Phố Wall mất khoảng 24 giờ để chuyển sang phản ứng tiêu cực với kết quả bầu cử giữa kỳ Mỹ. Một khi tâm lý đảo chiều, phản ứng dây chuyền bán tháo diễn ra nhanh hơn nhiều.

Chiến thắng áp đảo của đảng Dân chủ tại Quốc hội ban đầu được đón nhận bằng đà tăng mạnh của cổ phiếu Mỹ, khi rủi ro gắn với cuộc bầu cử qua đi, giá dầu giảm và nhà đầu tư kỳ vọng chính quyền Trump sẽ bị kiềm chế hơn. Nhưng đến sáng thứ Năm, họ bắt đầu đánh giá lại những tác động rộng hơn, cùng thái độ hoài nghi sâu sắc của Đảng Dân chủ đối với việc mở rộng trung tâm dữ liệu, nền tảng mà cuộc cách mạng trí tuệ nhân tạo phụ thuộc vào.

“Đây là thời điểm nguy hiểm,” Sinisa Sorgic, nhà giao dịch có 20 năm kinh nghiệm và là quản lý tại công ty tự doanh Bright Trading, nói. “Tôi thấy lo lắng. Tôi muốn có thể ngủ ngon vào ban đêm.”

Làn sóng bán ra khởi đầu từ nhà đầu tư cá nhân, tăng tốc khi các quỹ phòng hộ và nhà quản lý danh mục chỉ nắm giữ vị thế mua nhập cuộc, trước khi các công ty giao dịch định lượng dựa vào biến động thị trường khiến tổn thất nặng thêm. Kết quả là Nasdaq 100, chỉ số có tỉ trọng cổ phiếu công nghệ lớn, ghi nhận phiên giảm mạnh nhất kể từ tháng 3.2020, còn 3.700 tỉ USD vốn hóa thị trường Mỹ bị xóa sổ trong một ngày.

Bắt đầu tư nhà đầu tư cá nhân

Nửa giờ giao dịch đầu tiên của phiên thứ Năm thuộc về nhà đầu tư cá nhân.

Sau phiên tăng giữa tuần, trong bối cảnh bất định chính sách phía trước, nhóm này quyết định chốt lời. Theo Mohit Kumar, chiến lược gia tại Jefferies LLC ở London, điều đó tạo ra làn sóng bán của nhà đầu tư cá nhân lớn nhất kể từ đợt thị trường sụp đổ thời Covid.

“Tôi bắt đầu làm việc lúc 7 giờ,” Raphael Monges, học viên cao học ngành kỹ thuật tại đại học Columbia và thành viên câu lạc bộ Giao dịch Quyền chọn và Hợp đồng Tương lai Columbia, kể. “Tôi chứng kiến thị trường mở cửa, Nasdaq lao dốc rất nhanh, rồi đến S&P. Nhưng Nasdaq mới thực sự điên cuồng khi cả nhóm AI kéo chỉ số xuống. Điện thoại tôi bắt đầu rung liên tục. Mọi người đều theo dõi cổ phiếu, và tất cả đều đỏ.”

Dữ liệu xác nhận điều đó: Theo công ty phân tích Vanda Research, mức bán ròng cổ phiếu riêng lẻ của nhà đầu tư cá nhân trong phiên thứ Năm chỉ đứng sau hai phiên, đều vào tháng 3.2020 khi đại dịch Covid bùng phát. JPMorgan Market Intelligence cho biết lượng bán của nhóm này cao hơn mức thông thường trên ba độ lệch chuẩn.

“Danh mục chịu tổn thất đáng kể vì hôm qua là cả một biển đỏ,” Joel Rieger, nhà giao dịch cá nhân 50 tuổi tại California, nói. Ông không thay đổi danh mục trong các phiên sau bầu cử giữa kỳ. “Điều này sẽ gây thiệt hại trong ngắn hạn.”

