Con đường thăng tiến của Andy Burnham lên đỉnh cao chính trường Anh phản ánh tài năng của một chính trị gia, nhà hùng biện và nhà tổ chức mà nhiều nghị sĩ cho rằng người tiền nhiệm, Keir Starmer, còn thiếu sót. Ông Burnham, 56 tuổi, một chính trị gia của Công đảng và là cựu thị trưởng Greater Manchester, dường như sẽ kế nhiệm ông Starmer làm thủ tướng sau khi người đương nhiệm tuyên bố từ chức vào ngày 22 tháng 6.

Vậy ông Burnham là ai, và ông thực sự có thể làm gì để thay đổi quỹ đạo của một đất nước đang bị ghì chặt bởi tình trạng trì trệ kinh tế và sắp có vị thủ tướng thứ năm trong vòng bốn năm?

Lý lịch

Ông Burnham sinh ra ở khu vực Liverpool, có cha là kỹ sư điện thoại và mẹ là nhân viên lễ tân. Ông gia nhập Công đảng vào năm 15 tuổi. Ông Burnham học ngành Ngữ văn Anh tại đại học Cambridge, và sau khi tốt nghiệp, ông đã đi theo con đường quen thuộc của các chính trị gia Anh, làm nghiên cứu viên tại Quốc hội.

Ông lần đầu được bầu vào Hạ viện vào năm 2001 và là cố vấn, sau đó là bộ trưởng dưới thời thủ tướng Tony Blair. Ông đã bỏ phiếu ủng hộ cuộc can thiệp quân sự của Anh vào Iraq năm 2003 cùng với Mỹ. Vai trò cao cấp nhất của ông là bộ trưởng Y tế dưới thời Gordon Brown, người kế nhiệm ông Blair. Sau đó ông trở thành một trong số ít quan chức hàng đầu thời Blair làm việc với Jeremy Corbyn, nhà lãnh đạo cực tả sau đó đã bị khai trừ khỏi Công đảng.

Ông Burnham đã hai lần tranh cử vị trí lãnh đạo đảng nhưng sự ủng hộ trước đây của ông đối với cuộc xâm lược Iraq đã cản trở nỗ lực của ông trong cả hai lần. Ông Burnham về nhì với khoảng cách khá xa sau ông Corbyn trong cuộc đua thứ hai vào năm 2015, và ông đã rời Quốc hội vào năm 2017.

Ông tiếp tục tái định vị mình thành người bảo vệ cho tầng lớp lao động ở miền bắc nước Anh trong hơn hai nhiệm kỳ làm thị trưởng của Manchester, một trong những thành phố lớn nhất của Anh.

Trong nhiệm kỳ của ông, khu vực Greater Manchester đã bùng nổ, với nền kinh tế tăng trưởng gấp đôi tốc độ trung bình cả nước. Ông Burnham đã nâng cao vị thế của khu vực và trở thành người cổ vũ cho một nơi mà sự tự tin hiện nay tương phản với tâm trạng chung của cả nước. Ông có biệt danh "Vua phương Bắc", liên quan đến loạt phim truyền hình Game of Thrones, sau khi ông có bài phát biểu nảy lửa chỉ trích cách chính phủ đối xử với Manchester trong đại dịch Covid-19. Biệt danh này đã gắn liền với ông.

Ông Burnham đã dành năm qua để cố gắng biến thành tích thị trưởng của mình thành một kế hoạch chi tiết cho sự đổi mới quốc gia. Kết quả là cái mà ông gọi là "Chủ nghĩa Manchester," một chiến lược chính trị bắt nguồn từ việc kiểm soát các dịch vụ thiết yếu ở địa phương cùng với sự lạc quan mà ông thể hiện ở quê nhà. Chính sách đặc trưng của ông là cải tổ hệ thống giao thông xe buýt.

Chính sách đeo đuổi

Ông Burnham được cho là sẽ theo đuổi một cách tiếp cận can thiệp hơn trong việc quản lý nền kinh tế hoạt động kém hiệu quả của Anh. Ông đã nhiều lần nói rằng người giàu nên trả thuế cao hơn. Ông đã kêu gọi cải cách sâu rộng các dịch vụ xã hội đang gặp khó khăn, đề xuất một chương trình xây dựng nhà ở công cộng, và ủng hộ mức giá trần 2 bảng Anh (2,68 USD) cho vé xe buýt địa phương. Ông chủ trương đưa Thames Water, công ty tiện ích tư nhân phục vụ phần lớn miền nam nước Anh, thuộc sở hữu nhà nước. Việc thực hiện những ý tưởng này sẽ phụ thuộc một phần vào người ông Burnham chọn làm bộ trưởng Tài chính, người giám sát chính sách thuế và chi tiêu.

Ông Burnham cũng đã thúc giục một "đợt tái công nghiệp hóa" trên khắp miền Bắc nước Anh, và cho biết giáo dục nên được điều chỉnh lại để hướng mọi người đến sự nghiệp trong ngành công nghiệp, thay vì hệ thống hiện tại "bị chi phối bởi con đường đại học".

