Các ngân hàng từng tương đối dễ dàng đối phó với những người ủng hộ tiền mã hóa. Các tác tử trí tuệ nhân tạo có thể là bài toán khó kiểm soát hơn nhiều.

Cách đây một năm, stablecoin là chủ đề được quan tâm hàng đầu. Lần đầu tiên được Đạo luật Genius của Mỹ trao thêm tính chính danh, những bản sao kỹ thuật số của đồng bạc xanh được neo theo tỉ lệ 1:1 này dường như đã sẵn sàng trở thành xu hướng chính thống và lấy đi một phần trong số 19 nghìn tỉ USD đang được gửi tại các bên cho vay Mỹ, cùng 14,5 nghìn tỉ USD tiền gửi bằng Đô la tại các ngân hàng ở nước ngoài. Câu chuyện khi đó là như vậy.

Một năm sau, cuộc cách mạng này dường như đã xì hơi. Circle Internet Group Inc., công ty phát hành USD Coin, hiện được định giá 22 tỉ USD, giảm ba phần năm so với đỉnh hồi tháng 6.2025. Coinbase Global Inc., sàn giao dịch các token này, đang chứng kiến mức độ chấp nhận cao hơn từ các tổ chức, khi những tên tuổi như Bank of New York Mellon Corp. và DBS Group Holdings Ltd. tìm kiếm đối tác để xử lý nhu cầu đối với các dịch vụ tiền mã hóa.

Tuy nhiên, stablecoin vẫn còn cách rất xa mục tiêu thay thế tài khoản ngân hàng. Trong tương lai trước mắt, các đồng tiền này nhiều khả năng sẽ được các giám đốc ngân quỹ doanh nghiệp sử dụng để chuyển tiền tới những quốc gia có hạ tầng tài chính kém phát triển, thay vì được người mua hàng dùng tại quầy thanh toán của các cửa hàng tiện lợi.

Tuy nhiên, các ngân hàng không thể hoàn toàn yên tâm. Trong lúc bận vận động hành lang để bảo vệ tiền gửi trước tiền mã hóa, AI đã trở nên thông minh hơn. Công nghệ này hiện có thể đủ khả năng làm lung lay những khoản tiền gửi chỉ nằm yên trong tài khoản của khách hàng. Thời kỳ các bên cho vay dễ dàng kiếm tiền từ sự trì trệ của khách hàng đã chấm dứt.

Những giao dịch không cần con người quẹt thẻ, nhấn nút hay quét mã QR thực ra không còn mới. McKinsey & Co. chỉ ra trong Báo cáo Thanh toán Toàn cầu 2026 rằng các ngân hàng đã quen với những khoản thanh toán "vô hình", trong đó khách hàng vẫn giữ quyền kiểm soát. Các dịch vụ đăng ký và lệnh thanh toán định kỳ đã tồn tại hàng chục năm, trong khi việc máy in tự đặt mua mực và ô tô kết nối tự thanh toán phí cầu đường đã mở rộng phạm vi tự động hóa. Điểm khác biệt quan trọng là con người đã thiết lập trước các quy tắc cho những giao dịch này.

Mối đe dọa thực sự đến từ các tác tử AI tự chủ, có khả năng đưa ra lựa chọn tài chính ngay tại thời điểm thực hiện giao dịch. Thay vì yêu cầu khách hàng chỉ rõ phải trả cho ai, khi nào và bao nhiêu, các chương trình này hoạt động theo những chỉ thị rộng hơn, đồng thời cân nhắc lợi suất, phí và thanh khoản theo thời gian thực. Khi công nghệ trưởng thành, các hộ gia đình sẽ ngày càng tin tưởng những trợ lý cá nhân như Meta Muse để mua hàng tạp hóa ở nơi có giá rẻ nhất, bằng bất kỳ thẻ nào mang lại phần thưởng tốt nhất. Trong khi đó, các công ty có thể tìm nguồn hàng từ những nhà cung cấp đưa ra sự kết hợp tốt nhất giữa giá cả và điều khoản tín dụng.

Tại các thị trường phương Tây, Visa Inc. và Mastercard Inc. đang chạy đua xây dựng các quy tắc xác minh danh tính của tác tử, trong khi Google và OpenAI đang phát triển các giao thức cho phép AI thực hiện giao dịch mà không cần tương tác với các website thanh toán truyền thống. Tuy nhiên, bản thân các tác nhân này có thể ưu tiên những mạng lưới thanh toán được nhà nước hậu thuẫn và có chi phí thấp, chẳng hạn Pix của Brazil hoặc UPI của Ấn Độ, vốn dễ điều hướng hơn nhiều.

