Đây là một sự đảo chiều đáng kinh ngạc: Chưa đầy ba tháng trước, chỉ số giá dầu chủ chốt của thế giới vừa chạm mức cao kỷ lục mọi thời đại, và mới vài tuần trước, giới lãnh đạo cấp cao trong ngành còn cảnh báo rằng lượng tồn kho toàn cầu đang rơi vào mức thấp báo động.

Hiện tại, tương lai của cuộc xung đột vẫn chưa chắc chắn và phần lớn sản lượng tại Trung Đông vẫn chưa được khôi phục. Lượng tồn kho toàn cầu quả thực sụt giảm nghiêm trọng trong thời gian diễn ra chiến tranh. Dù vậy, giá dầu thô kỳ hạn Brent hiện đã xóa sạch mọi mức tăng tích lũy trong giai đoạn chiến sự, khi lao dốc 43% từ mức đỉnh vào cuối tháng 4. Trong khi thị trường dầu vật chất phát ra các tín hiệu suy yếu cực đoan nhất kể từ khi nhu cầu suy giảm do đại dịch Covid.

Đối với nền kinh tế toàn cầu, sự chuyển dịch chóng vánh từ khan hiếm sang dư thừa đồng nghĩa với việc những lo ngại về lạm phát phi mã do giá dầu, chủ yếu do gián đoạn nguồn cung lớn nhất lịch sử, hoàn toàn bị dập tắt. Đối với các nhà sản xuất dầu lớn thuộc tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC), điều này có nghĩa là câu hỏi về việc họ có thể khôi phục sản lượng nhanh đến mức nào có thể sớm được thay thế bằng câu hỏi liệu họ đã sẵn sàng cắt giảm nguồn cung để nâng đỡ giá hay không, hoặc cuối cùng sẽ phải cuốn vào một cuộc chiến giành thị phần.

Bên cạnh tác động ngắn hạn từ việc mở cửa trở lại, các chuyên gia phân tích từ Morgan Stanley cho đến Goldman Sachs Group tuần này đều cảnh báo rằng thị trường đang đứng trước rủi ro dư cung khi bước sang năm tới.

"Ngay lúc này, tâm lý bi quan đang bao trùm hoàn toàn," Kitt Haines, trưởng bộ phận dầu mỏ tại công ty tư vấn Energy Aspects, nhận định.

Ngay cả trước khi Mỹ và Iran ký bản ghi nhớ nhằm mở cửa trở lại eo biển Hormuz vào giữa tháng 6, các nhà cung cấp bên trong vùng Vịnh bắt đầu tăng xuất khẩu. Nhưng trong những tuần kể từ đó, thị trường hứng chịu nguồn cung của hơn 60 triệu thùng dầu bị kẹt lại và đóng băng khi chiến tranh bắt đầu.

Cả Saudi Arabia và Các tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) đều đạt hoặc cận kề mức xuất khẩu trước khi cuộc chiến Iran nổ ra, nhờ vào sự bảo vệ quân sự của Mỹ khi di chuyển qua eo biển Hormuz, cùng với việc sử dụng các đường ống dẫn dầu để bỏ qua eo biển này. Dầu của Iran, do chịu lệnh trừng phạt nặng nề của Mỹ trong nhiều năm, giờ đây có thể được tự do mua bán trở lại sau khi Mỹ ban hành các lệnh miễn trừ trừng phạt.

Các biện pháp thời chiến

Sự phục hồi tại eo biển Hormuz diễn ra cùng lúc với việc nhiều giải pháp thay thế thời chiến của thị trường dầu mỏ vẫn đang duy trì. Trung Quốc, quốc gia từng giúp ổn định thị trường toàn cầu bằng cách giảm mạnh lượng mua vào, vẫn đứng ngoài cuộc. Và mỗi tuần, hàng triệu thùng dầu vẫn tiếp tục chảy ra từ các kho dự trữ ngầm khẩn cấp ở vùng duyên hải vịnh Mexico của Mỹ, nằm trong đợt xả kho kỷ lục 400 triệu thùng nhằm xoa dịu một cuộc khủng hoảng dầu mỏ dù không còn tồn tại.

"Thị trường đang đối mặt với rủi ro dư cung tạm thời khi lượng dầu bị mắc kẹt cuối cùng cũng quay trở lại một hệ thống vốn đã mất nhiều tháng để học cách vận hành mà không có nó," Natasha Kaneva, trưởng bộ phận nghiên cứu hàng hóa tại JPMorgan Chase & Co., nhận định trong một báo cáo. "Các thùng dầu hiện đang rời khỏi Hormuz ngày càng không có nơi nào để đi ngoại trừ Trung Quốc. Nhưng Trung Quốc đang không mua vào."

Tình trạng thặng dư này hiển hiện rõ ràng cả trên màn hình giao dịch của Phố Wall lẫn trên các siêu tàu dầu đang lênh đênh trên các đại dương.

Trong những ngày gần đây, các hợp đồng kỳ hạn chủ chốt tại Mỹ, châu Âu và châu Á đều giao dịch theo cấu trúc bù hoãn mua. Cấu trúc này khuyến khích các nhà giao dịch đưa dầu vào các bể chứa khi nguồn cung vượt quá nhu cầu.

Dầu của UAE đang được vận chuyển đến tận Mỹ, và thậm chí còn được chào bán cho các bên mua ở Hawaii. Một con tàu chở đầy dầu thô của Venezuela đã di chuyển hơn 10.000 dặm đến bờ biển Ấn Độ và hiện đã neo đậu hơn hai tuần mà không tìm được người mua.

