Trung Quốc vừa phát động một chiến dịch quy mô lớn nhằm siết chặt hoạt động giao dịch chứng khoán xuyên biên giới, với mục tiêu xóa bỏ hoàn toàn các kênh đầu tư ra nước ngoài bị xem là trái phép trong vòng hai năm tới.

Động thái này lập tức khiến cổ phiếu của nhiều công ty môi giới niêm yết tại Mỹ biến động mạnh, đồng thời làm dấy lên lo ngại trong cộng đồng nhà đầu tư Trung Quốc đại lục vốn nhiều năm qua sử dụng các nền tảng trực tuyến để mua cổ phiếu tại Hồng Kông và Mỹ.

Dưới đây là 5 điểm đáng chú ý về chiến dịch mới của Bắc Kinh.

Thứ nhất, phạm vi siết chặt lần này rộng hơn đáng kể so với các đợt trước.

Theo thông báo từ Ủy ban Điều tiết Chứng khoán Trung Quốc (CSRC), chiến dịch sẽ nhắm tới “toàn bộ chuỗi cung ứng” phục vụ hoạt động giao dịch chứng khoán nước ngoài trái phép, từ quảng bá dịch vụ, mở tài khoản, giao dịch cho tới chuyển tiền xuyên biên giới.

Ngoài các công ty môi giới, cơ quan quản lý cũng cảnh báo sẽ xử lý cả những người có ảnh hưởng trên mạng xã hội nếu tham gia quảng bá nền tảng đầu tư hoặc đưa ra khuyến nghị cổ phiếu liên quan đến các kênh giao dịch chưa được cấp phép.

Ba công ty môi giới lớn gồm Futu Securities, Tiger Brokers và Longbridge bị cáo buộc hoạt động kinh doanh chưa được phê duyệt tại Trung Quốc đại lục. Tổng mức phạt dự kiến lên tới 2,26 tỉ nhân dân tệ, tương đương khoảng 330 triệu USD.

Theo lộ trình được công bố, các nền tảng này sẽ chỉ được phép hỗ trợ khách hàng đại lục hiện hữu thực hiện giao dịch bán và rút tiền trong giai đoạn chuyển tiếp kéo dài hai năm. Sau đó, toàn bộ hoạt động tại đại lục, bao gồm website và máy chủ, sẽ phải đóng cửa.

Thứ hai, Bắc Kinh đang chuyển từ cảnh báo sang hành động quyết liệt.

Thực tế, Trung Quốc đã nhiều lần cảnh báo các nền tảng môi giới xuyên biên giới từ cuối năm 2022. Khi đó, Futu và Tiger Brokers bị yêu cầu gỡ ứng dụng khỏi kho tải nội địa và hạn chế mở tài khoản mới cho người dùng đại lục.

Tuy nhiên, nhiều nhà đầu tư vẫn tìm cách mở tài khoản thông qua các đại lý trung gian hoặc sử dụng giấy tờ cư trú ở nước ngoài. Các bài hướng dẫn mở tài khoản đầu tư quốc tế cũng xuất hiện phổ biến trên mạng xã hội Trung Quốc.

Giới phân tích cho rằng chiến dịch lần này mang tính hệ thống hơn nhiều so với trước. Ngoài các khoản phạt lớn, Bắc Kinh còn đưa ra lộ trình xử lý rõ ràng và mở rộng đối tượng kiểm soát sang cả các mắt xích trung gian.

Ông Dan Wang, Giám đốc phụ trách Trung Quốc tại Eurasia Group, nhận định đây là “một cuộc thanh lọc mang tính quyết định”, cho thấy Bắc Kinh muốn chấm dứt hoàn toàn các kênh đầu tư vượt ra ngoài hệ thống kiểm soát vốn chính thức.

Thứ ba, mục tiêu cốt lõi của Bắc Kinh là kiểm soát dòng vốn và ổn định đồng nhân dân tệ.

Theo quy định hiện hành, mỗi cá nhân tại Trung Quốc đại lục chỉ được chuyển tối đa 50.000 USD ra nước ngoài mỗi năm. Các nhà đầu tư muốn tiếp cận thị trường quốc tế phải thông qua các chương trình được cấp phép hoặc các sản phẩm đầu tư được kiểm soát.

