Trong cửa hàng bách hóa Selfridges ở London, giữa dãy tivi màn hình lớn, điện thoại thông minh và đủ loại thiết bị công nghệ hiện đại, một chiếc máy nghe băng cassette cỡ Walkman hình chữ nhật nằm trong tủ kính như một hiện vật bảo tàng. Nhưng đây không phải món đồ từ thập niên 1980. Đó là mẫu phiên bản giới hạn mới lấy cảm hứng từ Elvis Presley, được bán với giá 159 bảng Anh, tương đương 212 USD, bao gồm cả album Elvis Christmas phát hành năm 1957.

Sản phẩm do We Are Rewind, công ty được sáng lập bởi hai doanh nhân người Pháp, chế tạo. Chiếc máy cassette này, cùng phiên bản cỡ lớn kiểu máy cassette thùng, là một phần của làn sóng hồi sinh âm nhạc vật lý, xu hướng đã đưa doanh thu thị trường đĩa than tại Mỹ vượt mốc 1 tỉ USD lần đầu tiên kể từ năm 1983. Âm nhạc phát trực tuyến qua các nền tảng như Spotify hay Deezer vẫn là nguồn doanh thu lớn nhất, chiếm khoảng 70% thị trường, trong khi các định dạng vật lý chỉ chiếm khoảng 17%. Tuy nhiên, doanh số âm nhạc vật lý đang tăng nhanh hơn. Theo dữ liệu của Luminate, gần 450.000 băng cassette đã được bán tại Mỹ trong năm ngoái.

Sự trở lại của băng cassette là minh chứng cho sức mạnh của hoài niệm. Công nghệ cổ điển đang hiện diện ở khắp nơi, từ máy đánh chữ, máy ảnh Polaroid đến điện thoại bàn, xuất hiện trong những phòng khách được bài trí sành điệu với mức giá không hề rẻ. Với những người từng trải qua giai đoạn đó như tôi, xu hướng này đôi khi khá khó hiểu. Tôi không hề nhớ những ngày phải chịu tiếng rè của băng từ, tua đi tua lại liên tục hay đeo những chiếc tai nghe kim loại bọc mút, vốn cũng đang quay trở lại. Nhưng dường như chính Gen Z mới là thế hệ háo hức nhất trong việc hồi sinh những công nghệ mà họ chưa từng phải sử dụng.

Điều thú vị hơn là lý giải vì sao điều đó xảy ra. Một khảo sát của hãng nghiên cứu MiDIA năm ngoái cho thấy người từ 16 đến 24 tuổi mua album vật lý không chỉ để nghe mà còn để cầm trên tay và trưng bày. Một khảo sát khác của Vinyl Alliance cho thấy phần lớn người mua Gen Z thích mua sắm tại các cửa hàng truyền thống. Matthieu Mazieres, đồng sáng lập We Are Rewind, nhận xét: "Có một mong muốn thoát khỏi Spotify và quay trở lại với những trải nghiệm vật lý."

Hiện tượng này không chỉ diễn ra trong ngành âm nhạc. Các hiệu sách độc lập đang hồi sinh tại Mỹ, trong khi chuỗi Waterstones ở Anh ghi nhận doanh số tăng trong năm ngoái. Bất chấp những dự báo về sự suy tàn của văn hóa đọc, sách in vẫn dễ chia sẻ và phù hợp làm quà tặng hơn các phiên bản điện tử.

Vì vậy, dù phần mềm thực sự đang "nuốt chửng thế giới" như Marc Andreessen từng dự báo, nó vẫn chưa thể hoàn toàn thay thế các sản phẩm hữu hình. Những nền tảng phát trực tuyến như Spotify hay Netflix đã thành công trong việc biến mô hình thuê bao không giới hạn thành hình thức tiêu dùng chủ đạo. Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng đang chậm lại và mức độ gắn kết của người dùng có dấu hiệu bão hòa khi nội dung ngày càng trở thành một loại hàng hóa phổ thông.

