Ngay phía nam Penang, hòn đảo từng là trung tâm giao thương ngoài khơi bờ biển tây bắc Malaysia, máy xúc đang biến một vùng biển xanh thành đảo nhân tạo. Xe tải ben chạy qua lại trên lớp cát vừa được bồi đắp, trong khi những đường ống màu cam uốn lượn khắp phần đất đang hình thành, dẫn vật liệu san lấp được bơm từ các tàu nạo vét ngoài khơi.

Đại dự án 10 năm

Dự kiến hoàn thành trong thập niên tới, đảo Silicon rộng 2.300 mẫu Anh, tương đương khoảng 930 héc ta, được kỳ vọng sẽ củng cố vị thế của Malaysia trong ngành bán dẫn toàn cầu, đóng góp hàng trăm tỉ USD cho nền kinh tế và tạo khoảng 220.000 việc làm đến năm 2050. Với diện tích gần gấp ba công viên Trung tâm ở New York, đảo cũng được quy hoạch để phát triển các tòa nhà văn phòng, khách sạn và căn hộ ven biển.

Dự án là lời giải đầy tham vọng cho bài toán một phần bắt nguồn từ chính thành công của Penang. Sau hơn năm thập niên phát triển thành một trong những trung tâm điện tử và bán dẫn hàng đầu Đông Nam Á, bang này, một trong những bang nhỏ nhất Malaysia, đang thiếu quỹ đất. Intel, Advanced Micro Devices (AMD) và ASE Technology Holding nằm trong số các tập đoàn công nghệ lớn đã mở rộng hoạt động những năm gần đây quanh Bayan Lepas, cụm nhà máy rộng lớn gần sân bay Penang và là trung tâm của ngành bán dẫn Malaysia.

Đảo Silicon sẽ tạo thêm không gian phát triển cho ngành, đồng thời hỗ trợ Malaysia mở rộng từ thế mạnh truyền thống là lắp ráp và kiểm thử chip, những công đoạn cuối của quy trình sản xuất bán dẫn, sang các hoạt động có giá trị cao hơn như thiết kế và đóng gói tiên tiến. Dự án cũng đặt cược vào khả năng làn sóng AI sẽ thúc đẩy cuộc đua mở rộng và đa dạng hóa sản xuất chip toàn cầu, đưa thêm vốn đầu tư đến Đông Nam Á.

Dư địa mở rộng tại Penang “ngày càng hạn chế,” ông Chow Kon Yeow, thủ hiến bang Penang, nói trong cuộc phỏng vấn với Bloomberg News.

“Đảo Silicon là cơ hội quan trọng để phát huy thế mạnh công nghiệp hiện có của Penang, đồng thời chuẩn bị cho bang bước vào giai đoạn tiếp theo của chu kỳ công nghệ toàn cầu.”

Tham vọng phát triển công nghiệp bán dẫn

Lợi ích kinh tế tiềm năng rất lớn.

Đảo Silicon có thể đóng góp lũy kế 1.100 tỉ ringgit, tương đương 269 tỉ USD, vào sản lượng kinh tế Malaysia đến năm 2050 và thu hút khoảng 75 tỉ ringgit vốn đầu tư. Đây là kết quả nghiên cứu của Deloitte được đơn vị phát triển dự án Silicon Island Development dẫn lại. Liên doanh này do tập đoàn hạ tầng Malaysia Gamuda kiểm soát, với sự tham gia của chính quyền bang Penang.

Theo chính quyền bang, Penang hiện chiếm khoảng 5% xuất khẩu bán dẫn toàn cầu. Ngành điện tử tại đây hình thành từ đầu thập niên 1970, khi Penang, thương cảng có lịch sử hàng thế kỷ, từng thịnh vượng nhờ gia vị, thiếc và cao su, bắt đầu thu hút các nhà sản xuất nước ngoài để tạo việc làm và đa dạng hóa nền kinh tế.

Giờ đây, tốc độ mở rộng hạ tầng AI đang tạo thêm nguồn cầu. Ông Wong Siew Hai, chủ tịch hiệp hội Công nghiệp Bán dẫn Malaysia, gần đây nâng dự báo xuất khẩu hàng điện và điện tử của nước này trong năm nay thêm khoảng 13%, lên hơn 900 tỉ ringgit. Bán dẫn chiếm gần 3/4 kim ngạch, và Malaysia hiện là nhà xuất khẩu bán dẫn lớn thứ sáu thế giới.

