

Bối cảnh này gợi nhớ đến một thương vụ sáp nhập trước đây trong đế chế Musk, cụ thể là việc Tesla mua lại SolarCity Corp. vào năm 2016. Khi đó, Tesla thâu tóm một công ty điện mặt trời dân dụng đang gặp khó khăn, nơi Musk giữ chức chủ tịch. Tesla không rơi vào vòng xoáy như SolarCity khi đó, nhưng những thách thức hiện nay khiến SpaceX trở thành một bên mua được hoan nghênh.

Định giá của cả Tesla lẫn SpaceX đều dựa trên những viễn cảnh tăng trưởng đầy lạc quan. Định giá của Tesla còn như vậy hơn, xét đến sự lệch pha giữa mức định giá khổng lồ mà các nhà phân tích gán cho những mảng như robotaxi và mức độ tiến triển hạn chế của công ty so với những tuyên bố đầy tham vọng. Việc kết hợp Tesla với SpaceX nhiều khả năng sẽ giúp hai công ty dễ huy động vốn hơn cho các dự án hạ tầng quy mô lớn, nhưng lợi ích bổ sung là có thể gộp những khó khăn của công ty ô tô vào một câu chuyện lớn hơn và có phạm vi mở rộng hơn.

Khi một thương vụ được công bố, nếu điều đó xảy ra, chúng ta có thể kỳ vọng vào những hiệu ứng cộng hưởng lớn được quảng bá rộng rãi. Tuy nhiên, sự tinh gọn chủ yếu lại liên quan đến bảng cơ cấu sở hữu vốn cá nhân của Musk. Như tôi từng viết ở đây, việc củng cố quyền kiểm soát đế chế của mình đã đem lại cho Musk mọi lý do cần thiết. Quyền kiểm soát chặt chẽ của ông tại SpaceX, với khoảng 85% quyền biểu quyết thông qua một loại cổ phiếu đặc biệt, khiến công ty này trở thành phương tiện lý tưởng. Nếu SpaceX sử dụng cổ phiếu để mua Tesla với mức chênh lệch 30%, định giá Tesla ở mức 502 USD mỗi cổ phiếu, quyền biểu quyết trên cơ sở sau sáp nhập của Musk theo tính toán của tôi sẽ chỉ giảm xuống 74%.

Musk lưu ý rằng việc thuyết phục hơn một nửa cổ đông Tesla thông qua thương vụ có thể là một "rào cản lớn". Một mức giá chào mua lập đỉnh lịch sử mới sẽ giúp ích cho mục tiêu đó. Ngay cả với mức chênh lệch thấp hơn, các cổ đông này có thể dễ dàng bị thuyết phục, xét đến những khó khăn hiện tại của Tesla và giá trị quyền chọn trong dài hạn. Đúng là họ sẽ sở hữu cổ phần trong một khoản đặt cược tập trung vào lĩnh vực AI ngày càng có vẻ giống một bong bóng, đồng thời có rất ít quyền định hướng công ty, nhưng điều đó thực sự khác gì so với tình hình hiện tại của họ?

Những phản đối lớn hơn có thể đến từ các cổ đông phổ thông của SpaceX. Ở mức giá đó, cổ đông Tesla sẽ sở hữu gần 50% công ty hợp nhất, gần tương đương với phần sở hữu của các cổ đông SpaceX, dù Tesla đóng góp ít hơn nhiều theo gần như mọi thước đo có thể nghĩ tới.

Dù vậy, bất kỳ phản đối nào như vậy cũng sẽ có rất ít ý nghĩa, xét đến quyền biểu quyết ít ỏi, khoảng 11%, của các cổ đông phổ thông SpaceX. Hơn nữa, họ đã mua cổ phần của công ty với sự hiểu biết rõ ràng rằng tên lửa đặc biệt này chỉ có một phi công. Musk mô tả các cuộc thảo luận của những ủy ban đặc biệt khi không có ông là một "màn kịch kabuki kỳ lạ". Đây có thể là một trong những trường hợp mà việc tin lời ông là điều đáng làm.