Việc tổng thống Donald Trump trở lại Nhà Trắng đã làm thay đổi những tính toán chính trị quanh hoạt động mua bán và sáp nhập (M&A), khơi lại mong muốn thực hiện những thương vụ trong mơ vốn từng khó thành hiện thực. Giờ đây, các doanh nghiệp Mỹ đang phải chạy đua với thời gian.

Chiến thắng áp đảo của đảng Dân chủ trong cuộc bầu cử giữa kỳ đang bất ngờ tạo ra cảm giác cấp bách trong giới lãnh đạo doanh nghiệp. Họ tự hỏi liệu đây có phải cơ hội cuối cùng để thực hiện một thương vụ mang tính bước ngoặt khi các cơ quan quản lý có quan điểm thuận lợi với M&A vẫn tại vị dưới thời ông Trump.

Trao đổi với những cố vấn hàng đầu cho thấy kết quả bầu cử đã khiến các doanh nghiệp cân nhắc liệu có nên nhanh chóng đẩy sớm những bước đi chiến lược lớn hay không. Giới doanh nghiệp nhận ra rằng đảng Dân chủ đang lấy lại sức mạnh có thể tìm cách cản trở làn sóng siêu thương vụ đã tăng tốc trong nhiệm kỳ thứ hai của ông Trump và mang lại doanh thu kỷ lục cho Phố Wall.

Ông Kevin Foley, đồng trưởng bộ phận ngân hàng đầu tư tại JPMorgan Chase & Co., một trong những định chế tư vấn hàng đầu thế giới, cho biết các doanh nghiệp cần sẵn sàng thực hiện giao dịch trong một môi trường hoạt động phức tạp mới.

“Rủi ro lớn nhất có thể là cho rằng sớm muộn mọi thứ cũng trở lại bình thường,” ông Foley, làm việc tại New York, nói. “Đứng yên luôn là một lựa chọn, nhưng khi các ngành đang thay đổi nhanh như hiện nay, đó là lựa chọn sai lầm.”

Ông Fernando Rivas, lãnh đạo cấp cao tại Wells Fargo & Co., diễn đạt thẳng thắn hơn tại một hội nghị ngành ở Boston hôm thứ Năm. Ông cho rằng tâm lý “bây giờ hoặc không bao giờ” sẽ trở lại, thúc đẩy hoạt động M&A trong ngắn hạn.

Hai nhiệm kỳ của ông Trump chiếm tỉ trọng đặc biệt lớn trong số những thương vụ lớn nhất. Theo phân tích dữ liệu do Bloomberg tổng hợp, hơn một nửa số giao dịch được công bố trong hai thập kỷ qua, có giá trị từ 50 tỉ USD và liên quan đến một doanh nghiệp Mỹ, diễn ra khi ông giữ chức tổng thống.

Riêng năm nay đã xuất hiện những thương vụ hợp nhất mang tính bước ngoặt trong các ngành thiết yếu như điện và công nghệ. Trong đó có thương vụ Marvell Technology Inc. mua lại nhà sản xuất laser Lumentum Holdings Inc. với giá trị kỷ lục hơn 100 tỉ USD trong tháng này. Bộ Tư pháp Mỹ cũng đã chấp thuận thương vụ Paramount Skydance mua Warner Bros. Discovery với giá 110 tỉ USD mà không yêu cầu biện pháp khắc phục lo ngại về cạnh tranh.

Với những giao dịch phức tạp như vậy, việc bắt tay thực hiện sớm càng trở nên cấp thiết. Các siêu thương vụ có thể mất nhiều tháng đàm phán và còn lâu hơn để vượt qua quá trình thẩm định của cơ quan quản lý trên toàn thế giới. Những doanh nghiệp chờ đến khi cuộc vận động tranh cử tổng thống năm 2028 bước vào giai đoạn cao điểm mới hành động có nguy cơ khiến thương vụ trở thành chủ đề công kích chính trị trên diễn đàn tranh cử.

“Nếu có một thương vụ lớn cần thời gian chuẩn bị và hoàn tất quy trình xét duyệt, bạn thực sự phải bắt tay vào làm ngay bây giờ và có lẽ phải công bố chậm nhất vào giữa năm 2027,” ông Paul Nary, trợ lý giáo sư ngành quản trị tại trường Wharton thuộc đại học Pennsylvania, nói. “Thời gian còn lại không nhiều.”

Cán cân quyền lực dịch chuyển

Khả năng hợp nhất SpaceX và Tesla Inc. của Elon Musk có thể trở thành phép thử lớn cho các siêu thương vụ M&A trong bối cảnh mới. Đây sẽ là một trong những vụ hợp nhất doanh nghiệp lớn nhất và nhạy cảm nhất về chính trị từng được xúc tiến, đồng thời cho thấy mức độ ảnh hưởng của vị tỉ phú với ông Trump khi cán cân quyền lực tại Washington bắt đầu dịch chuyển.

Bloomberg News đưa tin ông Musk, người đã chi gần 500 triệu USD ủng hộ các ứng viên đảng Cộng hòa trong những cuộc đua giữa kỳ then chốt, đang thúc đẩy công bố sáp nhập hai công ty lớn nhất của mình trong nửa đầu năm 2027. Tuy nhiên, tình hình đã trở nên phức tạp hơn. Cổ phiếu SpaceX và Tesla đều giảm mạnh do lo ngại Quốc hội do đảng Dân chủ kiểm soát sẽ điều tra các hoạt động kinh doanh và chính trị của ông Musk, đồng thời tìm cách kìm lại làn sóng bùng nổ trí tuệ nhân tạo mà ông luôn cổ súy.