Như thường xảy ra trên Phố Wall, lực bán kéo theo lực bán. Đà giảm ban đầu tăng tốc khi các quỹ phòng hộ gia tăng áp lực, rồi đến các nhà quản lý tài sản chỉ nắm giữ vị thế mua. Theo Kumar, khối lượng giao dịch của nhóm này lớn bất thường khi các nhà quản lý bắt đầu chốt lời sau một năm nhìn chung thuận lợi với cổ phiếu.

Vấn đề là không có lực mua lớn nào xuất hiện ở chiều ngược lại.

“Nhà đầu tư tổ chức đứng ngoài đúng lúc nhà đầu tư cá nhân và các chiến lược giao dịch theo hệ thống bán mạnh,” Viraj Patel, chiến lược gia vĩ mô toàn cầu của Vanda, viết trong báo cáo. “Đây là kiểu vận động dòng tiền hiếm khi xuất hiện ngoài những giai đoạn thị trường thực sự căng thẳng.”

Tại JPMorgan Chase & Co., Ron Adler, đồng phụ trách toàn cầu mảng giao dịch cổ phiếu có chuyên viên trực tiếp xử lý lệnh, theo dõi diễn biến từ bộ phận giao dịch cổ phiếu cơ sở, nơi khối lượng giao dịch tăng 50%.

“Một phần những gì chúng ta chứng kiến là tổn thất danh mục và hoạt động bán ra bất chấp khác biệt giữa các cổ phiếu,” ông viết trong báo cáo gửi khách hàng. “Xét về chiều hướng, dòng giao dịch hôm nay có vẻ hợp lý. Chính quy mô của nó mới khiến người ta kinh ngạc.”

Lực bán tự động nhập cuộc

Khi xu hướng giá cổ phiếu đã hình thành và mức biến động đủ lớn, hàng loạt giao dịch theo cơ chế định sẵn được kích hoạt, có thể khuếch đại thua lỗ.

Chẳng hạn, các nhà tạo lập thị trường quyền chọn phải liên tục điều chỉnh mức độ rủi ro theo diễn biến thị trường. Đôi khi, họ rơi vào thế phải bán cổ phiếu khi giá giảm và mua khi giá tăng, trạng thái gọi là gamma âm. Theo ước tính của Charlie McElligott, giám đốc điều hành phụ trách chiến lược đa tài sản tại Nomura Securities International Inc., vào giữa phiên thứ Năm, trạng thái gamma âm của nhóm này tương ứng khoảng 7 tỉ USD cho mỗi 1% biến động thị trường.

Nói cách khác, cứ mỗi khi thị trường cổ phiếu giảm 1%, nhóm này lại tạo thêm 7 tỉ USD áp lực bán.

McElligott cũng ước tính các quỹ kiểm soát biến động, vốn mua bán tùy theo mức độ dao động của thị trường, cần bán khoảng 61 tỉ USD cổ phiếu dựa trên diễn biến tại thời điểm đó. Đồng thời, lượng bán 25 tỉ USD từ phiên thứ Tư vẫn đang được thực hiện. Theo ông, hoạt động tái cân bằng cuối ngày của các quỹ hoán đổi danh mục (ETF) sử dụng đòn bẩy sẽ tạo thêm khoảng 47 tỉ USD lệnh bán cổ phiếu.

“Các cuộc trao đổi với khách hàng cho thấy họ càng có động lực giảm rủi ro vào thời điểm này,” McElligott viết. Ông cho biết nội dung phản hồi chủ yếu là “bảo vệ chút thành quả còn sót lại từ đầu năm và trụ lại đến năm sau, khi có nguồn vốn và hạn mức chấp nhận rủi ro mới.”

Khi các chỉ số chính xuyên thủng những ngưỡng quan trọng, lực bán theo hệ thống tiếp tục tăng. Theo ước tính của Vanda, các quỹ định lượng theo xu hướng, thường gọi là CTA, đã bán khoảng 13 tỉ USD hợp đồng tương lai S&P 500 và Nasdaq, đưa mức độ nắm giữ của nhóm này xuống gần thấp nhất trong chuỗi dữ liệu của công ty.

Tổng hợp các yếu tố trên, thị trường gần như không có cơ hội hồi phục vào buổi chiều. S&P 500 đóng cửa sát mức thấp nhất phiên, ghi nhận mức giảm mạnh nhất kể từ tháng 4 năm ngoái.