Tuy nhiên, trong nhiều năm qua, các nền tảng môi giới xuyên biên giới đã trở thành con đường giúp nhà đầu tư đại lục tiếp cận trực tiếp thị trường Hồng Kông và Mỹ, qua đó tạo ra dòng vốn chảy ra ngoài hệ thống chính thức.

Giới chuyên gia cho rằng trong bối cảnh kinh tế Trung Quốc đối mặt áp lực tăng trưởng chậm và đồng nhân dân tệ chịu sức ép mất giá, Bắc Kinh muốn bịt các lỗ hổng kiểm soát vốn để duy trì ổn định tài chính.

Chiến dịch mới cũng diễn ra trong bối cảnh Đại hội Đảng lần thứ 21 dự kiến tổ chức vào năm tới, thời điểm Chủ tịch Tập Cận Bình được kỳ vọng bước vào nhiệm kỳ thứ tư. Theo giới quan sát, yếu tố ổn định thị trường tài chính hiện được đặt lên ưu tiên rất cao.

Thứ tư, thị trường Hồng Kông có thể chịu tác động về thanh khoản.

Nguồn vốn từ nhà đầu tư đại lục đóng vai trò quan trọng đối với thị trường chứng khoán Hồng Kông trong những năm gần đây, đặc biệt khi nhiều tập đoàn công nghệ Trung Quốc chuyển sang niêm yết tại đây.

Theo ước tính của CITIC Securities, lượng tài sản tại Hồng Kông có thể bị ảnh hưởng bởi chiến dịch lần này vào khoảng 200 đến 250 tỉ đô la Hồng Kông, tương đương 26 đến 32 tỉ USD.

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng rủi ro bán tháo quy mô lớn hiện chưa quá đáng ngại. Phần lớn tài sản trên các nền tảng môi giới bao gồm cả quỹ đầu tư và sản phẩm phái sinh, thay vì chỉ là cổ phiếu Hồng Kông.

Ngoài ra, quy mô tài sản bị ảnh hưởng hiện cũng chỉ tương đương khoảng một ngày giao dịch của thị trường Hồng Kông.

Dù vậy, việc siết kênh đầu tư xuyên biên giới được dự báo sẽ khiến dòng tiền từ đại lục vào Hồng Kông chậm lại trong thời gian tới, đặc biệt đối với nhóm nhà đầu tư cá nhân.

Thứ năm, các công ty môi giới đang gấp rút tìm đường giảm phụ thuộc vào khách hàng đại lục.

Sau đợt siết quản lý từ năm 2022, nhiều công ty môi giới đã bắt đầu mở rộng hoạt động sang Hồng Kông và các thị trường quốc tế nhằm giảm rủi ro pháp lý tại đại lục.

Theo báo cáo tài chính mới nhất, khách hàng đại lục hiện chỉ chiếm khoảng 13% số tài khoản nắm giữ tài sản tại Futu và khoảng 10% tổng tài sản khách hàng của Tiger Brokers.

Các tổ chức phân tích cho rằng áp lực lợi nhuận đối với các công ty môi giới là khó tránh khỏi, đặc biệt trong nửa cuối năm 2026 khi các án phạt và yêu cầu xử lý tài khoản bắt đầu được triển khai mạnh hơn.

Goldman Sachs đã hạ mạnh dự báo lợi nhuận đối với Futu và Tiger Brokers, đồng thời cảnh báo tốc độ tăng trưởng có thể tiếp tục chậm lại khi các công ty phải mở rộng ra nước ngoài, nơi chi phí thu hút khách hàng cao hơn đáng kể.

Dù vậy, phản ứng của thị trường chứng khoán đến nay vẫn tương đối ổn định. Sau cú giảm mạnh ban đầu, cổ phiếu của Futu và Tiger Brokers đã phục hồi đáng kể trong các phiên gần đây, cho thấy giới đầu tư vẫn kỳ vọng các công ty này có thể thích nghi với môi trường quản lý mới.