Trong số sáu nền kinh tế tiêu dùng lớn nhất Đông Nam Á, Việt Nam đang nổi lên là thị trường có tốc độ mở rộng chi tiêu thực nhanh nhất giai đoạn 2025-2030, theo tính toán của Bloomberg Intelligence. 

Đà tăng trưởng của Việt Nam duy trì quanh mức 4 -6,6% mỗi năm kể từ 2027, cho thấy đây là một xu hướng có tính dài hạn chứ không phải hiệu ứng phục hồi ngắn hạn.

Động lực từ thay đổi nhân khẩu học

Việt Nam có mức tăng trưởng trong chi tiêu dùng thực tế giai đoạn 2025 -2030 luỹ kế đạt 38%, với mức tăng trưởng mỗi năm sẽ ở quanh 4-6,6%. Đây là mức cao nhất trong sáu nền kinh tế tiêu dùng tại Đông Nam Á, báo cáo mang tên “Việt Nam đã sẵn sàng dẫn dắt làn sóng tăng trưởng tiêu dùng tiếp theo của Đông Nam Á” từ Bloomberg Intelligence viết.

Mức tăng trưởng được thúc đẩy khi tầng lớp tiêu dùng đại chúng (nhóm những người tiêu dùng có thu nhập từ 2.500 USD/năm trở lên) tăng từ 50% lên 59% tổng dân số từ năm 2025 tới năm 2030, theo dữ liệu của Euromonitor. 

Điều này cũng đồng nghĩa thị trường bán lẻ sẽ có thêm khoảng 10,4 triệu lượt khách hàng mới. Tỉ trọng người tiêu dùng Việt Nam có thu nhập trên 5.000 USD/năm cũng tăng thêm 9,5 điểm phần trăm trong 5 năm kể từ 2025, mức cao thứ nhì khu vực Đông Nam Á, chỉ thấp hơn Philippines 0,1 điểm phần trăm. 

Chính nền tảng nhân khẩu học này, theo Bloomberg Intelligence, là lý do khiến nhà đầu tư nước ngoài nắm giữ các cổ phiếu tiêu dùng nội địa như Masan Group và Vinamilk bất chấp biến động ngắn hạn của giá dầu.

Các quốc gia khác trong Đông Nam Á có sự phát triển theo quỹ đạo khác. Indonesia ghi nhận tốc độ tăng trưởng của tầng lớp tiêu dùng đại chúng khiêm tốn hơn, nhưng nhờ lợi thế về quy mô dân số, nước này sẽ tăng thêm 23,4 triệu người tiêu dùng đại chúng, gấp đôi Việt Nam, và tăng thêm 20 triệu người có thu nhập trên 5.000 USD. Điều này giúp quốc gia giữ vai trò thị trường neo của khu vực dù rào cản pháp lý và sự phân mảnh địa lý khiến doanh nghiệp ngoại khó thâm nhập hơn Việt Nam. 

Thái Lan và Singapore là hai quốc gia theo Bloomberg Intelligence đã chạm mức “bão hoà”: Mức độ thâm nhập tiêu dùng của Thái Lan đã ở mức 71%, nên dù tầng lớp tiêu dùng tăng 5 điểm phần trăm, con số tuyệt đối chỉ thêm 3,2 triệu người ở ngưỡng 2.500 USD và 6 triệu người ở ngưỡng 5.000 USD, trong khi Singapore gần như không còn dư địa mở rộng tầng lớp thu nhập cao. 

Ở hai thị trường này, theo nhóm phân tích từ Bloomberg Intelligence, tăng trưởng doanh thu trong tương lai sẽ phải đến từ việc bán nhiều hơn cho ít khách hàng hơn, thông qua nâng cấp danh mục sản phẩm và giành thị phần ví tiền, thay vì mở rộng tập khách hàng như Việt Nam hay Indonesia.

Bán lẻ hiện đại dẫn dắt tăng trưởng tiêu dùng

Khoảng trống nhân khẩu học nói trên đang thúc đẩy một làn sóng mở rộng mạng lưới bán lẻ hiện đại tại Việt Nam, nơi kênh truyền thống vẫn chiếm khoảng 70% thị trường, chỉ đứng sau Indonesia. 

“Việt Nam có vẻ là câu chuyện về bán lẻ hiện đại (modern trade) rõ ràng nhất ở Đông Nam Á,” chuyên viên phân tích Lea El-Hage từ Bloomberg Intelligence viết trong một báo cáo khác về ngành bán lẻ tại Việt Nam. 

Tốc độ tăng trưởng của doanh thu lẫn lợi nhuận hoạt động của các doanh nghiệp bán lẻ tại Việt Nam sẽ vượt qua các đối thủ cùng ngành tại Indonesia, Philippines và Thái Lan trong vài năm tới, nhờ sự dịch chuyển của người mua sắm từ các cửa hàng truyền thống sang các chuỗi cửa hàng hiện đại. 

