Nhà lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình cho rằng các bên cần nhanh chóng thúc đẩy ngừng bắn và ngăn xung đột lan rộng hơn nữa trong khu vực.

Thông điệp này được đưa ra trong bối cảnh xung đột giữa Iran, Israel và các lực lượng liên quan tiếp tục đẩy thị trường năng lượng toàn cầu vào trạng thái bất ổn. Nguy cơ gián đoạn vận tải qua Eo biển Hormuz, tuyến hàng hải chiến lược với nguồn cung dầu khí lớn nhất thế giới, đang trở thành mối quan tâm đặc biệt của Bắc Kinh.

Trung Quốc muốn mở lại eo biển Hormuz

Trung Quốc hiện phụ thuộc lớn vào nguồn năng lượng nhập khẩu từ Trung Đông. Vì vậy, khác với Nga, Bắc Kinh có lợi ích trực tiếp trong việc nhanh chóng ổn định tình hình khu vực nhằm bảo đảm an ninh năng lượng và duy trì tăng trưởng kinh tế.

Trong khi đó, Moscow lại được hưởng lợi nhất định từ giá dầu và khí đốt tăng cao do khủng hoảng Trung Đông. Nguồn thu năng lượng tăng giúp Nga giảm áp lực tài chính khi chiến sự Ukraine đã bước sang năm thứ năm.

Dù tồn tại khác biệt lợi ích, hai nhà lãnh đạo vẫn thể hiện sự đồng thuận mạnh mẽ về chiến lược. Ông Tập kêu gọi Trung Quốc và Nga cùng xây dựng “một hệ thống quản trị toàn cầu công bằng và hợp lý hơn”, đồng thời phản đối điều mà ông gọi là “sự bá quyền đơn phương”.

Giới quan sát xem đây là lời chỉ trích gián tiếp nhằm vào Mỹ, đặc biệt khi chuyến thăm của ông Putin diễn ra chỉ vài ngày sau cuộc gặp giữa ông Tập và Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Bắc Kinh.

Việc Bắc Kinh liên tiếp tiếp đón hai nhà lãnh đạo hàng đầu thế giới trong thời gian ngắn khiến giới phân tích đặc biệt chú ý. Theo các chuyên gia của Bloomberg Economics, điều đó cho thấy Trung Quốc muốn phát đi tín hiệu rằng nước này vẫn duy trì quan hệ chặt chẽ với Moscow bất chấp những nỗ lực cải thiện quan hệ với Washington.

Người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov cũng bác bỏ các so sánh liên quan tới quy mô nghi thức dành cho ông Trump và ông Putin. Theo ông, giá trị thực sự của các cuộc gặp nằm ở nội dung hợp tác chứ không phải lễ nghi ngoại giao.

Tại cuộc hội đàm mở rộng, ông Putin mô tả ông Tập là “người bạn thân thiết”, cụm từ ông nhiều lần sử dụng trong các năm gần đây để nói về nhà lãnh đạo Trung Quốc. Đáp lại, ông Tập tiếp tục nhấn mạnh quan hệ song phương đang phát triển “tích cực hơn và nhanh hơn”.

Hai bên sau đó ký tuyên bố chung về việc làm sâu sắc hơn quan hệ đối tác chiến lược toàn diện, đồng thời chứng kiến lễ ký kết khoảng 20 văn kiện hợp tác trong nhiều lĩnh vực.

Trung Quốc ở vị thế khác khi đàm phán về đường ống khí đốt

Nội dung các thỏa thuận chưa được công bố đầy đủ, song giới phân tích đặc biệt chú ý tới khả năng hai nước thúc đẩy dự án đường ống khí đốt “Sức mạnh Siberia 2”.

Đây là dự án Nga kỳ vọng sẽ giúp chuyển hướng xuất khẩu khí đốt sang Trung Quốc sau khi thị trường châu Âu thu hẹp mạnh vì các lệnh trừng phạt liên quan tới chiến sự Ukraine.