Dù đảng Dân chủ sẽ không kiểm soát bộ Tư pháp hay ủy ban Thương mại Liên bang, đồng nghĩa các quan chức thực thi quy định về sáp nhập của chính quyền vẫn tại vị, việc nắm cả hai viện Quốc hội sẽ mang lại cho đảng này những công cụ mới để xem xét kỹ các thương vụ M&A lớn và nhạy cảm. Những công cụ đó gồm điều trần, điều tra và ban hành trát yêu cầu cung cấp tài liệu hoặc ra làm chứng, đồng thời gia tăng sự giám sát của công chúng đối với doanh nghiệp và cơ quan quản lý.

Một số thương vụ lớn đang được triển khai, thậm chí cả những thương vụ đã hoàn tất, có thể sớm trở thành mục tiêu xem xét của Quốc hội với tương quan lực lượng mới từ tháng 1.

Thương vụ DoorDash Inc. mua Maplebear Inc., công ty mẹ của Instacart, với giá 17 tỉ USD đã vấp phải chỉ trích từ những nhân vật nổi bật trong đảng Dân chủ, trong đó có thị trưởng New York City Zohran Mamdani. Ông cho rằng thương vụ sẽ dẫn đến “giá cả cao hơn, tình trạng bóc lột nghiêm trọng hơn và bất bình đẳng kinh tế lớn hơn.” Trong khi đó, các nhà lập pháp, gồm thượng nghị sĩ Ed Markey và Richard Blumenthal, đã nhắm tới thương vụ NextEra Energy Inc. mua Dominion Energy Inc. với giá 67 tỉ USD, cảnh báo giao dịch có thể làm giảm cạnh tranh và tăng chi phí cho người tiêu dùng. Thượng nghị sĩ Cory Booker cũng cam kết Quốc hội sẽ giám sát, xem xét kỹ thương vụ Paramount và Warner Bros., vốn hoàn tất vào tháng trước.

“Quốc hội có thời gian và nguồn lực hạn chế, nên sẽ không điều tra mọi giao dịch,” ông Paul Humphreys, đồng trưởng bộ phận công nghiệp toàn cầu tại hãng luật Freshfields, nói. “Tôi cho rằng trọng tâm sẽ là những chủ đề cụ thể, đặc biệt là khả năng chi trả của người dân và trách nhiệm giải trình.”

“Quốc hội có thể triệu tập lãnh đạo doanh nghiệp, ban hành trát và đặt một thương vụ dưới sự soi xét về chính trị, ngay cả sau khi thương vụ đã được phê duyệt,” ông Humphreys nói.

Cơn sốt AI giảm nhiệt

Làn sóng đầu tư vào AI suy yếu đặt ra thách thức trước mắt hơn cho giới dàn xếp M&A, những người đã dựa vào sự phát triển của công nghệ này để thúc đẩy một số thương vụ lớn nhất trong nhiệm kỳ thứ hai của ông Trump. Vấn đề trung tâm dữ liệu đã được đưa ra bỏ phiếu tại nhiều bang trong cuộc bầu cử giữa kỳ, và kết quả cho thấy cử tri phản đối mạnh mẽ việc mở rộng nhanh chóng các cơ sở này trên khắp nước Mỹ.

Thị trường vốn đã lo ngại về quy mô chi đầu tư khổng lồ cho AI, nay còn phải tính đến khả năng hạ tầng số phục vụ công nghệ này sẽ bị hạn chế chặt chẽ hơn. Tuần trước, chỉ số bán dẫn của sở Giao dịch Chứng khoán Philadelphia, thước đo diễn biến cổ phiếu ngành chip, ghi nhận phiên giảm mạnh nhất kể từ khi đại dịch Covid bùng phát vào tháng 3.2020.

Đợt giảm giá khiến thương vụ Marvell và Lumentum trở thành tâm điểm chú ý. Cổ phiếu cả hai công ty đều lao dốc kể từ cuộc bầu cử giữa kỳ, tạo thêm biến số cho một giao dịch thanh toán hoàn toàn bằng cổ phiếu, trong khi cơ sở chiến lược của thương vụ phụ thuộc lớn vào dòng đầu tư tiếp tục chảy vào trung tâm dữ liệu và hạ tầng kết nối AI.

Một số định chế Phố Wall đã bổ sung nhân sự có quan hệ chính trị, đặt cược rằng khả năng tiếp cận và hiểu rõ hơn chính quyền Trump sẽ đóng vai trò then chốt trong việc thúc đẩy các thương vụ lớn. Kết quả bầu cử giữa kỳ có thể đảo lộn tính toán đó, buộc các ngân hàng bắt đầu xây dựng quan hệ với đảng Dân chủ sớm hơn dự kiến.

“Giới dàn xếp thương vụ đã bắt đầu hiểu cách làm việc với Nhà Trắng của ông Trump và cách chính quyền tiếp cận M&A,” ông Nary tại trường Wharton nói. “Sau làn sóng chiến thắng của đảng Dân chủ, giờ đây họ còn cần một chiến lược làm việc với Quốc hội.”