Bản tính đa nghi với người khác, niềm tin rằng mọi cuộc cạnh tranh đều là trò chơi có tổng bằng không, xuất thân giàu có, sự xa rời thực tế và lòng tự tôn dai dẳng đều góp phần hình thành tính cách này. Ông cũng có niềm say mê lâu dài với những giải pháp nhanh chóng, quyết liệt và đơn phương cho các thách thức phức tạp, từ việc tiến hành một cuộc chiến đầy rủi ro tại Iran, phát động các cuộc đối đầu thương mại đẩy lạm phát lên cao cho đến lao vào cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ đầy cam go trong tuần này.

Xu hướng tự mình điều hành cũng khiến Trump thường tiếp tục theo đuổi những lựa chọn đã thất bại, bất chấp hậu quả. Thất bại nặng nề mà tổng thống và đảng Cộng hòa phải hứng chịu trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, khi đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát cả Thượng viện lẫn Hạ viện, chính thức mở ra giai đoạn cuối nhiệm kỳ của Trump trong Nhà Trắng. Kết quả này lẽ ra có thể thúc đẩy ông thỏa hiệp và hợp tác, nhằm đáp lại thất bại bầu cử nghiêm trọng bằng cách xem xét và đáp ứng những nhu cầu của cử tri.

Trump thực sự đã phát đi tín hiệu theo hướng đó khi quy mô thất bại dần được xác định. Rạng sáng thứ Tư, khi được Fox News hỏi liệu có kế hoạch hợp tác với đảng Dân chủ hay không, ông trả lời: “Tôi nghĩ mình có thể làm việc với tất cả mọi người”. Ông dành những lời chúc mừng khá rộng rãi cho các đối thủ và không đặt nghi vấn về tính chính đáng trong chiến thắng của họ.

Ông có thể dừng lại ở đó, nhưng dĩ nhiên, ông đã không làm vậy.

“Họ nắm quyền kiểm soát, nhưng thực ra họ không thực sự kiểm soát”, Trump nói thêm, nhắc nhở những người dẫn chương trình Fox News và khán giả rằng ông vẫn có quyền phủ quyết các dự luật của đảng Dân chủ mà ông không đồng tình.

Phát biểu này phản ánh rõ hơn hình ảnh một Trump hiếm khi nhượng bộ hay hợp tác. Đó cũng là con người từng bất chấp mọi trở ngại trong sự nghiệp, từ nhà phát triển bất động sản, nhà điều hành sòng bạc, doanh nhân liên tục phá sản cho đến nhân vật truyền hình thực tế gây tò mò, trước khi trở thành tổng thống. Trong những giai đoạn trước, mỗi khi bị dồn vào thế khó, Trump thường phản ứng bằng cách công kích. Nhiều khả năng đó cũng sẽ là hình ảnh mà thế giới phải đối mặt trong hai năm còn lại của nhiệm kỳ.

Sẽ là một bất ngờ đáng hoan nghênh nếu một Trump trưởng thành hơn xuất hiện sau thất bại bầu cử. Tuy nhiên, lịch sử hành xử và những phát ngôn của ông cho thấy điều ngược lại. Suy ngẫm về bản thân vốn chưa bao giờ là thế mạnh của Trump. Cách đây khoảng 20 năm, trong một buổi sáng cuối tuần khi tôi cùng ông lái xe đến sân golf ở New Jersey, Trump từng bác bỏ ý tưởng gặp chuyên gia trị liệu tâm lý sau khi tôi hỏi về vấn đề này.

“Tôi nhận thấy mình không hoàn toàn phủ nhận chuyện đó”, ông nói với tôi. “Nhưng tôi đọc được những báo cáo cho rằng các bác sĩ tâm thần có tỉ lệ tự tử cao hơn hẳn bất kỳ ngành nghề nào khác. Điều đó có nghĩa họ thực sự có vấn đề, còn tôi thì không có thời gian cho chuyện đó”.

Trong cùng chuyến đi, khi được hỏi về những nhân vật nổi tiếng mà ông ngưỡng mộ, Trump nhắc đến Orson Welles, đạo diễn điện ảnh huyền thoại.