Không chỉ thói quen chi tiêu thay đổi. Cách thức tiết kiệm cũng sẽ thay đổi. Những khách hàng từng để tiền mặt nằm im trong các tài khoản thanh toán có lãi suất thấp sẽ ngày càng dựa vào các trợ lý AI để tìm kiếm lợi suất cao hơn với chi phí thấp hơn. Nếu một đồng đô la nhàn rỗi có thể mang lại dù chỉ nhỉnh hơn một chút khi được chuyển sang ngân hàng đối diện, công cụ AI có thể chuyển khoản tiền đó tới đó trong vài mili giây.

Điều này có thể khiến các ngân hàng phải trả giá đắt. McKinsey ước tính các tác tử AI có thể đe dọa từ 75 tỉ đến 160 tỉ USD doanh thu thanh toán toàn cầu. Không ngạc nhiên khi phần lớn nhất là khoản tiền các bên cho vay kiếm được từ sự gắn bó của khách hàng. Trong kịch bản cơ sở của công ty tư vấn này, 65 tỉ USD thu nhập lãi ròng từ tiền gửi bán lẻ và tiền gửi doanh nghiệp đang đối mặt với rủi ro.

Các nhà cung cấp bên thứ ba kiểm soát những chỉ thị dành cho tác nhân này sẽ đảo lộn hoạt động ngân hàng giao dịch. Thay vì các giám đốc ngân quỹ doanh nghiệp đăng nhập vào cổng thông tin của ngân hàng, những nền tảng độc lập như Kyriba, Trovata, GTreasury và Agicap, hoặc các tập đoàn phần mềm doanh nghiệp khổng lồ như SAP SE và Oracle Corp., có thể triển khai các công cụ tự chủ trực tiếp trong quy trình tài chính. Các nhà cung cấp phần mềm sẽ nắm giữ mối quan hệ với khách hàng và quyết định nơi chuyển tiền, biến các bên cho vay truyền thống thành những kho thụ động chỉ lưu giữ số dư tài khoản.

Dấu hiệu cảnh báo đã quá rõ ràng. Nếu ngân hàng cung cấp các tác tử tư vấn cho khách hàng doanh nghiệp và thực hiện chỉ thị của họ, ngân hàng có thể giữ được cả mối quan hệ lẫn tiền gửi. Nếu nhường vai trò đó cho các nhà cung cấp công nghệ, họ có nguy cơ mất cả hai.

Cùng lúc, các tổ chức nhận tiền gửi sẽ phải chi mạnh tay cho an ninh. Các trợ lý AI sở hữu danh tính kỹ thuật số được liên kết với thiết bị điện tử của chủ nhân, và các bên cho vay cần xác thực những danh tính này theo thời gian thực. Nếu một tác nhân có hành vi đáng ngờ trong nỗ lực không ngừng tìm kiếm lợi suất, các hệ thống tuân thủ sẽ cần đạt độ chính xác trong tích tắc để chặn giao dịch trước khi giao dịch được hoàn tất.

Tất cả những việc này sẽ rất tốn kém, và hóa đơn sẽ đến đúng lúc thu nhập từ các khoản tiền gửi nhàn rỗi suy giảm. Đó mới là thách thức thực sự. So với vấn đề này, mối đe dọa từ các sàn giao dịch tiền mã hóa, vốn lôi kéo khách hàng bằng lợi suất được tạo ra trên các stablecoin không hưởng lãi, có vẻ khá nhỏ. AI mới là công nghệ mà các ngân hàng cần lo ngại.

Tuy nhiên, với những ngân hàng nhanh nhạy, vẫn có một điểm sáng. Như Accenture lưu ý trong báo cáo Các Xu hướng Ngân hàng Hàng đầu 2026, AI tạo sinh và AI tác tử đang giúp giảm chi phí vận hành thông qua tự động hóa kỹ thuật phần mềm và hoạt động tuân thủ. Những bên chiến thắng sẽ tái đầu tư khoản tiết kiệm đó để xây dựng các công cụ giúp giữ chân khách hàng. Những bên chậm chân sẽ phải đối mặt với chi phí đầu tư ngày càng tăng, đúng lúc biên lợi nhuận từ tiền gửi của họ bị thu hẹp.