Khi DeepSeek ra mắt mẫu AI V4 rất được mong chờ vào tháng trước, phản ứng của thị trường lại khá hờ hững. Không còn những tuyên bố về một “khoảnh khắc Sputnik” mới và thị trường tài chính toàn cầu gần như không có phản ứng gì.

Phản ứng dè dặt đó có lý do. Theo phân tích của Viện Tiêu chuẩn và Công nghệ Quốc gia Mỹ (NIST), V4 Pro có thể là mô hình AI mạnh nhất Trung Quốc từng công bố từ trước đến nay. Tuy nhiên, nghiên cứu này cũng cho thấy khoảng cách giữa DeepSeek và các công ty AI hàng đầu của Mỹ đang ngày càng bị nới rộng.

NIST cho biết mô hình của DeepSeek chậm hơn khoảng tám tháng so với các sản phẩm dẫn đầu tại Thung lũng Silicon ở nhiều tác vụ, bao gồm suy luận và toán học.

Trong khi đó, mẫu R1 mà DeepSeek ra mắt năm ngoái chỉ chậm hơn khoảng ba tháng. Nhưng phòng nghiên cứu có trụ sở tại Hàng Châu hiện không còn đơn thuần chạy đua để bắt kịp nữa. Công ty đang cùng lúc theo đuổi ba cuộc đua AI khác nhau.

Ban lãnh đạo DeepSeek muốn hướng tới trí tuệ nhân tạo tổng quát, tức xây dựng các hệ thống có thể ngang bằng hoặc vượt con người trong hầu hết tác vụ, mục tiêu đầy tham vọng đang ám ảnh Thung lũng Silicon. Công ty cũng kéo giá AI tiên tiến xuống mức rất thấp nhằm thu hút người dùng toàn cầu với các sản phẩm giá rẻ. Đồng thời, DeepSeek còn muốn thúc đẩy Trung Quốc tiến tới tương lai ít phụ thuộc hơn vào chip Mỹ.

Câu hỏi đặt ra lúc này là liệu ba tham vọng đó có thể hỗ trợ lẫn nhau hay cuối cùng sẽ kéo công ty đi theo những hướng khác biệt.

DeepSeek hôm thứ Bảy cho biết sẽ duy trì vĩnh viễn mức giảm giá 75% đối với mô hình mới nhất, thay vì kết thúc vào cuối tháng như kế hoạch ban đầu. Theo phân tích của tổ chức đánh giá độc lập Artificial Analysis, chi phí vận hành V4 Pro hiện rẻ hơn khoảng 12 lần so với GPT 5.5 của OpenAI và rẻ hơn khoảng 19 lần so với Claude Opus 4.7 của Anthropic.

Đối với các nhà phát triển, điều này dẫn tới một câu hỏi đơn giản: Vì sao phải trả mức giá quá cao khi một mô hình AI “đủ tốt” lại rẻ hơn đáng kể?

Đây là thách thức lớn đối với Thung lũng Silicon, và cũng gây áp lực lên chính thị trường Trung Quốc. Các công ty AI Trung Quốc vốn đã lao vào cuộc chiến giành người dùng rất khốc liệt, với mặt bằng giá liên tục đi xuống và triển vọng sinh lời ngày càng xa vời. Một số đối thủ chỉ mới bắt đầu thuyết phục khách hàng chấp nhận trả nhiều tiền hơn cho dịch vụ của họ. DeepSeek khiến xu hướng đó càng khó duy trì.

Chiến lược này dường như đang thu hút các nhà phát triển trên toàn cầu. Theo dữ liệu từ OpenRouter, mô hình V4 Flash của DeepSeek dẫn đầu bảng xếp hạng các mô hình ngôn ngữ lớn trong tháng này tính theo lượng token sử dụng, tức đơn vị dữ liệu mà mô hình xử lý và thường được xem là thước đo mức độ phổ biến.

Dữ liệu trên chỉ phản ánh một phần thói quen sử dụng AI, nhưng vẫn được giới công nghệ theo dõi sát vì đây là một trong số ít nguồn dữ liệu công khai trong lĩnh vực ngày càng thiếu minh bạch này.