Nguyên nhân chính cho những lộ trình bất thường này là do Trung Quốc, quốc gia đã cắt giảm lượng nhập khẩu khoảng 5 triệu thùng/ngày so với mức trước chiến tranh, vẫn chưa gia tăng lực mua một cách đáng kể.

Minh chứng cho thấy sức mua của Trung Quốc yếu đến mức nào là việc các loại dầu thô mà các nhà lọc dầu Trung Quốc thường mua đã giảm xuống mức thấp lịch sử. Giá giao ngay của dầu thô Oman, loại dầu chủ chốt của Trung Đông, giảm xuống mức thấp hơn 4 USD so với giá chuẩn Dubai, mức chênh lệch lớn nhất kể từ năm 2020. Một lô dầu thô Djeno của Cộng hòa Congo vẫn không thể bán được dù đã được chào bán với mức chiết khấu thấp hơn 14 USD so với dầu Brent, mức chênh lệch cao nhất từng được ghi nhận. Mặc dù có một vài dấu hiệu cho thấy các nhà lọc dầu Trung Quốc đã tranh thủ mua đầu cơ một số lô dầu thô Trung Đông trong tuần qua, các nhà phân tích cho biết khối lượng này vẫn chưa đủ lớn để đảo ngược tâm lý thị trường.

"Người mua Trung Quốc vẫn vắng bóng một cách đáng ngại," các nhà phân tích của Citigroup Inc., bao gồm Francesco Martoccia, cho biết trong một báo cáo. "Nếu nhu cầu của Trung Quốc không quay trở lại một cách rõ rệt, lượng thùng dầu tăng thêm được đẩy vào thị trường sẽ chỉ làm trầm trọng thêm tình trạng thặng dư đang hình thành."

Đòn bẩy nhất thời

Tất nhiên, vẫn có những lý do để tin rằng thị trường dầu thô vật chất có thể sẽ không duy trì tình trạng suy yếu quá lâu. Lượng dầu dồn ứ ban đầu từ eo biển Hormuz đổ ra thị trường, theo định nghĩa, chỉ là một cú hích nguồn cung nhất thời. Sản lượng tại vùng Vịnh đang tăng nhanh nhưng vẫn còn cách xa mức trước chiến tranh, theo cuộc khảo sát của Bloomberg cho thấy sản lượng của OPEC trong tháng 6 thấp hơn 28% so với mức của tháng 2.

Thị trường các sản phẩm dầu tinh chế tỏ ra mạnh mẽ hơn so với dầu thô. Giá dầu diesel kỳ hạn chuẩn tại châu Âu cao hơn dầu thô gần 50 USD/thùng, do các nhà giao dịch lo ngại về việc lượng hàng xuất khẩu của Nga sụt giảm mạnh trong tháng trước và thậm chí là một lệnh cấm xuất khẩu tiềm tàng.

Thị trường xăng cũng đang chịu áp lực, với lượng tồn kho tại Mỹ thấp hơn nhiều so với quy chuẩn mùa vụ, một phần do các nhà lọc dầu tập trung vào sản xuất nhiên liệu phản lực trong những tháng gần đây.

Và theo cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), các đợt xả kho dự trữ chiến lược dự kiến sẽ giảm tốc và gần như dừng lại trong tháng tới. Một số nhà phân tích kỳ vọng các chính phủ sẽ nhanh chóng tìm cách lấp đầy lại các kho dự trữ của mình, từ đó thúc đẩy nhu cầu và giúp hấp thụ bất kỳ lượng thặng dư nào.

Những gì diễn ra tiếp theo có thể sẽ phụ thuộc vào ba yếu tố: Liệu thỏa thuận hòa bình mong manh có thể được duy trì hay không? Liệu liên minh OPEC+ có sẵn sàng kìm hãm đà phục hồi sản lượng để bảo vệ giá hay không và nhu cầu của Trung Quốc.

Jorge Leon, trưởng bộ phận phân tích địa chính trị tại Rystad Energy, người từng làm việc tại ban thư ký OPEC, nhận định rằng việc bình thường hóa dòng chảy qua eo biển Hormuz sẽ đặt ra những câu hỏi hóc búa cho khối này.

"Thách thức thực sự sẽ đến một khi dòng chảy được bình thường hóa, lượng tồn kho được lấp đầy và khối này phải chuyển từ việc bổ sung lượng thùng dầu sang việc bảo vệ thị trường," ông nói. "Đó là lúc câu hỏi không còn là OPEC+ có thể sản xuất bao nhiêu, mà là ai sẵn sàng cắt giảm."

Về phía Trung Quốc, một số người tin rằng triển vọng giá thấp hơn đáng kể khi các nhà sản xuất Trung Đông khởi động chu kỳ bán hàng định kỳ hằng tháng trong những ngày tới có thể thu hút các nhà lọc dầu Trung Quốc quay trở lại thị trường.

"Dầu của Iran đang chật vật tìm người mua, bất chấp lệnh miễn trừ. Và tại Trung Quốc, dầu thô từ UAE và Iraq thậm chí còn rẻ hơn dầu của Iran," Homayoun Falakshahi, nhà phân tích cấp cao tại công ty dữ liệu thị trường Kpler, cho biết. "Để thị trường phục hồi, bạn cần Trung Quốc quay trở lại. Nhưng tôi nghĩ chúng ta đang ở rất gần đáy rồi."

— Với sự hỗ trợ của Jack Wittels, Sherry Su, Bill Lehane và Christopher Charleston