Con số này vượt Thái Lan (7,1%), Malaysia (7,8%) và Singapore (4,5%), chỉ xếp sau Philippines (12%) và Ấn Độ (10%). Báo cáo From growth to advantage, công bố ngày 26/8, dự báo toàn khu vực tạo ra 4,8 ngàn tỉ USD giá trị gia tăng tài chính vào 2035, cao hơn mức 4,3 ngàn tỉ USD của Mỹ. Quy mô kinh tế châu Á – Thái Bình Dương được tính đạt gần 54 ngàn tỉ USD vào 2030, tăng 37% so với 2024.

Những con số này dễ tạo cảm giác lạc quan. Nhưng Trung Quốc vẫn nắm phần lớn quy mô tuyệt đối, với gần 2,7 ngàn tỉ USD vào 2035. Đông Nam Á thắng ở nhịp độ tăng trưởng và ở việc thị trường còn nhiều dư địa để mở rộng. Câu hỏi đặt ra với Việt Nam nằm ở chỗ khác: tăng trưởng ngành có giúp doanh nghiệp dễ tiếp cận vốn hơn, hay chủ yếu làm phình bảng cân đối của ngân hàng nội địa, trong khi phí tư vấn, quản lý tài sản và thanh toán xuyên biên giới tiếp tục chảy về Singapore.

Những điểm nổi trội trong ASEAN

Nhà đầu tư đánh giá Đông Nam Á theo khả năng hấp thụ vốn, ít quan tâm đến ranh giới chính trị. Việt Nam đứng cùng nhóm với Indonesia và Philippines: dân số còn dư địa đô thị hóa, thanh toán số vẫn tăng người dùng mới, tín dụng ngân hàng chiếm tỉ trọng lớn trong hệ thống tài chính, còn thị trường vốn vẫn mỏng. Deloitte xếp ba nước này vào cùng nhóm khi bàn về mức độ trưởng thành tài chính, đối lập với Úc, Hàn Quốc và Nhật Bản.

Mỗi nước theo đuổi một câu chuyện riêng. Philippines dựa vào kiều hối, tài chính bao trùm và các siêu ứng dụng như GCash. Indonesia dựa vào quy mô thị trường nội địa cùng hệ sinh thái GoTo và Sea. Việt Nam bán câu chuyện sản xuất, thu hút FDI và tín dụng bán lẻ cho doanh nghiệp vừa và nhỏ. Điểm còn thiếu, nếu so với Ấn Độ trong cùng báo cáo, là một thị trường vốn đủ dày để doanh nghiệp lớn huy động tiền dài hạn ngay trong nước, thay vì phải tìm đến các trung tâm tài chính khu vực.

Malaysia và Thái Lan tăng trưởng chậm hơn trên biểu đồ CAGR nhưng đã giữ được nguồn phí từ trái phiếu, bảo hiểm và nhóm khách hàng giàu. Singapore gần như đứng ngoài cuộc đua tốc độ. Thị trường này cạnh tranh bằng chuẩn mực pháp lý, bằng hơn 2.000 văn phòng gia đình (family office), bằng cơ chế sandbox của Cơ quan Tiền tệ Singapore (MAS) áp dụng cho thanh toán xuyên biên giới và tài sản số. Hong Kong giữ khoảng 3.300 văn phòng gia đình. Hai trung tâm này cộng lại chỉ đứng sau Mỹ. Hệ quả là khách hàng giàu Việt Nam, hay quỹ đầu tư muốn mua tài sản tại Việt Nam, hoàn toàn có thể ký hồ sơ giao dịch tại Singapore, cho dù nhà máy đặt ở Bắc Ninh hay Hải Phòng.

Cơ cấu dòng vốn

Deloitte mô tả một nghịch lý đã tồn tại nhiều năm nhưng chưa mất tác dụng. Mười ba nền kinh tế lớn của châu Á – Thái Bình Dương, trong đó có Việt Nam, Indonesia, Philippines, Thái Lan, Malaysia và Singapore, có tín dụng ngân hàng bình quân bằng 122% GDP. Con số này ở Bắc Mỹ chỉ 73%. Ở chiều ngược lại, tài chính dựa trên thị trường – gồm vốn hóa cổ phiếu, trái phiếu doanh nghiệp và tài sản quỹ – chỉ đạt khoảng 53% GDP, chưa bằng một nửa Bắc Mỹ.

