Tỉ phú Elon Musk đang lên kế hoạch đưa SpaceX lên sàn với thương vụ phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) lớn nhất lịch sử. Đây là tin vui với các nhà đầu tư hiện hữu và các ngân hàng có thể thu về khoản phí khổng lồ.

Nhưng không phải ai cũng hào hứng. Những doanh nghiệp đang chuẩn bị niêm yết lại có lý do để lo lắng.

Theo Bloomberg News, SpaceX có thể huy động tới 50 tỉ USD nếu niêm yết tại Mỹ. Thương vụ này có thể mở đường cho các đợt IPO của những công ty về AI khác như Anthropic và OpenAI. Cả hai doanh nghiệp này đều thuộc nhóm công ty tư nhân có định giá cao nhất thế giới và đã có động thái chuẩn bị lên sàn trong năm nay.

SpaceX, hãng sản xuất tên lửa và vệ tinh do ông Musk sáng lập, được cho là đang nhắm đến thời điểm ra mắt vào tháng 6. Nếu diễn ra, thương vụ này cùng các đợt phát hành quy mô lớn khác có thể chiếm trọn sự chú ý của giới đầu tư, khiến các doanh nghiệp có kế hoạch IPO ở quy mô vừa phải phải tính toán lại lịch trình.

Magnus Tornling, giám đốc toàn cầu mảng thị trường vốn cổ phần tại quỹ đầu tư EQT AB, cho rằng các nhà quản lý tài sản lớn có thể không còn đủ sức cho những thương vụ nhỏ hơn nếu chúng diễn ra quá sát các đợt IPO công nghệ bom tấn.

“Tôi không nghĩ chúng tôi muốn phải cạnh tranh để giành sự chú ý,” ông Tornling nói trong một cuộc phỏng vấn. Theo ông, EQT sẽ cố gắng đẩy nhanh tiến độ IPO của các công ty trong danh mục, sớm hơn ít nhất một tháng rưỡi trước những thương vụ khổng lồ như SpaceX.

EQT có trụ sở tại Stockholm đang chuẩn bị niêm yết công ty quản lý rác thải Reworld và doanh nghiệp vận hành xe buýt học đường First Student tại Mỹ ngay trong năm nay, theo Bloomberg News. Tập đoàn đầu tư tư nhân này cũng đã thuê tư vấn cho hãng bảo hiểm an ninh mạng CFC để xem xét phương án bán lại hoặc IPO tại London hoặc New York.

Thị trường IPO toàn cầu đang dần hồi phục sau giai đoạn trầm lắng hậu kỷ lục huy động vốn trong thời đại dịch. Dữ liệu do Bloomberg tổng hợp cho thấy năm 2025 các doanh nghiệp huy động được 170 tỉ USD, không tính các công ty vỏ bọc và phương tiện tài chính khác. Đây là mức cao nhất trong vòng ba năm qua.

Tuy nhiên, mức huy động này vẫn thấp hơn mức trung bình mỗi năm của thập kỷ trước đại dịch, và vẫn cách rất xa mức kỷ lục 492 tỉ USD từng được ghi nhận vào năm 2021.

Với các doanh nghiệp đã trưởng thành và vượt khỏi hệ sinh thái vốn đầu tư mạo hiểm, cũng như các quỹ đầu tư tư nhân có công ty trong danh mục đến cuối chu kỳ đầu tư, việc chọn thời điểm lên sàn đã khó lại càng khó hơn.

“Hiện giới tài chính đang tranh luận liệu các siêu IPO này có làm xáo trộn kế hoạch lên sàn của những doanh nghiệp khác và liệu họ có nên tranh thủ niêm yết sớm hay không,” ông Per Chilstrom, đối tác tại hãng luật Baker McKenzie ở New York chuyên về thị trường vốn, nhận định. Theo ông, rủi ro nằm ở chỗ các thương vụ khổng lồ có thể hút bớt dòng tiền lẽ ra được rót vào các đợt phát hành khác.

Các nhà đầu tư dài hạn như quỹ tương hỗ và quỹ hưu trí có thể không có lựa chọn nào khác ngoài việc mua càng nhiều cổ phần càng tốt trong các siêu IPO này. Theo ông Tornling, việc các nhà quản lý tài sản lớn có được chia đủ cổ phần trong những thương vụ như SpaceX hay không, và cổ phiếu đó diễn biến ra sao sau khi lên sàn, sẽ tác động trực tiếp đến hiệu quả đầu tư của họ trong năm nay.

Xét theo định giá trên thị trường tư nhân, SpaceX, Anthropic và OpenAI hiện đã có quy mô lớn hơn 95% số doanh nghiệp trong chỉ số S&P 500 của Mỹ. Nếu ra mắt thành công, những nhà đầu tư không nắm giữ cổ phiếu các công ty này có thể bị tụt lại phía sau so với thị trường.

“Khi các tổ chức và nhà đầu tư cá nhân mở danh mục cổ phiếu, họ sẽ hỏi: Vì sao anh không sở hữu mã này?” ông Dan Klausner, phụ trách tư vấn cổ phiếu niêm yết tại Mỹ của Houlihan Lokey, nói.

Theo ông Klausner, các nhà quản lý danh mục có thể phải bán bớt một số cổ phiếu đang nắm giữ để dành chỗ cho các mã vốn hóa siêu lớn sắp được niêm yết.

“Quỹ không phải lúc nào cũng có sẵn 1 tỉ USD tiền mặt. Họ có thể phải bán bớt những cổ phiếu đang tăng giá, và điều đó có thể tạo hiệu ứng dây chuyền với các doanh nghiệp đã niêm yết,” ông nói.

Tuy nhiên, nếu cơ hội đủ hấp dẫn, việc thu xếp vốn không phải vấn đề gì lớn.

“Khi có các thương vụ lớn ở mọi phân khúc thị trường vốn cổ phần, các quỹ vẫn có thể điều chỉnh danh mục để mua những gì họ muốn,” Matt Warren, đồng phụ trách thị trường vốn cổ phần khu vực châu Mỹ của Bank of America, cho biết.

Ở chiều ngược lại, những doanh nghiệp chấp nhận lùi lịch niêm yết để nhường chỗ cho các gã khổng lồ công nghệ vẫn có thể tìm thấy điểm sáng.

Theo Stephane Gruffat, phụ trách toàn cầu mảng phân phối thị trường vốn cổ phần tại Deutsche Bank, nếu các thương vụ bom tấn giao dịch tích cực sau khi lên sàn, chúng có thể thu hút thêm nhà đầu tư đến với thị trường IPO nói chung.

“Nhiều đợt IPO thường có quy mô trung bình và các quỹ tương hỗ vốn hóa lớn không phải lúc nào cũng có cơ hội tham gia,” ông nói. “Nhưng khi các IPO vốn hóa lớn vận hành tốt, tâm lý tích cực sẽ lan rộng khắp toàn bộ thị trường.”