Một số quỹ phòng hộ dường như đã lường trước biến động lớn. Vị thế bán khống, tức đặt cược vào giá giảm thay vì tăng, ở gần mức cao nhất 5 năm vào cuối tháng 10. Đòn bẩy ròng, thước đo mức độ khuếch đại vị thế đầu tư ròng của các quỹ, ở mức thấp nhất ba năm.

Dù vậy, bộ phận dịch vụ dành cho quỹ đầu tư của Goldman Sachs ước tính các quỹ mua và bán khống dựa trên phân tích cơ bản mất 1,3% trong phiên thứ Năm, tương ứng mức biến động hai độ lệch chuẩn. Các quỹ tập trung vào công nghệ giảm hơn 4%, khiến thành quả từ đầu năm gần như bị xóa sạch. Chiến lược đầu tư theo đà, mua những cổ phiếu đang tăng và bán những cổ phiếu đang giảm, chịu mức lỗ tương ứng 3,7 độ lệch chuẩn.

Từ yên ắng đến chao đảo

Thiệt hại trong phiên thứ Năm tập trung vào một số nhóm cổ phiếu nhưng rất sâu. Các rổ cổ phiếu bộ nhớ, mạng quang, trung tâm dữ liệu và bán dẫn AI giảm từ 12% đến 15%, tương ứng mức biến động từ năm đến sáu độ lệch chuẩn. Nếu loại các cổ phiếu AI, S&P 500 giảm 2,3%.

Với khoảng một chục rổ cổ phiếu AI, đây là phiên tồi tệ nhất kể từ khi OpenAI ra mắt ChatGPT vào tháng 11/2022. Hai rổ chịu thiệt hại nặng nhất, bộ nhớ và mạng quang, đã mất khoảng một nửa giá trị so với đỉnh tháng 6, sâu hơn bất kỳ đợt điều chỉnh hoàn tất nào trong bốn năm qua. Với rổ cổ phiếu bộ nhớ, đây là đợt giảm đầu tiên trong chín đợt kể từ năm 2022 mà lực mua bắt đáy chưa thể đảo ngược xu hướng, dù đã kéo dài 136 ngày.

Diễn biến càng gây choáng váng vì thị trường trước đó còn khá yên ắng. Chỉ số Cboe VIX, thước đo biến động kỳ vọng của cổ phiếu thường được gọi là thước đo nỗi sợ của Phố Wall, ở mức 16,6 điểm khi phiên thứ Năm bắt đầu, thấp hơn trung bình một năm. Đến cuối phiên, chỉ số đã tiến sát 28 điểm.

Kể từ năm 1980, S&P 500 chỉ có 48 lần giảm từ 2% trở lên ngay sau một phiên tăng 1,5%, gần như tất cả đều diễn ra trong thị trường giá xuống hoặc khủng hoảng. Chỉ bốn lần xảy ra khi chỉ số ở gần mức kỷ lục như hiện nay; trong hai trường hợp, chỉ số hồi phục trong vòng 50 phiên, còn hai trường hợp còn lại xảy ra năm 1987.

Dấu hiệu hồi phục đã xuất hiện trong phiên thứ Sáu, khi cổ phiếu chip dẫn dắt S&P 500 đi lên và Nasdaq 100 có lúc tăng 2,6%. Tuy nhiên, liệu đà tăng có được duy trì hay không vẫn là câu hỏi chưa có lời đáp.

“Hôm qua là một cuộc tắm máu,” Sorgic của Bright Trading nói. Ông bán khống cổ phiếu Taiwan Semiconductor Manufacturing Co. trong phiên thứ Năm nhưng chịu thiệt hại khi cổ phiếu niêm yết tại Mỹ của hãng có lúc hồi phục 7,8% vào thứ Sáu. “Thị trường quá biến động để lúc này quay lại dốc toàn lực mua bắt đáy.”

Với sự hỗ trợ của Jess Menton, Zijia Song, Ian Salisbury và Matthew Griffin.