Hộ gia đình ở nhiều nước châu Á giữ 40-55% tài sản tài chính dưới dạng tiền mặt và tiền gửi, trong khi tỉ lệ này ở Mỹ chỉ khoảng 10%. Khu vực tạo ra gần một phần ba hoạt động kinh tế toàn cầu nhưng mới nắm giữ khoảng 10% tài sản lương hưu thế giới, 22% tài sản quỹ đầu tư và 27% tài sản bảo hiểm. Mười ba nền kinh tế lớn giữ hơn 7.000 tỉ USD tài sản lương hưu, hai phần ba tập trung ở Úc và Nhật Bản.

Dòng vốn nội khối cũng lệch pha với thương mại. Hơn một nửa thương mại và 69% vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) ở lại trong khu vực. Nhưng đầu tư danh mục xuyên biên giới chỉ 22% ở lại châu Á, phần còn lại đi vòng qua thị trường toàn cầu rồi một phần quay trở lại. Stuart Johnston, người phụ trách dịch vụ tài chính châu Á – Thái Bình Dương của Deloitte, nói với Nikkei Asia rằng khu vực đã hội nhập tốt về thương mại nhưng chưa hội nhập tương xứng về hệ thống tài chính.

Nhu cầu vốn cũng không khớp với thứ ngân hàng quen cho vay. Tới 2030, châu Á – Thái Bình Dương cần khoảng 43.000 tỉ USD cho hạ tầng công, 26.000 tỉ USD cho an ninh năng lượng và chuyển đổi khí hậu, 800 tỉ USD cho trung tâm dữ liệu AI. Chi tiêu vốn công nghiệp được dự báo tăng từ 11.000 tỉ USD mỗi năm hiện nay lên 16.000 tỉ USD vào 2030. Khoảng trống tài trợ cho doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa lên tới 2.700 tỉ USD. Vốn tăng trưởng giai đoạn giữa vẫn mỏng: khu vực mới chiếm khoảng 20% quy mô private equity toàn cầu. Riêng lĩnh vực AI, Mỹ hút khoảng 75% vốn đầu tư mạo hiểm thế giới.

Trái phiếu doanh nghiệp của 13 nền kinh tế lớn trong khu vực đạt 12.700 tỉ USD, tương đương 37% tổng sản phẩm khu vực. Deloitte tính rằng nếu độ sâu thị trường tăng thêm năm điểm phần trăm GDP, tiệm cận mức của Bắc Mỹ, khu vực sẽ có thêm 1.800 tỉ USD dư địa huy động vốn doanh nghiệp. Khoản này không tự động chảy vào Việt Nam. Nó tìm đến nơi có khung phát hành rõ ràng, có nhà đầu tư tổ chức và có quy trình xử lý mất khả năng thanh toán minh bạch.

Tiền mặt vật lý trong khu vực được ước tính khoảng 4.000 tỉ USD, gần 10% hoạt động kinh tế. Giảm một nửa tỉ lệ này có thể giải phóng gần 2.000 tỉ USD cho đầu tư dài hạn. Úc được nêu như một ví dụ đối chiếu: nhờ chính sách siêu lương bắt buộc, tỉ lệ tiền mặt và tiền gửi trong tài sản tài chính hộ gia đình chỉ còn 23%. Nhật Bản được nhắc đến với chương trình NISA và những thay đổi trên Sở giao dịch Tokyo, giúp chuyển tiết kiệm hộ gia đình sang kênh đầu tư. Ấn Độ được dẫn với các cải cách của cơ quan quản lý chứng khoán SEBI trên cả thị trường cổ phiếu và trái phiếu. Những thay đổi này diễn ra ở từng quốc gia, trước khi ASEAN xây dựng được một kiến trúc chung.

Thị trường bùng nổ

Trong mười năm qua, hơn 750 triệu khách hàng mới đã bước vào hệ thống tài chính châu Á – Thái Bình Dương. Deloitte ước tính vẫn còn khoảng 400 triệu người trưởng thành đứng ngoài hệ thống này. Đến khoảng 2034, khu vực có thêm 362 triệu hộ gia đình bước vào tầng lớp trung lưu. Tỉ lệ người dùng thanh toán số đã tăng từ khoảng 60% lên gần 80%; Indonesia, Philippines, Việt Nam và Ấn Độ vẫn tiếp tục thêm người dùng mới.

