Washington và Bắc Kinh dường như đã khắc ghi lời khuyên này trong ngành công nghệ sinh học vào thời điểm cả hai bên đều đang chịu áp lực phải cắt đứt hoàn toàn quan hệ.

Bộ Ngân khố Mỹ tuần trước đã công bố các dự thảo quy định hạn chế đầu tư vào các quốc gia bao gồm Trung Quốc và Nga. Washington đang đề xuất áp đặt các hạn chế về an ninh quốc gia đối với các công ty dược phẩm Trung Quốc, tương tự như những hạn chế đã được áp dụng đối với các ngành công nghiệp như bán dẫn và trí tuệ nhân tạo.

Tuy nhiên, một ngoại lệ quan trọng đã được đưa ra. Các đề xuất mới không đề cập đến các thỏa thuận cấp phép thuần túy, một quan chức Mỹ nói với tôi. Điều đó có nghĩa là các công ty Mỹ có thể tiếp tục ký kết các thỏa thuận để mang các loại thuốc do Trung Quốc phát triển đến với bệnh nhân trên toàn thế giới, miễn là họ tránh các liên doanh hoặc các hình thức đầu tư trực tiếp khác. Mặc dù điều này đồng nghĩa với việc các giao dịch như khoản đầu tư cổ phần trị giá 100 triệu USD của Pfizer Inc. vào 3SBio Inc. có thể không còn thực hiện được nữa, nhưng nó vẫn bảo tồn hình thức hợp tác phổ biến nhất giữa các gã khổng lồ dược phẩm toàn cầu và các nhà phát triển thuốc Trung Quốc. Đây là kết quả tốt nhất có thể mong đợi chỉ vài tuần trước khi Chủ tịch Tập Cận Bình và Tổng thống Donald Trump dự kiến gặp lại nhau.

Các thỏa thuận cấp phép đã là một phần không thể thiếu trong mô hình kinh doanh của các tập đoàn dược phẩm lớn (Big Pharma) trong nhiều thập kỷ. Chúng cho phép các công ty công nghệ sinh học nhỏ hơn thương mại hóa các phát minh của mình với sự giúp đỡ của các nhà sản xuất thuốc lớn hơn mà không phải từ bỏ quyền sở hữu. Một ví dụ sớm là khi Genentech Inc. (hiện là một đơn vị của Roche Holding AG và là đơn vị tiên phong trong ngành) cấp phép công nghệ insulin đột phá của mình cho Eli Lilly & Co. gần 50 năm trước.

Trung Quốc đã làm gián đoạn mô hình lâu đời này bằng cách tạo ra các loại thuốc mới nhanh hơn và với chi phí chỉ bằng một phần nhỏ so với các đối thủ đa quốc gia. Đối mặt với việc hết hạn bằng sáng chế đối với một số loại thuốc mang lại lợi nhuận cao nhất, các gã khổng lồ dược phẩm đã và đang thâu tóm các liệu pháp điều trị để bổ sung vào nguồn cung ứng của mình, đặc biệt là trong lĩnh vực ung thư và béo phì — hai lĩnh vực mà nghiên cứu của Trung Quốc đã đạt được những tiến bộ nhanh chóng. Trong 5 năm qua, các giao dịch như vậy đã tăng hơn 10 lần.

Xu hướng này đã khiến cả Đảng Cộng hòa và Đảng Dân chủ tại Washington báo động, vì họ lo ngại rằng các công ty dược phẩm Mỹ đang trở nên quá phụ thuộc vào sự đổi mới của Trung Quốc. Vì vậy, không có gì ngạc nhiên khi Bộ Ngân khố Mỹ bổ sung công nghệ sinh học vào danh sách các ngành công nghiệp thuộc phạm vi điều chỉnh của đạo luật đầu tư liên quan đến an ninh quốc gia được thông qua vào tháng 12.

