Nỗ lực mới nhất của Trung Quốc nhằm vực dậy thị trường nhà ở đang suy yếu và thúc đẩy nền kinh tế đã không nhận được phản hồi tích cực. Các biện pháp này chưa đủ mạnh và nhiều khả năng sẽ không đạt được nhiều kết quả, ngoài việc cải thiện khả năng Bắc Kinh hoàn thành mục tiêu tăng trưởng vốn đã khá khiêm tốn.

Nói như vậy gần như là một lời khen nhạt nhẽo dành cho sáng kiến này. Vấn đề sâu xa hơn nằm ở cách Trung Quốc đo lường thành công kinh tế. Chính phủ cũng phải chịu một phần trách nhiệm, khi không đặt mục tiêu vượt kỳ vọng mà chỉ hướng tới việc đáp ứng kỳ vọng. Những kỳ vọng đó được xác lập vào đầu mỗi năm, cùng màn công bố mục tiêu tăng trưởng kinh tế được quảng bá rộng rãi. Trung Quốc nên từ bỏ mục tiêu này.

Phản ứng tiêu cực đối với gói hỗ trợ bất động sản, trong đó có các khoản vay được trợ cấp và hỗ trợ dành cho những ngành được ưu tiên, cho thấy vì sao việc thay đổi cách tiếp cận có thể mang lại lợi ích. Chủ tịch Tập Cận Bình đã cố gắng vực dậy thị trường bất động sản trong nhiều năm, nhưng thành công vẫn hạn chế. Không có gì sai với việc thử nghiệm khi các biện pháp hiện tại không phát huy hiệu quả. Washington từng nhiều lần tìm cách kiềm chế cuộc khủng hoảng cho vay dưới chuẩn trong giai đoạn 2007-2009. Một số biện pháp tỏ ra chưa đủ hiệu quả trước khi các nhà hoạch định chính sách cuối cùng khôi phục được niềm tin.

Tuy nhiên, những lời chỉ trích này cũng bỏ qua một điểm căn bản hơn. Các nhà đầu tư và doanh nghiệp vẫn chưa hoàn toàn điều chỉnh kỳ vọng trước thực tế rằng đây không còn là Trung Quốc của trước kia. Tăng trưởng sẽ chậm hơn, khiêm tốn hơn và nhiều khả năng tiếp tục giảm dần theo thời gian. Mục tiêu tổng sản phẩm quốc nội hằng năm của Bắc Kinh có thể giúp kiểm soát quá trình chuyển đổi đó, bằng cách phát tín hiệu về tốc độ mở rộng mà các nhà hoạch định chính sách cho là chấp nhận được. Nhưng những mục tiêu này cũng có thể trở thành một cái bẫy. Khi biến con số đó thành thước đo thành công hay thất bại của nền kinh tế, chính phủ khuyến khích các chính sách nhằm đạt mục tiêu, thay vì đối mặt với những vấn đề sâu xa đang kìm hãm tăng trưởng.

Chưa có dấu hiệu cho thấy có một gói kích thích lớn theo quy mô năm 2008 đang được chuẩn bị. Nhưng điều này không có nghĩa Trung Quốc không cần một động lực chính sách mới. Tuy nhiên, điều cần thiết là một câu chuyện mới. Mỗi loạt dữ liệu đều cho thấy gần như cùng một bức tranh, kéo theo phản ứng thất vọng tương tự: nhu cầu trong nước yếu, trong khi xuất khẩu tăng mạnh. Các số liệu tháng 9 và GDP quý III, dự kiến được công bố trong hai tuần nữa, nhiều khả năng sẽ không thay đổi câu chuyện đó.

Bảng điểm gần như có thể được viết sẵn. Các số liệu sẽ chủ yếu được đánh giá dựa trên việc chúng có giúp Trung Quốc đi đúng hướng để đạt tham vọng tăng trưởng hay không. Nếu tụt lại quá xa, lời kêu gọi tung thêm một liều kích thích sẽ gia tăng. Nếu vẫn bám sát mục tiêu, các nhà hoạch định chính sách có thể tiếp tục chờ đợi. Trong quý trước đó, nền kinh tế tăng trưởng 4,3% so với cùng kỳ năm trước, thấp hơn một chút so với mức 4,5%-5% mà ông Tập đưa ra. Đơn thuốc gần như duy nhất là tăng chi tiêu công. Nhưng khi đó, khả năng nới lỏng tiền tệ vẫn còn xa vời, và hiện nay cũng vậy. Các quan chức Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (PBOC) nhiều lần nhấn mạnh rằng họ không vội hành động.