Các siêu ứng dụng Đông Nam Á như Grab, Sea, GoTo, GCash đã gắn ví điện tử, cho vay, bảo hiểm và đầu tư vào hành trình mua sắm hằng ngày của người dùng. Ngân hàng số WeBank tại Trung Quốc được dẫn ra như một ví dụ về chi phí vận hành công nghệ chỉ khoảng 0,3 USD cho mỗi tài khoản. Ngân hàng truyền thống khó cạnh tranh để giữ khách hàng thu nhập thấp bằng bộ máy vận hành cũ. Deloitte gọi đúng tên hiện tượng này bằng khái niệm của Clayton Christensen: thế lưỡng nan của người dẫn đầu (innovator's dilemma). Đối thủ mới tấn công bằng sản phẩm nhẹ vốn, ít cần giấy phép; ngân hàng cũ nắm giữ thế chấp, tiền gửi và đầy đủ giấy phép, nên phản ứng chậm hơn ở phân khúc thu nhập thấp.

Tài sản đầu tư được của nhóm khách hàng giàu tại châu Á – Thái Bình Dương đạt 27.000 tỉ USD năm 2024, đứng sau Bắc Mỹ. Hơn 10.000 tỉ USD tài sản cá nhân sẽ được chuyển giao trong và giữa các thế hệ suốt 20-25 năm tới. Quá trình chuyển giao này đang diễn ra gần các trung tâm tài chính lớn hơn là gần các chi nhánh ngân hàng ở tỉnh. DBS được nêu như một trường hợp ngân hàng khu vực tự xây hệ sinh thái tiêu dùng hằng ngày qua ứng dụng PayLah!, kết hợp thanh toán, tích điểm và các khoản chi tiêu thiết yếu. Ấn Độ chọn hướng khác: hệ thống thanh toán UPI và tài khoản ngân hàng cơ bản mở rộng khả năng tiếp cận tài chính, đồng thời vẫn giữ ngân hàng ở vị trí trung tâm của thanh toán thời gian thực.

Trung Quốc hiện diện trên thị trường ASEAN bằng hạ tầng tài chính, không chỉ bằng thương mại hàng hóa. Vốn hóa thị trường chứng khoán đại lục đạt khoảng 15.500 tỉ USD, lớn nhất châu Á. Thị trường trái phiếu đứng thứ hai thế giới. Hệ thống thanh toán xuyên biên giới CIPS kết nối hơn 1.700 thành viên tại 189 quốc gia. Nhân dân tệ đã lọt nhóm năm đồng tiền được giao dịch nhiều nhất năm 2025. Các khoản cho vay trong khuôn khổ Sáng kiến Vành đai và Con đường đã đạt lũy kế 1.400 tỉ USD kể từ 2013, riêng năm 2025 khoảng 213 tỉ USD. Doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam nhiều khả năng sẽ gặp hệ thống thanh toán này thường xuyên hơn trong thời gian tới, dù hợp đồng gốc vẫn ghi bằng USD.

Các sáng kiến hội nhập nội khối hiện vẫn chủ yếu tồn tại trên giấy như Diễn đàn Thị trường Vốn ASEAN, Sáng kiến Thị trường Trái phiếu châu Á và Cơ chế Hộ chiếu Quỹ đầu tư khu vực châu Á (Asia Region Funds Passport). Deloitte ghi nhận tiến độ triển khai không đồng đều giữa các nước, còn việc hài hòa quy định pháp lý diễn ra chậm hơn nhịp độ kinh doanh thực tế.

Ngoài ra, về xếp hạng chỉ số hạn chế đầu tư trực tiếp nước ngoài năm 2024 của OECD xếp Philippines, Malaysia, Indonesia, Thái Lan và Việt Nam ở mức cao hơn Mỹ và châu Âu, trong khi Singapore và Nhật Bản nằm trong nhóm mở cửa nhất. Duy trì mô hình vận hành theo kiểu một khu vực với nhiều ngoại lệ khác nhau đang trở nên tốn kém hơn theo thời gian với cả nhà đầu tư lẫn doanh nghiệp muốn huy động vốn xuyên biên giới trong khối.