Giáo hoàng Leo XIV cho rằng AI cần được “tước vũ khí” để bảo vệ nhân loại trước những rủi ro ngày càng lớn. Tuyên bố này tiếp tục thổi bùng lên cuộc tranh luận về mức độ can thiệp của chính phủ đối với công nghệ đang định hình lại thế giới.

Trong bài phát biểu mang tính bước ngoặt gửi tới Giáo hội Công giáo, Giáo hoàng kêu gọi phát triển AI theo hướng “thân thiện với con người” và thoát khỏi sự kiểm soát độc quyền. Ông cũng nhấn mạnh cần chấm dứt việc sử dụng AI để phục vụ các lợi ích địa chính trị hoặc thương mại.

“Tước vũ khí có nghĩa là bác bỏ quan điểm cho rằng sức mạnh kỹ thuật tự động mang lại quyền cai trị,” Giáo hoàng viết trong thông điệp mới gửi các tín hữu hôm thứ Hai. “Tước vũ khí không có nghĩa là chối bỏ công nghệ. Mục tiêu là ngăn công nghệ thống trị con người.”

Việc công khai nhấn mạnh sự cần thiết phải bảo vệ con người trong kỷ nguyên AI có thể khiến vị Giáo hoàng người Mỹ đầu tiên trong lịch sử rơi vào thế đối đầu với Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ông Trump hiện ủng hộ việc nới lỏng quy định với AI nhằm giúp Mỹ duy trì lợi thế cạnh tranh trước Trung Quốc.

Ở tuổi 70, Giáo hoàng Leo đang góp tiếng nói vào cuộc tranh luận ngày càng gay gắt xoay quanh việc kiểm soát các mô hình AI. Lo ngại đang gia tăng khi công nghệ này có thể gây xáo trộn hệ thống ngân hàng, tự lựa chọn mục tiêu quân sự và dần thay thế con người trong nhiều khâu ra quyết định.

Việc công bố tài liệu Magnifica Humanitas, có nghĩa là “nhân loại vĩ đại” trong tiếng Latinh, được xem là động thái quan trọng nhất của Giáo hoàng kể từ khi ông trở thành người đứng đầu 1,4 tỉ tín hữu Công giáo cách đây một năm. Những thông điệp như vậy từ lâu đã được các Giáo hoàng sử dụng để đưa ra định hướng đạo đức trước những thách thức lớn của thời đại, từ biến đổi khí hậu đến vấn đề người di cư.

Xuất thân là một nhà toán học, Giáo hoàng Leo đặc biệt cảnh báo về nguy cơ sử dụng máy tính trong chiến tranh và sự xuống cấp của các chuẩn mực đạo đức. Ông khẳng định “không một thuật toán nào có thể khiến chiến tranh trở nên chấp nhận được về mặt đạo đức.”

“AI không xóa bỏ sự vô nhân đạo vốn có của xung đột. Trên thực tế, công nghệ này chỉ khiến chiến tranh bùng nổ nhanh hơn và trở nên vô cảm hơn,” Giáo hoàng nói.

Ông cũng cảnh báo rằng một số người có thể xem xung đột vũ trang là cách hiệu quả để đánh lạc hướng dư luận khỏi các vấn đề trong nước, đồng thời coi đó là công cụ tàn nhẫn để giải quyết khó khăn.

Những phát biểu này xuất hiện trong bối cảnh Mythos, công cụ AI của Anthropic có khả năng phát hiện lỗ hổng ẩn trong hệ thống công nghệ thông tin, đã làm dấy lên làn sóng lo ngại toàn cầu trong nhiều tháng qua.

Trong lúc liên tục cảnh báo về các rủi ro từ AI thiếu kiểm soát, Vatican cũng gây chú ý khi mời Christopher Olah, đồng sáng lập Anthropic và là chuyên gia học máy, tham gia trao đổi. Anthropic là công ty phát triển chatbot Claude, từng xảy ra bất đồng với chính quyền ông Trump liên quan đến việc sử dụng công nghệ cho mục đích chiến tranh và giám sát.