Bắc Kinh đã phản pháo lại đề xuất này vào cuối tuần qua và gọi đó là hành vi phân biệt đối xử. Nhưng đây chỉ là thái độ chính trị. Giống như việc Washington lo lắng về sự sụt giảm năng lực nghiên cứu của Mỹ, tại Trung Quốc cũng có một cuộc tranh luận tương tự về việc liệu các nhà sản xuất thuốc của họ có đang cấp phép sở hữu trí tuệ với giá quá rẻ hay không. Bên cấp phép thường chỉ nhận được 10% đến 15% doanh thu bên ngoài thị trường nội địa, mặc dù họ đã thực hiện các công việc phát triển ban đầu.

Các nhà nghiên cứu có ảnh hưởng đã bắt đầu lên tiếng phản đối mảng hoạt động "mại thanh miêu" (bán lúa non) — thuật ngữ chỉ việc để các phát sinh thuốc đầy tiềm năng bị Big Pharma thâu tóm trước khi chúng có cơ hội trưởng thành. Li Xiaokun (Lý Tiểu Côn), một đại biểu quốc hội kiêm nhà khoa học có các bằng sáng chế thuốc đạt doanh số 10 tỉ Nhân dân tệ (1,5 tỉ USD), cho biết vào tháng 3 rằng điều này có nguy cơ không chỉ từ bỏ lợi nhuận trong tương lai mà còn mất cả vị thế dẫn đầu ngành dược phẩm toàn cầu.

Vài ngày trước thông báo của Bộ Ngân khố tuần trước, Bộ Thương mại Trung Quốc đã đề xuất hạn chế bán ra nước ngoài 5 công nghệ sinh y học bao gồm liệu pháp tế bào và gen. Nhưng giống như chính quyền Trump, Bắc Kinh đã chọn miễn trừ cho các thỏa thuận như vậy cũng như các quan hệ đối tác và việc thuê ngoài các dịch vụ nghiên cứu.

Bởi vì hệ thống bảo hiểm y tế trong nước chưa được cấp đủ vốn đang phải vật lộn để chi trả cho những đổi mới này, nhiều nhà sản xuất thuốc Trung Quốc không thể biến các phát minh mới phôi thai thành các loại thuốc mang lại lợi nhuận. Điều đó có nghĩa là có một động lực tài chính khổng lồ để tiếp tục cấp phép chúng cho các công ty dược phẩm nước ngoài. Tình hình này khó có thể thay đổi nếu không có sự cải tổ hệ thống chăm sóc sức khỏe cộng đồng hoặc sự mở rộng lớn của bảo hiểm tư nhân.

Trong thời gian chờ đợi, việc cho phép các thỏa thuận cấp phép trong khi thực hiện các bước để giảm bớt sự hợp tác dựa trên cổ phần trực tiếp hơn là một sự thỏa hiệp có thể chấp nhận được. Nó cho phép cả hai bên làm hài lòng giới phê bình trong khi vẫn bảo tồn được nguồn cung ứng thuốc mới quan trọng.

Không bên nào phải phản bội lại các lợi ích cốt lõi của mình để nhận ra rằng một số hình thức hợp tác là đáng được giữ gìn. Tôn Tử hiểu rằng ngay cả các đối thủ cũng cần một lối thoát. Trong cuộc đua phát triển các loại thuốc cứu người, việc giữ cho con đường đó rộng mở không phải là một chiến thắng nhỏ.

Juliana Liu là cây bút bình luận thuộc nhóm Châu Á của Bloomberg Opinion, chuyên về chiến lược doanh nghiệp và quản trị trong khu vực. Trước đây, bà từng là biên tập viên kinh doanh cao cấp khu vực châu Á của CNN, đồng thời là phóng viên tại BBC News và Reuters.

Bài viết này thể hiện quan điểm cá nhân của tác giả và không nhất thiết phản ánh ý kiến của ban biên tập hay Bloomberg LP và các chủ sở hữu.