Những mục tiêu được công bố đang cản trở việc đánh giá khách quan về hoạt động kinh tế của Trung Quốc. Chúng thiết lập các giới hạn tham chiếu hữu ích và phần nào cho thấy kỳ vọng của những nhà ra quyết định hàng đầu, nhưng đồng thời cũng tạo ra một chuẩn mực nhân tạo về điều không chỉ có thể đạt được mà còn được xem là đáng mong muốn. Nếu mục tiêu có vẻ dễ dàng trong tầm tay, mọi người có thể thở phào. Nếu mục tiêu dường như còn xa, hoặc chỉ có thể đạt được với nỗ lực đáng kể, lập luận ủng hộ kích thích sẽ mạnh lên. Dù theo cách nào, mục tiêu cuối cùng vẫn chi phối cách diễn giải. Các con số hiếm khi được nhìn nhận một cách độc lập.

Mục tiêu vẫn có vai trò phát tín hiệu hữu ích. Chúng cho phép Bắc Kinh chỉ ra tốc độ tăng trưởng kinh tế mà nước này mong muốn, cũng như mức độ suy yếu mà họ sẵn sàng chấp nhận. Trong phần lớn giai đoạn hậu Covid, mục tiêu này dao động quanh 5%. Việc chuyển sang một khoảng mục tiêu cho thấy tăng trưởng có thể thấp hơn tốc độ đó và rộng hơn là những thời kỳ khó khăn hơn đang ở phía trước.

Nhưng Bắc Kinh không phải bên duy nhất đáng trách. Một phần vấn đề nằm ở chính những người trong chúng ta đang đánh giá Trung Quốc. Nếu nền kinh tế hoạt động kém, chúng ta nên nói rõ điều đó. Nhận định ấy không nên phụ thuộc vào việc một mục tiêu chính thức có được hoàn thành hay không. Và có rất nhiều điều đáng phê phán. Trong nhiều năm, kỳ vọng vẫn đặt vào việc tái cân bằng tăng trưởng, chuyển từ xuất khẩu sang nhu cầu trong nước. Điều đó vẫn chưa xảy ra. Đây không phải lời chỉ trích mới, nhưng vẫn là một nhận định xác đáng.

Câu chuyện xoay quanh nền kinh tế Trung Quốc đang bị mắc kẹt. Các con số không thực sự tốt, nhưng cũng không đến mức tồi tệ, nếu có thể tin vào chúng. Tăng trưởng chậm lại phần nào là điều tự nhiên. Nền kinh tế càng lớn thì càng khó tiếp tục tạo ra những mức tăng vượt trội. Các biện pháp hỗ trợ của chính phủ ngày càng có vẻ nhằm ổn định đà mở rộng, thay vì thúc đẩy tốc độ tăng trưởng. Như Bloomberg Economics chỉ ra, đây không phải một cuộc chạy nước rút. Khả năng tăng trưởng giảm dần về khoảng 2% mỗi năm trong thập kỷ tới ngày càng hiện hữu.

Điều cần thiết là một cách tư duy mới về nền kinh tế lớn thứ hai thế giới, một cách tiếp cận không phụ thuộc vào việc các quan chức đoán trước tương lai. Chỉ khi đó, chúng ta mới có thể đánh giá Trung Quốc đang hoạt động tốt, kém hay chỉ đơn giản là xoay xở cầm chừng. Đừng kỳ vọng bước đột phá đó sẽ sớm xuất hiện. Dù mức 4,5% chắc chắn nằm trong tầm tay hay vẫn hấp dẫn nhưng khó với tới, hãy chuẩn bị cho khả năng con số này sẽ chi phối cuộc thảo luận về báo cáo quý III.

Ông Tập sẽ được khuyên nên loại bỏ các mục tiêu tăng trưởng định lượng. Tất nhiên, điều đó chỉ nên được thực hiện sau khi mục tiêu hiện tại đã hoàn thành.