Tuy nhiên, ông Burnham không phải là một người theo phe cấp tiến cánh tả điển hình. Ông đã đề nghị cắt giảm chi tiêu phúc lợi để chi trả cho việc tăng ngân sách quốc phòng. Ông đã ủng hộ bộ trưởng Nội vụ Shabana Mahmood, cho rằng cuộc cải tổ nhập cư của bà nên đi xa hơn. Và ông đã ủng hộ một cảnh sát trưởng Manchester, người có quan điểm phản đối một số chính sách tư pháp hình sự cấp tiến đã khiến ông bị gọi là "chống lại các chính sách 'woke' (thức tỉnh)".

Nếu ông Burnham làm thủ tướng, thị trường trái phiếu ra sao?

Năm ngoái, khi đã được xem là người kế nhiệm tiềm năng của ông Starmer, ông Burnham nói rằng Anh phải vượt ra khỏi tình trạng "phụ thuộc" vào thị trường trái phiếu. Lo ngại điều này có nghĩa là thâm hụt ngân sách lớn hơn và nhiều nợ hơn, các nhà đầu tư đã đáp lại bằng cách đẩy lợi suất trái phiếu chuẩn tăng lên khi ông tiến gần hơn đến việc thách thức ông Starmer.

Ông Burnham cho biết những bình luận của ông đã bị hiểu sai, và gần đây ông đã có động thái trấn an các nhà đầu tư, cam kết tuân thủ các ràng buộc tự đặt ra về chi tiêu và vay nợ của bộ trưởng Tài chính hiện tại Rachel Reeves. Các ràng buộc này yêu cầu chính phủ phải trang trải chi tiêu hàng ngày bằng nguồn thu từ thuế và nợ phải giảm dần theo tỉ trọng của nền kinh tế. Ông cũng cam kết không tạo ra bất kỳ ngoại lệ nào cho chi tiêu quốc phòng, chỉ vài tuần sau khi nêu ý tưởng này trong một cuộc phỏng vấn với Bloomberg.

Phản ứng của thị trường đối với bất kỳ thay đổi nào trong các quy tắc tài khóa có thể phụ thuộc nhiều vào thời điểm và cách trình bày cũng như vào bản chất của chúng, và cả vào lựa chọn của ông Burnham cho vị trí Bộ trưởng Tài chính. Các đồng minh của ông cho biết ông không có kế hoạch tái bổ nhiệm bà Reeves.

Cánh ủng hộ

Ông Burnham xây dựng hình ảnh một người gần gũi với dân chúng. Khi còn là thị trưởng Manchester, ông là người ủng hộ nổi bật cho miền bắc nước Anh và là người bảo vệ các cử tri thuộc tầng lớp lao động, những phẩm chất đã là chìa khóa cho sự vươn lên của ông từ một chính trị gia khu vực thành một nhà lãnh đạo quốc gia tiềm năng.

Tại các thị trấn phía bắc nước Anh, nhiều cử tri đã chuyển lòng trung thành từ Công đảng sang đảng Reform UK chống nhập cư, phong trào do người cổ vũ Brexit, Nigel Farage, sáng lập. Reform được nhiều người xem là mối đe dọa lớn nhất đối với Công đảng trong cuộc tổng tuyển cử tiếp theo, dự kiến diễn ra vào năm 2029. Các đồng nghiệp trong Công đảng của ông Burnham thường coi ông là lựa chọn tốt nhất của họ để ngăn Reform lên nắm quyền.

Phe chỉ trích

Những người ủng hộ ông Burnham, bao gồm cả bộ trưởng Năng lượng nổi tiếng của Anh, Ed Miliband, coi hồ sơ làm việc trong quá khứ của ông với phe trung dung của Blair và phe cánh tả của Corbyn là bằng chứng cho khả năng thích ứng thực dụng của ông. Những người khác lại cho rằng điều đó cho thấy một điểm yếu mà họ cũng tìm thấy ở ông Starmer: thiếu đi những niềm tin cốt lõi cần thiết để hoạch định và thúc đẩy một dự án cầm quyền mạch lạc.

Ông Burnham không phủ nhận việc thay đổi liên minh, nói rằng đó là vì ông hoạt động trên cơ sở đảng là trên hết chứ không phải phe phái là trên hết.

Một số thay đổi gần đây đã làm dấy lên những chỉ trích rằng sự linh hoạt của ông Burnham có thể trông giống như tính không nhất quán. Ông Burnham đã làm một số người ủng hộ tức giận khi ông bác bỏ nỗ lực đưa Anh trở lại liên minh châu Âu, điều mà trước đây ông đã ủng hộ.

Một lo ngại khác là ông Burnham đơn giản sẽ không có đủ không gian tài chính để theo đuổi các kế hoạch đầy tham vọng. Giờ đây, khi chiến dịch của ông đã cam kết duy trì các hạn chế tự đặt ra hiện có về chi tiêu và vay nợ, một số nhân vật trong Công đảng lo ngại rằng tình trạng kinh tế của Anh có nghĩa là ông Burnham sẽ có rất ít lựa chọn ngoài việc theo đuổi một chương trình không khác nhiều so với người đàn ông mà ông đang tìm cách thay thế.