Tuy nhiên, đợt giảm giá cũng làm dấy lên câu hỏi lớn hơn. Trước đó, DeepSeek từng tiết lộ chi phí sẽ giảm mạnh sau khi nguồn cung chip Ascend 950 mới của Huawei đi vào hoạt động trong năm nay, dù công ty chưa xác nhận liệu đây có phải nguyên nhân của đợt giảm giá mới nhất hay không.

Nếu phần cứng nội địa thực sự giúp DeepSeek giảm mạnh chi phí, điều đó sẽ cho thấy Trung Quốc có thể xây dựng AI tiên tiến với mức độ phụ thuộc thấp hơn vào chip Mỹ. Đây cũng có thể là lý do khiến khoảng cách hiệu năng với các mô hình Mỹ ngày càng lớn hơn.

Việc DeepSeek ra mắt mô hình mới không còn gây ra làn sóng hoảng loạn trên thị trường như năm ngoái, một phần vì cạnh tranh nội địa hiện đã khiến AI giá rẻ của Trung Quốc trở nên phổ biến. Ngoài ra, DeepSeek khó có khả năng sớm thay thế Anthropic hay OpenAI trong các doanh nghiệp lớn tại Mỹ.

Những lo ngại về uy tín và quy định đối với công nghệ “Made in China” vẫn hiện hữu, theo cả nghĩa tích cực lẫn tiêu cực, đặc biệt khi Washington và Bắc Kinh vẫn xem công nghệ AI là cuộc cạnh tranh mang tính chiến lược. DeepSeek sẽ phải cạnh tranh về độ ổn định, mức độ tin cậy và bảo mật nhiều như về giá thành.

Tuy nhiên, với các công ty khởi nghiệp, nhà phát triển và thậm chí là chính phủ ở nhiều nơi trên thế giới, chi phí thường là rào cản lớn nhất. AI siêu rẻ của DeepSeek vì thế trở thành lựa chọn thực tế hơn, đồng thời mang lại lợi thế về sức mạnh mềm cho Bắc Kinh.

Việc tiếp tục duy trì cách tiếp cận mã nguồn mở theo dạng open weight, tức cho phép người dùng có đủ phần cứng tải và vận hành mô hình ngay trên thiết bị riêng, cũng phần nào giúp xoa dịu các lo ngại về quyền riêng tư.

Hiện có quan điểm phổ biến cho rằng các công ty công nghệ Trung Quốc ít bị ám ảnh bởi AGI hơn so với các đối thủ tại Thung lũng Silicon. Washington dường như đang đặt quá nhiều niềm tin vào nhận định này.

Lãnh đạo của nhiều công ty từ Zhipu AI, Alibaba cho tới DeepSeek đều nhấn mạnh AGI là mục tiêu chiến lược dài hạn. Liệu mục tiêu đó có thể đạt được tại Mỹ hay Trung Quốc vẫn là câu hỏi chưa có lời giải.

Cuối cùng, DeepSeek hiện hoạt động trong bối cảnh rất khác so với thời điểm ra mắt R1. Công ty đã trở thành “ngọn cờ đầu” của quốc gia. Một số nhân sự chủ chốt được cho là đã bị hạn chế đi lại. Và chưa ai dám chắc tham vọng nghiên cứu dài hạn của DeepSeek có thể tồn tại trước áp lực chính trị nhằm đưa AI giá rẻ của Trung Quốc ra toàn cầu bằng chip nội địa.

Việc cùng lúc tham gia ba cuộc đua có thể biến DeepSeek thành công ty gây xáo trộn lớn nhất trong ngành AI. Nếu thành công, hãng có thể đưa AI Trung Quốc ra toàn cầu, thúc đẩy quá trình chuyển sang phần cứng nội địa và giúp Bắc Kinh duy trì vị thế trong cuộc đua siêu trí tuệ.

Ngược lại, điều đó cũng có thể khiến cuộc chiến giá cả thêm khốc liệt, kéo các công ty AI Trung Quốc lún sâu hơn vào vòng xoáy cạnh tranh nội bộ và tụt xa hơn trước các đối thủ Mỹ vốn sở hữu chip mạnh hơn.

Nhưng chỉ như vậy có lẽ cũng đủ để tạo ra thay đổi lớn. DeepSeek không nhất thiết phải chiến thắng trong cuộc đua AGI để khiến AI tiên tiến trở nên rẻ hơn và bớt phụ thuộc vào Mỹ trong quá trình đó.