Chính phủ Nam Phi đã giải quyết được tình trạng mất điện tái diễn và đang chạy đua để khắc phục cơ sở hạ tầng nước đang xuống cấp. Nhưng các lãnh đạo doanh nghiệp cảnh báo, nước này đang 'mộng du' tiến vào một cuộc khủng hoảng khác - một "vách đá khí đốt."

Tổng hợp lại, các nhà sản xuất thủy tinh, gạch men, chế biến thực phẩm và các ngành công nghiệp khác phụ thuộc vào khí đốt chiếm 8% nền kinh tế, tạo ra 700 tỉ rand (43 tỉ USD) sản lượng kinh tế hàng năm và cung cấp 75.000 việc làm. Gần như toàn bộ nhu cầu của họ hiện được cung cấp bởi Sasol Ltd., công ty hóa dầu lớn nhất nước, từ các mỏ của họ ở miền trung Mozambique.

Sasol cảnh báo rằng trong hai năm nữa, lượng khí đốt từ các mỏ đó sẽ chỉ đủ cho nhu cầu của chính họ, khiến các ngành công nghiệp phải trì hoãn đầu tư và kêu gọi chính phủ tìm giải pháp.

"Nam Phi không làm gì cả cho đến khi đó là một cuộc khủng hoảng thực sự. Và đây là một cuộc khủng hoảng vẫn còn quá xa vời" để chính phủ xem xét nghiêm túc, ông Thomas Shaw, giám đốc thương mại của Ardagh Glass Packaging-Africa, nhà sản xuất thủy tinh lớn nhất châu lục, cho biết. "Thật đáng sợ khi có quá nhiều khoản đầu tư bị trì hoãn vì không ai biết liệu sẽ có khí đốt sau năm 2030 hay không và ở mức giá nào."

Những nỗ lực để khu vực tư nhân xây dựng cơ sở hạ tầng nhập khẩu khí đốt nhằm lấp đầy khoảng trống đã bị cản trở vì chỉ riêng nhu cầu từ các khách hàng công nghiệp là không đủ để biện minh cho khoản đầu tư.

TotalEnergies SE, cùng với Gigajoule Group của Nam Phi, đã lên kế hoạch xây dựng một trạm nhập khẩu khí đốt ở Matola, nhưng đã gặp khó khăn trong việc đảm bảo nhu cầu cần thiết để biện minh cho dự án ít nhất là từ năm 2025. Trạm này có thể kết nối với cơ sở hạ tầng đường ống hiện có dẫn đến trung tâm công nghiệp Gauteng của Nam Phi, nơi có các thành phố Johannesburg và Pretoria.

"Chúng tôi cần ít nhất ba năm để phát triển một dự án như vậy," bà Magali Pailhé, người đứng đầu mảng kinh doanh thăm dò và sản xuất của Total tại Nam Phi, cho biết, và nói thêm rằng công ty cần "lượng tiêu thụ đủ để đảm bảo dòng tiền trong một khoảng thời gian và hoàn lại vốn đầu tư."

Đầu tư vào sản xuất điện từ khí đốt sẽ giúp các dự án trạm khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG) trở nên khả thi về mặt kinh tế. Nước này có một vài nhà máy nhỏ, và trong khi chiến lược dài hạn là khuyến khích xây dựng thêm các nhà máy điện tái tạo, kế hoạch năng lượng quốc gia cũng dự kiến sử dụng khí đốt làm nhiên liệu chuyển tiếp, với 16 gigawatt công suất điện khí vào năm 2039.

Chính phủ hiện đang xem xét các hồ sơ dự thầu từ các nhà đầu tư tư nhân cho 2 gigawatt nhà máy điện khí, nhưng không có gì chắc chắn về thời điểm chúng sẽ được xây dựng. Công ty điện lực quốc gia Eskom Holdings SOC Ltd. đang xem xét một nhà máy 3 gigawatt tại cảng phía đông Richards Bay, điều này sẽ đòi hỏi việc xây dựng một trạm LNG, tuy nhiên không có đường ống dẫn từ đó đến Gauteng.

Nam Phi cũng có trữ lượng khí đốt trên đất liền và ngoài khơi, nhưng việc thăm dò đại dương đã bị trì hoãn bởi các thách thức pháp lý và tranh chấp với các nhóm môi trường.