Làn sóng xây dựng hạ tầng AI đang thúc đẩy tăng trưởng trên toàn chuỗi cung ứng, khiến một số nhà sản xuất hoạt động hết công suất và phải tìm thêm đất để mở rộng. Nhu cầu này có thể thu hút doanh nghiệp đến đảo Silicon, theo ông Wong, người từng làm việc tại Intel trong 27 năm.

Penang cũng hưởng lợi khi căng thẳng Mỹ–Trung thúc đẩy doanh nghiệp phân tán sản xuất sang nhiều quốc gia hơn. Các nhà sản xuất muốn giảm phụ thuộc vào nền kinh tế lớn nhất châu Á đang bổ sung công suất ở những nơi khác, trong khi Penang có sẵn mạng lưới nhà máy, kỹ sư và nhà cung cấp.

Đảo Silicon đã nhận được sự quan tâm của các doanh nghiệp trong và ngoài nước, với tín hiệu “đặc biệt tích cực” từ Đài Loan và Nhật Bản, ông Chow cho biết.

Một doanh nghiệp Nhật Bản đang cân nhắc đầu tư đã đến khảo sát dự án ba lần chỉ trong hai tháng. Cấp lãnh đạo tham gia mỗi chuyến ngày càng cao: Từ CEO phụ trách Malaysia đến CEO tại Nhật Bản, rồi chủ tịch công ty, theo bà Tan Jun Jing, phó giám đốc dự án tại Silicon Island Development. Bà là lãnh đạo Gamuda, từng tham gia triển khai các mạng lưới đường sắt và khu đô thị quy mô lớn trên khắp Malaysia.

Khi bà Tan hỏi về tình hình ngành, câu trả lời cho thấy nhu cầu mở rộng công suất đang cấp bách đến mức nào. Theo bà, nhu cầu từ các khách hàng như Intel và Nvidia lớn đến mức chi phí không còn là mối quan tâm hàng đầu; quan trọng hơn là nhà cung cấp có thể tăng sản lượng nhanh đến đâu.

“Điều các công ty này yêu cầu nhà cung cấp cam kết hiện nay là: ‘Có thể sản xuất bao nhiêu và nhanh đến mức nào?’” bà Tan nói. “Đó là lý do nhiều doanh nghiệp đang tìm cơ hội mở rộng để đáp ứng nhu cầu khách hàng.”

Dù vậy, biến phần đất lấn biển thành một Bayan Lepas thứ hai sẽ mất nhiều thời gian. Theo bà Tan, dự án có thể cần thêm ba đến bốn năm chỉ để hoàn tất việc bồi đắp đảo, và quá trình xây dựng hoàn chỉnh có thể kéo dài tới 15 năm. Các hoạt động công nghiệp đầu tiên dự kiến bắt đầu vào đầu năm 2029.

Cạnh tranh cũng ngày càng gay gắt. Singapore đang tiến sâu hơn vào sản xuất tiên tiến, trong khi Việt Nam cạnh tranh để thu hút thêm các dự án. Ấn Độ cũng đầu tư mạnh để xây dựng ngành bán dẫn. Ngay trong Malaysia, các bang như Kedah và Selangor cũng đang thu hút các nhà sản xuất chip.

Giá đất cao có thể thu hẹp thêm nhóm doanh nghiệp tiềm năng của đảo Silicon. Theo ông Wong, chi phí biến lớp cát bồi đắp thành nền đất ổn định có thể khiến việc đặt cơ sở tại đây vượt khả năng tài chính của một số nhà sản xuất có biên lợi nhuận thấp. Vì vậy, các doanh nghiệp công nghệ có giá trị gia tăng cao nhiều khả năng sẽ là nhóm hiện diện chính trên đảo. Tuy nhiên, với doanh nghiệp chi hàng tỉ USD để xây cơ sở mới, tiền đất chỉ chiếm phần tương đối nhỏ trong tổng vốn đầu tư, ông nói thêm.

Bà Tan kỳ vọng đảo Silicon sẽ đóng vai trò đối với Penang trong nửa thế kỷ tới giống như Khu công nghiệp tự do Bayan Lepas đã làm trong 50 năm qua. Intel, một trong những nhà sản xuất nước ngoài đầu tiên góp phần đưa Penang thành trung tâm công nghệ, cũng đang tham gia nỗ lực của bang nhằm mở rộng ra ngoài lĩnh vực lắp ráp và kiểm thử truyền thống. CEO Lip-Bu Tan gặp ông Chow hồi tháng 12 để cập nhật tiến độ cơ sở đóng gói tiên tiến trị giá 12 tỉ ringgit của hãng chip Mỹ tại bang này.

