Những phát biểu trái chiều cho thấy tiến trình thương lượng giữa hai bên vẫn đang bị phủ bóng bởi chiến sự Trung Đông, vấn đề hạt nhân và bài toán an ninh năng lượng toàn cầu.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei ngày 24.5 cho biết Tehran và Washington đã đạt được “một số kết luận” đối với phần lớn nội dung thảo luận thông qua cơ chế trung gian do Pakistan hỗ trợ. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh điều đó “không có nghĩa việc ký kết thỏa thuận đã cận kề”.

Theo ông Baghaei, trọng tâm hiện nay của các cuộc tiếp xúc không nằm ở hồ sơ hạt nhân mà là nỗ lực chấm dứt cuộc xung đột đang diễn ra tại khu vực. Ông cho biết Tehran chưa thảo luận chi tiết về chương trình hạt nhân ở giai đoạn hiện tại.

Tuyên bố này được đưa ra trong bối cảnh Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho biết Washington đã đưa ra một đề xuất “khá chắc chắn”, đồng thời khẳng định Tổng thống Mỹ Donald Trump sẽ không chấp nhận “một thỏa thuận tồi”.

Dù vậy, Tehran tiếp tục thể hiện sự hoài nghi sâu sắc đối với cam kết của Mỹ. Ông Baghaei nói “không có gì đảm bảo” Washington sẽ tuân thủ bất kỳ thỏa thuận nào trong tương lai, đồng thời nhấn mạnh Iran không bị tác động bởi “các mối đe dọa”.

Theo giới quan sát, khoảng cách giữa lập trường hai bên vẫn rất lớn. Mỹ muốn hạn chế các năng lực hạt nhân và tên lửa của Iran, trong khi Tehran yêu cầu các bảo đảm cụ thể về việc dỡ bỏ trừng phạt và không tái diễn các động thái rút khỏi thỏa thuận như trước đây.

Vai trò của Pakistan trong tiến trình trung gian cũng ngày càng nổi bật. Tổng tư lệnh quân đội Pakistan Asim Munir đã tới Bắc Kinh cùng Thủ tướng Shehbaz Sharif trong khuôn khổ các nỗ lực ngoại giao khu vực. Trước đó, ông Munir cũng đã tới Tehran cùng Bộ trưởng Nội vụ Pakistan Mohsin Naqvi để thúc đẩy các cuộc tiếp xúc giữa các bên.

Trung Quốc tuyên bố sẵn sàng phối hợp với Pakistan nhằm “đóng góp tích cực” cho việc khôi phục hòa bình và ổn định tại Trung Đông. Bắc Kinh hiện có lợi ích trực tiếp trong việc bảo đảm an ninh năng lượng, khi nước này là khách hàng mua dầu lớn của Iran và phụ thuộc đáng kể vào tuyến vận tải qua Eo biển Hormuz.

Hormuz tiếp tục là một điểm nóng chiến lược trong cuộc khủng hoảng hiện nay. Ông Baghaei khẳng định việc quản lý eo biển thuộc trách nhiệm của các quốc gia ven bờ và cho biết Iran đang phối hợp với các nước trong khu vực để bảo đảm an ninh hàng hải.

Dù Tehran tuyên bố sẽ không áp đặt “thuế đường” đối với tàu thuyền qua lại, giới chức Iran cho rằng việc các dịch vụ bảo đảm an ninh và vận hành tuyến hàng hải cần có chi phí là điều “bình thường”.

Những phát biểu này phản ánh thực tế rằng Eo biển Hormuz vẫn là một trong những đòn bẩy địa chính trị quan trọng nhất của Iran. Khoảng 1/5 lượng dầu giao dịch toàn cầu đi qua tuyến đường biển hẹp này. Bất kỳ gián đoạn nào cũng có thể khiến giá năng lượng tăng vọt và làm rung chuyển thị trường quốc tế.

Trong khi đó, căng thẳng Mỹ, Israel và Iran tiếp tục tác động mạnh tới cục diện khu vực. Nhà bình luận chính trị Israel Ori Goldberg cho rằng Washington và Tel Aviv không hoàn toàn đồng điệu về vấn đề Iran.

Theo ông Goldberg, Tổng thống Trump chủ yếu tập trung vào chương trình hạt nhân của Tehran, trong khi một bộ phận tại Israel muốn thúc đẩy thay đổi chế độ ở Iran. Ông nhận định Israel hiện ở trong vị thế yếu hơn đáng kể so với trước đây và khó có thể mang lại cho Mỹ “những lợi ích thực tế”.

Ở chiều ngược lại, các quan chức Iran tiếp tục đưa ra các phát biểu cứng rắn. Nghị sĩ Ebrahim Rezaei, người phát ngôn của Ủy ban An ninh Quốc gia và Chính sách Đối ngoại Iran, tuyên bố Tehran sẽ đáp trả “ăn miếng trả miếng” cả trên mặt trận quân sự lẫn ngoại giao.

Ông Rezaei cảnh báo thời gian “đang chống lại người Mỹ” và nói rằng nếu Washington muốn đạt được thỏa thuận thì cần theo đuổi đàm phán thay vì gia tăng sức ép.

Bên cạnh hồ sơ hạt nhân và an ninh khu vực, cuộc khủng hoảng nhân đạo tại Gaza tiếp tục làm gia tăng áp lực đối với các bên liên quan. Cơ quan cứu trợ người tị nạn Palestine của Liên Hợp Quốc, UNRWA, cho biết hơn 125.000 ca nhiễm trùng da do côn trùng và động vật gặm nhấm đã được ghi nhận tại Gaza.

Theo UNRWA, tình trạng thiếu nhiên liệu, thuốc men, thuốc trừ sâu và lều bạt đang làm suy giảm nghiêm trọng khả năng ứng phó nhân đạo của khu vực.

Những diễn biến mới nhất cho thấy dù các kênh đối thoại giữa Mỹ và Iran đã được nối lại với sự hỗ trợ của các bên trung gian, khoảng cách về lòng tin và lợi ích chiến lược vẫn còn rất lớn. Trong bối cảnh Trung Đông tiếp tục bất ổn, mọi bước tiến ngoại giao đều có thể tác động trực tiếp tới giá năng lượng, vận tải biển và cục diện địa chính trị toàn cầu.