“Ông ấy từng là một thiên tài vĩ đại, nhưng sau tuổi 26 thì không bao giờ làm được điều gì tương tự nữa. Ông ấy trở nên hoàn toàn bất khả thi. Ông ấy nghĩ tất cả mọi người đều là những kẻ ngốc, người này thế này, người kia thế kia. Nếu có ngân sách, ông ấy sẽ chi vượt gấp 20 lần và phá hỏng mọi thứ. Ông ấy trở nên không thể chịu đựng nổi. Tôi rất thích điều đó”.

Đó có thể xem là một dạng tự nhận thức của một người cũng cho rằng xung quanh mình toàn những kẻ ngốc, đồng thời không ngại trở thành nhân vật khó hợp tác hay một cỗ máy phá hủy mọi thứ. Đặc biệt, điều này càng thể hiện rõ khi ông ở trong một môi trường trao cho mình quyền lực lớn như Nhà Trắng.

James Talarico, ứng viên đảng Dân chủ vừa giành chiến thắng áp đảo trong cuộc đua vào Thượng viện tại Texas, nói với những người ủng hộ rằng ông mong muốn xây dựng văn hóa ứng xử lưỡng đảng văn minh và một nền chính trị dựa trên “tình yêu thương”. Đáng tiếc, những thông điệp hòa giải như vậy không phải giai điệu quen thuộc của Trump. Chính trị trả đũa, trục lợi tài chính, xây dựng tượng đài cho bản thân và phô trương quyền lực theo hướng chuyên quyền mới là những lĩnh vực ông cảm thấy thoải mái.

Vậy nước Mỹ và giới quan sát trên toàn cầu nên chờ đợi điều gì từ Trump trong khoảng thời gian từ nay đến năm 2028?

Tổng thống đã quen với một Quốc hội dễ dàng nhượng bộ, nhờ các nghị sĩ Cộng hòa từ bỏ quyền hạn và đặc quyền thể chế của cơ quan lập pháp vì những tham vọng chung, tính toán thực dụng và nỗi sợ hãi trực tiếp. Trump sau đó tự do điều hành, áp thuế, chi tiêu và quản lý, thậm chí điều hành yếu kém bộ máy chính phủ liên bang; triển khai các đặc vụ nhập cư mang vũ trang và đeo mặt nạ trên đường phố Mỹ; liên tục tung ra các đợt áp thuế; phớt lờ những giới hạn pháp lý và tiến hành chiến tranh tại Trung Đông theo ý mình. Ông xem những bất ổn xã hội, địa chính trị và kinh tế phát sinh từ các quyết định này chẳng khác nào những thông tin bịa đặt.

Các nghị sĩ Dân chủ tại Quốc hội chắc chắn sẽ chủ động hơn các đồng nghiệp Cộng hòa trong việc giám sát nhánh hành pháp. Khả năng Trump chấp nhận sự độc lập này, trong trường hợp tốt nhất, cũng chỉ có thể kéo dài trong thời gian ngắn. Ông chắc chắn sẽ sử dụng quyền phủ quyết. Đảng Dân chủ sẽ tìm cách tận dụng đa số tại Quốc hội để bác bỏ các quyết định phủ quyết của tổng thống hoặc ít nhất ghi điểm chính trị. Quy định đối với công nghệ và AI, y tế, các sáng kiến cải thiện khả năng chi trả và nhập cư nhiều khả năng sẽ trở thành những mặt trận chính sách trọng tâm. Tình trạng bế tắc lập pháp có thể chiếm ưu thế.

Các cuộc điều tra của đảng Dân chủ cũng đang được chuẩn bị, trong đó có việc xem xét những dấu hiệu tham nhũng tại Nhà Trắng và cách thức tiến hành cuộc chiến ở Iran. Nếu có thể buộc chính quyền chấm dứt dần cuộc chiến và ngăn Trump tiếp tục những quyết định áp thuế gây tranh cãi, đảng Dân chủ có thể đạt được những thắng lợi kinh tế và địa chính trị tương đối nhanh chóng. Tuy nhiên, một lần nữa, Trump sẽ phản công trước các cuộc điều tra mà ông chắc chắn sẽ liên tục gán nhãn là những cuộc săn phù thủy, cũng như những thay đổi chính sách mà ông sẽ coi là sự công kích cá nhân và không chấp nhận.