Tuy nhiên, đàm phán giữa hai bên thời gian qua diễn ra chậm chạp do bất đồng về giá bán khí đốt. Một số chuyên gia nhận định cuộc khủng hoảng năng lượng hiện nay có thể khiến Moscow kỳ vọng Bắc Kinh mềm mỏng hơn trong các cuộc thương lượng.

Song Trung Quốc cũng đang ở vị thế thuận lợi hơn trước. Bắc Kinh liên tục thúc đẩy khai thác khí đốt nội địa và đa dạng hóa nguồn cung nhập khẩu. Tại Tuần lễ Năng lượng Trung Quốc diễn ra ở Bắc Kinh cùng thời điểm, cựu quan chức năng lượng Trương Ngọc Trác cho biết sản lượng khí đốt trong nước của Trung Quốc có thể tăng mạnh tới năm 2030.

Điều đó đồng nghĩa Trung Quốc sẽ có thêm lợi thế khi đàm phán với các nhà cung cấp nước ngoài, bao gồm Nga.

Ngoài năng lượng, hai bên cũng cam kết mở rộng hợp tác trong thương mại, đầu tư, công nghệ và giao lưu nhân dân. Truyền thông nhà nước Trung Quốc nhấn mạnh Bắc Kinh đã là đối tác thương mại lớn nhất của Nga suốt 16 năm liên tiếp.

Trong quý đầu năm nay, thương mại song phương tăng 14,7%, đạt 61,2 tỉ USD, chủ yếu nhờ xuất khẩu từ Trung Quốc sang Nga tăng mạnh.

Các dự án hợp tác mới cũng được thúc đẩy trong những lĩnh vực nhạy cảm hơn như công nghệ cao và không gian. Quỹ Đầu tư Trực tiếp Nga cho biết đã đạt thỏa thuận với các đối tác Trung Quốc về phát triển hạ tầng không gian dân dụng, công viên vũ trụ và du lịch không gian.

Bầu không khí tại cuộc gặp cũng mang nhiều tính biểu tượng. Khi hai nhà lãnh đạo bước trên thảm đỏ, quân nhạc Trung Quốc đã trình diễn ca khúc nổi tiếng “Chiều Moscow”, bài hát từng gắn liền với thời kỳ “trăng mật” Trung, Xô trong thập niên 1950.

Ông Putin còn trích dẫn câu “một ngày không gặp dài tựa ba thu” để bày tỏ sự coi trọng quan hệ với ông Tập. Theo các nhà nghiên cứu Trung Quốc, đây vốn là câu thơ cổ nói về nỗi nhớ giữa những người yêu nhau.

Đáp lại, ông Tập cũng sử dụng hàng loạt điển tích Trung Hoa và thơ của Mao Trạch Đông để mô tả quan hệ Trung, Nga là mối liên kết “càng bị thử thách càng bền chặt”.

Dù vậy, phía sau các cử chỉ hữu nghị là thực tế rằng cán cân quan hệ đang ngày càng nghiêng về phía Trung Quốc. Nga hiện phụ thuộc mạnh vào thị trường, công nghệ và hệ thống tài chính của Trung Quốc trong bối cảnh bị phương Tây cô lập.

Một số chuyên gia phương Tây nhận định ông Putin có thể tìm kiếm thêm hỗ trợ từ Bắc Kinh để giảm tác động từ các lệnh trừng phạt của Mỹ và châu Âu, bao gồm hợp tác ngân hàng và hỗ trợ vật chất cho nền kinh tế thời chiến.

Đổi lại, Trung Quốc xem Nga là đối tác chiến lược quan trọng trong nỗ lực định hình một trật tự thế giới đa cực hơn, nơi ảnh hưởng của Mỹ bị thu hẹp.

Trong bối cảnh đó, cuộc gặp tại Bắc Kinh lần này cho thấy quan hệ Trung-Nga vẫn tiếp tục được duy trì ở mức cao, bất chấp những thay đổi nhanh chóng của môi trường địa chính trị toàn cầu.