Phó Tổng thống JD Vance, một người cải đạo sang Công giáo và có quan hệ thân thiết với tỉ phú Thung lũng Silicon Peter Thiel, nhà đầu tư sớm của OpenAI, cũng ám chỉ về căng thẳng đang âm ỉ giữa hai bên.

Gần đây, Giáo hoàng Leo và ông Trump đã tranh cãi gay gắt về việc Giáo hoàng phản đối cuộc chiến tại Iran.

“Khi lãnh đạo của giáo phái Kitô giáo lớn nhất thế giới lên tiếng về một vấn đề như vậy, chắc chắn điều đó sẽ tạo ra ảnh hưởng đáng kể. Tôi tin thông điệp đó sẽ chứa đựng nhiều góc nhìn sâu sắc,” ông Vance phát biểu trong cuộc họp báo ngày 19.5. “Sẽ có những điều tôi đồng tình, và cũng có những điều tôi không đồng tình.”

Ông Thiel từng xuất hiện tại Rome hồi đầu năm để tham dự một số buổi thuyết giảng kín gây chú ý về “kẻ thù của Chúa”. Đáp lại, cố vấn Vatican là Linh mục Paolo Benanti đã chỉ trích các quan điểm tự do của tỉ phú này trong một bài xã luận, gọi đó là “một dạng dị giáo kéo dài”.

Giáo hội Công giáo La Mã ngày càng lên tiếng mạnh mẽ hơn về các rủi ro liên quan đến AI. Giáo hội cho rằng công nghệ đầy sức mạnh này cần được đặt dưới các quy định nhằm bảo vệ nhân phẩm và lợi ích chung.

Đối với Giáo hoàng Leo, nguồn cảm hứng lớn nhất chính là Giáo hoàng Leo XIII, người từng dẫn dắt Giáo hội trong cuộc cách mạng công nghiệp đầu tiên và viết thông điệp Rerum Novarum.

Việc chọn tông hiệu Leo không chỉ nhằm tôn vinh vị tiền nhiệm ở thế kỷ 19. Giáo hoàng đương nhiệm còn muốn tạo ra sự liên hệ giữa những biến động mà sản xuất công nghiệp từng gây ra cho người lao động khi đó với tác động mà AI đang tạo ra ngày nay.

“Giáo hoàng muốn bảo đảm rằng các quyết định liên quan đến AI không chỉ xoay quanh yếu tố kinh tế, hay việc một nhóm tỉ phú có thể trở nên giàu đến mức nào. Ông cũng muốn thiết lập các giới hạn đối với công nghệ này và cách con người sử dụng nó,” Linh mục Thomas Reese, học giả và nhà phân tích cấp cao về Công giáo, nhận định trong một cuộc phỏng vấn.

Từ những báo cáo về việc chatbot xúi giục người dùng tự tử cho tới các dự báo u ám về làn sóng thất nghiệp hàng loạt, AI đang trở thành chủ đề gây chia rẽ sâu sắc và tạo ra nhiều cảm xúc trái chiều.

Dù vậy, phong cách của Giáo hoàng Leo được đánh giá là điềm tĩnh hơn so với Giáo hoàng Francis, người từng có bài phát biểu lịch sử trước các lãnh đạo Nhóm G7 năm 2024 để cảnh báo họ không được đánh mất quyền kiểm soát AI.

“Ngày nay, trong số những tài sản thuộc về tất cả mọi người, chúng ta cũng cần tính đến các dạng sở hữu mới như bằng sáng chế, thuật toán, nền tảng số, hạ tầng công nghệ và dữ liệu,” Giáo hoàng viết.

Theo ông, mối nguy lớn nhất xuất hiện khi công nghệ “bắt đầu quyết định điều gì quan trọng và điều gì có thể bị loại bỏ,” từ đó biến “con người thành những bánh răng đơn thuần trong một hệ thống luôn chạy theo hiệu suất cao hơn.”

— Với sự hỗ trợ của Donato Paolo Mancini, Seth Fiegerman, Zoe Schneeweiss, và Chiara Albanese