Tại trung tâm đảo Silicon sẽ là khu công nghệ xanh rộng khoảng 700 mẫu Anh, tương đương 283 héc ta, hướng tới các lĩnh vực như thiết kế bán dẫn, đóng gói tiên tiến và kiểm thử tự động. Theo Silicon Island Development, giai đoạn đầu dự kiến vận hành hoàn toàn bằng năng lượng tái tạo. Một cây cầu dài 380 mét cũng sẽ kết nối dự án với đảo Penang.

Vị trí dự án góp phần định hình nhóm doanh nghiệp Penang muốn thu hút. Các công ty cân nhắc đặt cơ sở tại đảo Silicon nhiều khả năng sẽ chủ yếu sử dụng vận tải hàng không để đưa nguyên liệu vào và vận chuyển thành phẩm đi, tận dụng vị trí gần sân bay quốc tế Penang, bà Tan cho biết. Các doanh nghiệp sản xuất công nghiệp nặng phụ thuộc vào vận tải biển sẽ phù hợp hơn với khu vực đất liền, nơi tiếp cận cảng dễ dàng hơn.

Gamuda, nắm 70% cổ phần Silicon Island Development, đang tài trợ khoản chi phí bồi đắp đảo và xây dựng hạ tầng trị giá 14 tỉ ringgit thông qua một khoản vay hợp vốn, theo bà Tan. Dự án dự kiến hòa vốn trong tám năm, với đợt bán đất công nghiệp đầu tiên được lên kế hoạch vào đầu năm 2027.

Chính quyền bang Penang nắm 30% cổ phần còn lại của liên doanh và được hưởng 30% lợi nhuận. Theo ông Chow, bang cũng sẽ sở hữu toàn bộ đất lấn biển và quyết định cách phân bổ, phát triển quỹ đất này.

Đảo Silicon còn được quy hoạch thành nơi sinh sống của người dân. Kế hoạch bao gồm khoảng 20.000 căn nhà trên diện tích tương đương 146 héc ta, gồm căn hộ chung cư và nhà ở có giá phù hợp với khả năng chi trả, cùng các cửa hàng, tiện ích và nhà hàng. Gần một phần năm diện tích đảo sẽ dành cho không gian xanh, gồm công viên, bãi biển và vùng đất ngập nước có rừng ngập mặn.

Đảo Silicon cũng sẽ là điểm đầu của hệ thống đường sắt nhẹ đầu tiên tại Penang. Tuyến Mutiara dài 29,5 km sẽ kết nối dự án với Bayan Lepas, sân bay Penang và thủ phủ George Town. Đoạn mở rộng sau đó sẽ nối với phần đất liền của Malaysia.

Tuyến dự kiến vận hành vào cuối năm 2031. Một liên danh do Gamuda dẫn đầu đã giành hợp đồng trị giá 7,93 tỉ ringgit cho gói xây lắp đầu tiên.

Quy mô dự án khiến nhiều người liên tưởng đến Forest City, siêu dự án trị giá 100 tỉ USD trên đất lấn biển ở miền nam Malaysia, do tập đoàn bất động sản Trung Quốc Country Garden và một đối tác địa phương phát triển.

Được hình dung là thành phố tương lai có thể đón tới 700.000 cư dân, Forest City phụ thuộc lớn vào người mua bất động sản nước ngoài, đặc biệt từ Trung Quốc. Nhu cầu suy giảm sau khi Bắc Kinh áp dụng các biện pháp kiểm soát vốn. Sự phản đối trên chính trường Malaysia, đại dịch và khó khăn tài chính sau đó của Country Garden càng làm tình hình trầm trọng hơn.

Đến nay, chỉ một phần nhỏ dự án, ban đầu được quy hoạch gồm bốn đảo nhân tạo, đã được xây dựng, và tỉ lệ lấp đầy vẫn thấp.

Tuy nhiên, đơn vị phát triển đảo Silicon đặt cược vào một nền tảng khác: ngành công nghiệp đã hiện diện ngay bên cạnh. Định hướng ở đây là nhà máy và vốn đầu tư đến trước, đô thị phát triển theo sau.

“Nhiều người so sánh chúng tôi với Forest City, nhưng nếu nhìn vào dự án đó, đây thuần túy là mô hình phát triển bất động sản nhà ở và thương mại”, bà Tan nói. “Động lực chính của chúng tôi sẽ là công nghiệp.”

Với sự hỗ trợ của Silva Shih