Ban đầu, tình hình còn tương đối bình lặng. Tuy nhiên, sau đó, giới đầu tư dần nhận ra xung đột có thể vượt khỏi tầm kiểm soát và để lại tổn thất kinh tế kéo dài. Vì vậy, giá cổ phiếu và trái phiếu đồng loạt đi xuống. Chỉ số MSCI World Index đã mất hơn 5%. Trong khi đó, CBOE Volatility Index, thường được gọi là “thước đo nỗi sợ”, vọt lên mức cao nhất kể từ khi Mỹ công bố các mức thuế “Ngày Giải phóng” gần một năm trước.

Không chỉ dừng lại ở đó, những bất định này còn bị khuếch đại bởi nhiều yếu tố khó lường khác. Chúng bao gồm tác động của AI, các rạn nứt trong thị trường tín dụng tư nhân và tính bền vững của quỹ đạo tài khóa Mỹ. Trong bối cảnh này, rất khó hình dung đầy đủ các kịch bản rủi ro, chưa nói đến việc định lượng xác suất xảy ra. Điều chắc chắn là thị trường luôn có thể bị bất ngờ. Và chính những cú bất ngờ đó thường kích hoạt các đợt biến động mạnh.

Lẽ ra, hệ thống tài chính đã có thể vững vàng hơn nếu các chính phủ thực sự rút ra bài học từ cuộc khủng hoảng cho vay dưới chuẩn năm 2008. Cú sốc này đã xóa sổ hàng triệu việc làm và làm bốc hơi hơn 1 ngàn tỉ USD sản lượng kinh tế mỗi năm. Nếu áp dụng nghiêm các quy định thận trọng về vốn, giới hạn đòn bẩy và cơ chế “chống đỡ” khi khủng hoảng xảy ra, ngân hàng và các trung gian tài chính sẽ có khả năng hấp thụ thua lỗ tốt hơn. Đồng thời, họ cũng sẽ ít phụ thuộc hơn vào nguồn vốn ngắn hạn.

Tuy nhiên, thực tế lại đi theo hướng ngược lại. Mỹ đang tiếp tục nới lỏng các yêu cầu vốn, vốn đã chưa đủ chặt chẽ sau năm 2008, và châu Âu cũng có xu hướng làm theo. Vì vậy, đòn bẩy gia tăng ở các doanh nghiệp có mức tín nhiệm thấp, thậm chí lan sang cả thị trường tiền mã hóa. Cùng lúc đó, công tác giám sát tài chính lại bị thu hẹp, ngay khi rủi ro đang tích tụ ở nhiều định chế, từ công ty bảo hiểm đến các quỹ đầu tư. Điều này thể hiện rõ qua làn sóng thua lỗ và rút vốn gần đây tại các quỹ tín dụng tư nhân.

Trong môi trường như vậy, việc cơ quan quản lý chủ động nhận diện và giảm thiểu các điểm yếu lớn trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Câu hỏi đặt ra là đòn bẩy đang nguy hiểm nhất ở đâu. Những cú sốc thanh khoản có thể kích hoạt vòng xoáy bán tháo và giảm giá dây chuyền tại khu vực nào. Và ngân hàng trung ương cần can thiệp ra sao để đảm bảo thị trường vận hành trơn tru, tránh để căng thẳng lan rộng và cuốn trôi cả những phần lành mạnh của hệ thống.

Tin tích cực là những câu hỏi này giờ đây không còn quá khó trả lời như trước. Chẳng hạn, Ngân hàng Trung ương Anh đang phát triển một dạng bài kiểm tra sức chịu đựng trên toàn hệ thống. Bài kiểm tra này có sự tham gia của ngân hàng và nhiều định chế khác, nhằm làm rõ các mối liên kết chằng chịt giữa họ. Đây cũng là hướng đi mà Ngân hàng Trung ương châu Âu đang theo đuổi.

Vì vậy, Mỹ cũng nên hành động tương tự. Bên cạnh đó, các yêu cầu báo cáo sau khủng hoảng 2008 đã cung cấp cho cơ quan quản lý lượng dữ liệu chi tiết, từ giao dịch đến phái sinh. Nhờ đó, họ có thể nhận diện các “nhóm” rủi ro tập trung, như trường hợp khiến Archegos Capital Management sụp đổ năm 2021 hay làm chao đảo thị trường trái phiếu chính phủ Anh năm 2022.

Nhìn chung, hệ thống tài chính toàn cầu vẫn dễ tổn thương trước những cú sốc mà cuộc chiến tại Iran có thể gây ra. Vì vậy, điều quan trọng là các cơ quan quản lý phải tận dụng tối đa các công cụ và nguồn lực sẵn có để giữ vững ổn định.