Vào tháng 8, tòa án cao nhất của đất nước đã thông báo cho Shell Plc rằng họ sẽ không được phép gia hạn quyền thăm dò ngoài khơi khu vực Wild Coast, đây là đỉnh điểm của một cuộc chiến pháp lý kéo dài 5 năm với các nhà hoạt động - chỉ là một trong số nhiều trận chiến pháp lý đã diễn ra liên quan đến việc thăm dò hydrocarbon ngoài khơi Nam Phi trong thập kỷ qua. Các yêu cầu của các hiệp hội ngành công nghiệp về việc thành lập các tòa án chuyên trách để xét xử các vấn đề dầu khí nhằm đẩy nhanh quá trình đã không được chính phủ thực hiện.

"Tiềm năng về tài nguyên trong nước là rất lớn," bà Pailhé, người cũng là chủ tịch Hiệp hội Dầu khí Ngoài khơi Nam Phi, cho biết. "Nhưng hôm nay ngành công nghiệp về cơ bản đang bị mắc kẹt và không thể tiến triển. Chúng tôi thậm chí không thể nói liệu có tài nguyên ở đó hay không vì chúng tôi không thể thăm dò."

Sasol đã đề xuất một giải pháp tạm thời, nhưng nó đi kèm với một cái giá về môi trường. Công ty đã nộp đơn lên cơ quan quản lý năng lượng để thiết lập giá cho khí giàu metan sản xuất từ than đá. Metan là một loại khí nhà kính có khả năng làm nóng khí hậu mạnh hơn đáng kể so với carbon dioxide.

Tổng Giám đốc (CEO) của Sasol, ông Simon Baloyi, thừa nhận những lo ngại về môi trường, nhưng cho biết chúng cần được cân nhắc với các yếu tố kinh tế và xã hội. "Đó là một quyết định của đất nước nơi chúng ta phải nói: 'bạn có muốn đẩy 700.000 người ra khỏi công việc không?'" ông nói. "Bởi vì nó sẽ hoàn toàn quy về điều đó."

Một số khách hàng công nghiệp không bị thuyết phục.

"Đó không phải là một giải pháp bền vững trong dài hạn từ góc độ an ninh nguồn cung, kinh tế hay môi trường," ông Julian Singonzo, giám đốc điều hành bền vững tại Premier FMCG Ltd., nhà sản xuất bánh mì lớn nhất Nam Phi, cho biết. "Sasol đã chỉ ra mức giá MRG (khí giàu metan) trong tương lai ở mức rất đắt và có khả năng cao hơn LNG nhập khẩu."

Dù vậy, ông Singonzo nói, phải làm gì đó. "Bất kỳ sự gián đoạn nào đối với nguồn cung khí đốt sẽ ảnh hưởng đến khả năng vận hành lò nướng hiệu quả và giữ cho bánh mì có giá cả phải chăng và luôn sẵn có," ông nói.

Brandon Wood, CEO của nhà sản xuất gạch men lớn nhất Nam Phi, Italtile Ltd., cho biết nhiên liệu này là "cực kỳ quan trọng" đối với quy trình sản xuất của họ và bày tỏ lo ngại về nguồn cung trong tương lai.

Hiệp hội Người sử dụng Khí đốt Công nghiệp Nam Phi (IGUA-SA), một nhóm vận động hành lang, đã kêu gọi văn phòng Tổng thống Cyril Ramaphosa thành lập một đội đặc nhiệm để giải quyết tình trạng thiếu hụt khí đốt sắp xảy ra, giống như họ đã làm để giải quyết tình trạng mất điện. "Nam Phi không có kế hoạch thực tế nào để thay thế nguồn cung khí đốt đang suy giảm," nhóm này cho biết trong một báo cáo gần đây.

Có một "khoảng trống lớn về sự phối hợp của nhà nước, các lập trường chính sách và các cách thức thực tế để giải quyết vấn đề này," ông Jaco Human, giám đốc điều hành của IGUA-SA, cho biết. "Chính phủ đơn giản là không tham gia."

Vincent Magwenya, phát ngôn viên của ông Ramaphosa, đã chuyển các câu hỏi đến Bộ Điện và Năng lượng. Bộ này, cùng với Bộ Thương mại, Công nghiệp và Cạnh tranh, đã ghi nhận các câu hỏi từ Bloomberg nhưng không phản hồi.