Các tổng thống thuộc cả hai đảng, đặc biệt trong nhiệm kỳ thứ hai, thường có xu hướng hướng sự chú ý ra nước ngoài khi gặp trở ngại trong nước. Hiến pháp Mỹ và một thế giới đầy bất định mang lại cho tổng thống dư địa hành động cũng như sự tự do khỏi sự kiểm soát của Quốc hội, điều mà nhiều người đứng đầu Nhà Trắng từng đánh giá cao. Đối với một người vốn thích hành động đơn độc như Trump, sức hấp dẫn này càng lớn.

Những chuyến công du và can dự quốc tế của Trump, vốn mang tính đối đầu và thiếu định hướng chiến lược rõ ràng, đã khiến ông sa lầy tại Iran, đồng thời gần như bỏ mặc Ukraine trong cuộc chiến với Nga. Ông cũng tham gia những màn đối đầu kéo dài nhưng tương đối kiềm chế với Trung Quốc. Trump chỉ nhận ra sau khi sự việc xảy ra rằng một Iran bị bao vây có thể làm gián đoạn dòng chảy dầu mỏ qua eo biển Hormuz, trong khi Trung Quốc, khi đối mặt với nguy cơ bị áp các mức thuế có thể bóp nghẹt thương mại, có thể hạn chế cung cấp đất hiếm cho chuỗi cung ứng toàn cầu.

Dù vậy, có thể chờ đợi Trump lựa chọn các mặt trận ở nước ngoài mỗi khi muốn hành động một mình. Liệu ông có đưa Đài Loan ra làm vật hy sinh để đổi lấy sự nhượng bộ từ Trung Quốc, hay nhằm khiến thế giới mất phương hướng và không thể đoán trước các bước đi của mình, ông sẽ tiến hành một cuộc đối đầu kinh tế hoặc quân sự quyết liệt hơn với Bắc Kinh? Liệu ông có tiếp tục gây sức ép với châu Âu và để Ukraine trong tình trạng bấp bênh? Liệu ông sẽ leo thang căng thẳng tại Iran thay vì lựa chọn giải pháp ngoại giao? Tôi không biết. Và tôi nghi ngờ chính tổng thống cũng chưa thực sự chắc chắn về những lựa chọn của mình vào lúc này.

Trump nhìn nhận thế giới và bản thân qua lăng kính điện ảnh nhiều hơn là tư duy chiến lược. Việc ông có thể chiếm lĩnh vị trí trung tâm sân khấu hay không cũng chi phối các quyết định của ông chẳng kém bất kỳ yếu tố nào khác. Ông yêu thích và cần một khán giả, ngay cả khi đang đánh lừa họ.

“Tôi có thể nói những điều ngu ngốc nhất, và các bạn vẫn sẽ vỗ tay”, Trump nói với một nhóm người ủng hộ chính trị vào tháng trước. “Đó là sự thật”.

Đám đông bật cười và vỗ tay.

Tuy nhiên, cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tuần này đã mang đến một thất bại và buộc Trump phải đối diện với những hệ quả từ các quyết định của mình. Trong thời điểm hiện tại, ông đang bị cô lập và hạn chế quyền lực. Hai năm còn lại có thể sẽ rất dài và đầy những cuộc đối đầu gay gắt.

Timothy L. O'Brien là tổng biên tập điều hành cấp cao của Bloomberg Opinion. Từng là biên tập viên và phóng viên của The New York Times, ông là tác giả cuốn sách “TrumpNation: The Art of Being the Donald”.

Bài viết này phản ánh quan điểm cá nhân của tác giả và không nhất thiết đại diện cho quan điểm của ban biên tập, Bloomberg LP hoặc các chủ sở hữu của công ty.