Người tiêu dùng đang chuyển sang sự tiện lợi, minh bạch về giá và sự đa dạng về chủng loại hàng hóa; trong khi các cải cách thuế hộ kinh doanh sẽ nâng cao yêu cầu tuân thủ trong thương mại truyền thống.

Điều này cũng được Bloomberg Intelligence kỳ vọng hỗ trợ sự mở rộng của các doanh nghiệp bán lẻ chung lẫn bán lẻ dược phẩm tại Việt Nam, và giúp họ dẫn dắt tăng trưởng lợi nhuận hoạt động của toàn ngành tiêu dùng. 

“Việt Nam xếp thứ 2 trong khu vực, chỉ sau Indonesia về tỉ trọng của thương mại truyền thống, chiếm khoảng 70%, điều này tạo ra dư địa rất lớn cho các chuỗi siêu thị, cửa hàng tiện lợi, nhà thuốc và chuỗi bán lẻ chuyên biệt,” bà El Hage viết. 

Các nhà bán lẻ hiện đại tại Việt Nam như Thế Giới Di Động, FPT Retail hay PNJ đang tăng trưởng nhanh hơn hẳn so với nhóm doanh nghiệp sản xuất hàng tiêu dùng thiết yếu trong nước, chủ yếu là các nhà sản xuất thực phẩm, đồ uống đóng gói như Vinamilk hay Sabeco.

Chuyên viên phân tích từ Bloomberg Intelligence kỳ vọng doanh thu của nhóm bán lẻ sẽ tăng nhanh hơn nhóm hàng tiêu dùng thiết yếu 17 điểm phần trăm, còn lợi nhuận hoạt động thì bỏ xa tới 24 điểm phần trăm trong năm nay, và khoảng cách này được dự báo duy trì tới năm 2028. 

Nói cách khác, đây là tín hiệu tích cực riêng cho nhóm cổ phiếu bán lẻ: Những nhà bán lẻ hiện đại đang vượt lên các doanh nghiệp tiêu dùng thiết yếu cùng nước với tốc độ lớn hơn bất kỳ thị trường nào khác trong khu vực Đông Nam Á.

Vị thế dẫn đầu về biên lợi nhuận tại Việt Nam sẽ thuộc về các doanh nghiệp có lợi thế cạnh tranh mà các đối thủ nước ngoài không dễ dàng vượt qua.

Các lợi thế này mạnh nhất ở các ngành gia vị nội địa, sữa, bán lẻ dược phẩm và trang sức, và những cái tên được hưởng lợi bao gồm Masan Consumer, Vinamilk, FPT Retail và PNJ.

Lợi thế này sẽ không phát huy tác dụng nhiều ngành dinh dưỡng cao cấp, bia, thương mại điện tử và một số mảng của bán lẻ hiện đại, nơi các thương hiệu đa quốc gia hoặc các nền tảng có vốn nước ngoài có thể tận dụng khoa học sản phẩm, nguồn vốn, thương hiệu toàn cầu và sự đổi mới mô hình để cạnh tranh. 

Việt Nam rất mở cửa cho vốn, thương hiệu và mô hình nước ngoài, thể hiện qua sự hiện diện của Big C, GS25 và các thương hiệu tiêu dùng toàn cầu. Tuy nhiên, sự thâm nhập của nước ngoài không phải lúc nào cũng thành công, bằng chứng là sự rút lui của Parkson hay việc tạm dừng của Temu, theo báo cáo từ Bloomberg Intelligence. 

Biến số lớn nhất: Giá dầu

Câu chuyện tăng trưởng của Việt Nam vẫn có những rủi ro. Cú sốc giá dầu sẽ tác động không đồng đều lên Đông Nam Á, phản ánh sự khác biệt trong cơ cấu chi tiêu hộ gia đình giữa các nước. Indonesia và Việt Nam có thể chịu ảnh hưởng nặng nề nhất, chi tiêu không thiết yếu có thể thấp hơn kịch bản cơ sở tới 9% nếu giá dầu Brent duy trì ở mức 90 USD một thùng. 

Giá dầu tăng sẽ đẩy chi phí nhiên liệu và thực phẩm lên cao, trong khi các khoản chi tiêu thiết yếu khác được giả định giữ nguyên. Dữ liệu từ trung tâm Phát triển Toàn cầu (Center for Global Development) cho thấy mức truyền dẫn trung bình toàn cầu từ giá dầu sang giá thực phẩm là 26%.

Sở hữu những lợi thế như dân số bước vào tầng lớp tiêu dùng nhanh nhất khu vực, thu nhập tăng đủ mạnh để chuyển hóa gần như toàn bộ thành chi tiêu, và mức độ tổn thương từ giá dầu chỉ là rủi ro mang tính chu kỳ chứ không làm thay đổi quỹ đạo dài hạn, Việt Nam vẫn là thị trường mà chuyên viên phân tích Lea El-Hage từ Bloomberg Intelligence đánh giá đã “sẵn sàng để dẫn dắt làn sóng tăng trưởng tiếp theo của khu vực.”