Nguy cơ người dùng mệt mỏi với dịch vụ phát trực tuyến đang gia tăng khi việc tăng giá thuê bao trở thành thông lệ, trong khi trải nghiệm sử dụng ngày càng thiếu mới mẻ. Theo công ty phân tích Civic Science, trong khoảng từ tháng 12 đến tháng 1, có tới 37% người dùng Gen Z tại Mỹ cho biết họ đã hủy ít nhất một dịch vụ phát trực tuyến. Dù vậy, cũng cần lưu ý rằng số lượng người dùng hoạt động hằng tháng của Spotify gần đây vẫn đạt mức cao kỷ lục.

Liệu trí tuệ nhân tạo, yếu tố được kỳ vọng sẽ vực dậy giá cổ phiếu đang chững lại của Spotify, có tạo nên khác biệt? Các công cụ sáng tác nhạc bằng AI như Suno đã thu hút nhiều sự chú ý. Spotify cũng ký thỏa thuận với Universal Music để cho phép người dùng tạo các bản hát lại và bản phối lại bằng AI một cách hợp pháp. Những người lạc quan tin rằng điều này sẽ biến người nghe thụ động thành những người tham gia tích cực.

Tuy nhiên, thế giới hiện đã tràn ngập những bản hát lại bằng AI khá ổn và cũng không thiếu những sản phẩm âm nhạc AI chất lượng thấp. Deezer cho biết hơn một nửa số bản nhạc được tải lên nền tảng mỗi ngày hiện do AI tạo ra. Cho đến nay, điều đó chủ yếu khiến các nghệ sĩ, vốn đã không hài lòng với mức tiền bản quyền thấp, thêm bất mãn, đồng thời làm xa cách nhóm người nghe trẻ tuổi.

Theo tôi, bối cảnh đó nhiều khả năng sẽ tiếp tục thúc đẩy tăng trưởng của âm nhạc vật lý trong tương lai. Chắc chắn, sự hồi sinh của băng cassette vẫn sẽ chỉ là một thị trường ngách dành cho những người sành chơi. We Are Rewind cho biết hãng mới bán được khoảng 70.000 thiết bị trong vòng năm năm qua. Phát trực tuyến vẫn là phương thức tiết kiệm chi phí nhất để tiếp cận kho tàng âm nhạc đã được ghi âm của nhân loại.

Nhưng khi thị hiếu người tiêu dùng thay đổi và các hãng thu âm tìm kiếm thêm những nguồn doanh thu cao cấp, phần cứng dường như đang nắm lợi thế, đặc biệt khi rào cản đối với việc sáng tạo âm nhạc ngày càng thấp. Có thể thấy điều đó qua sự tăng mạnh gần đây của doanh số đĩa CD, chủ yếu nhờ các nghệ sĩ K Pop biến chúng thành những món đồ sưu tầm.

Điều bất ngờ thực sự sẽ xảy ra nếu ngay cả giới công nghệ AI cũng kết luận rằng tương lai của âm nhạc nằm ở việc kết hợp thiết bị phần cứng với các bản nhạc do AI tạo ra. Khi OpenAI đầu tư 6,5 tỉ USD cho thiết bị đầu tiên của mình, được cho là một chiếc loa thông minh không màn hình dành cho gia đình, những chiếc máy cassette mang hình ảnh Elvis biết đâu rồi cũng sẽ phải đối mặt với một đối thủ robot thuyết phục hơn.

Bài viết phản ánh quan điểm cá nhân của tác giả và không nhất thiết đại diện cho quan điểm của ban biên tập Bloomberg LP hoặc các chủ sở hữu của tập đoàn.

Lionel Laurent là chuyên mục gia của Bloomberg Opinion chuyên viết về tương lai của tiền tệ và tương lai của Châu Âu. Trước đây, ông từng là phóng viên cho Reuters và Forbes.