Biên bản cuộc họp tháng 6 cho thấy Cục Dự trữ Liên bang Mỹ ngày càng lo ngại làn sóng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo có thể duy trì áp lực lạm phát, trong khi Chủ tịch Kevin Warsh đồng thời thúc đẩy cuộc cải tổ sâu rộng đối với cách Fed phân tích dữ liệu, truyền thông và hoạch định chính sách. Hai diễn biến phản ánh nỗ lực xây dựng một khuôn khổ điều hành mới cho nền kinh tế đang thay đổi nhanh chóng dưới tác động của AI.

Ba tuần sau cuộc họp chính sách đầu tiên dưới thời Chủ tịch Kevin Warsh, biên bản được Cục Dự trữ Liên bang (Fed) công bố đã mang đến bức tranh rõ nét hơn về sự thay đổi trong tư duy của ngân hàng trung ương Mỹ. Các nhà hoạch định chính sách không chỉ tranh luận về việc liệu có cần nâng lãi suất trong những tháng tới, mà còn bắt đầu xem sự bùng nổ đầu tư vào trí tuệ nhân tạo là một động lực mới có thể khiến lạm phát duy trì ở mức cao lâu hơn dự kiến.

Sự thay đổi này diễn ra trong bối cảnh Fed vẫn giữ nguyên lãi suất tham chiếu ở mức 3,5% đến 3,75% tại cuộc họp ngày 16 và 17.6. Dù quyết định không thay đổi chính sách được nhất trí thông qua, các dự báo lãi suất đi kèm lại cho thấy xu hướng cứng rắn hơn đáng kể. Chín trong số 18 thành viên tham gia dự báo có ít nhất một lần tăng lãi suất trước cuối năm, trong khi ba tháng trước không có ai đưa ra dự báo như vậy. Ngược lại, chỉ còn một người kỳ vọng lãi suất sẽ giảm, giảm mạnh so với 12 người trong dự báo hồi tháng 3.

Điều đáng chú ý là sự khác biệt giữa các thành viên không nằm ở việc Fed cần hành động ngay lập tức, mà ở đánh giá về các rủi ro trong trung hạn. Ngay cả những quan chức có quan điểm "diều hâu" nhất cũng đồng ý giữ nguyên lãi suất trong tháng 6, dù một số cho biết đã nhìn thấy những lý do đủ mạnh để nâng lãi suất ngay tại cuộc họp đó.

Theo biên bản, câu hỏi lớn nhất vẫn chưa có lời giải là liệu những động lực đẩy giá cả tăng cao hiện nay chỉ mang tính tạm thời hay sẽ kéo dài. Câu trả lời cho vấn đề này sẽ quyết định liệu Fed tiếp tục đứng ngoài quan sát hay buộc phải nối lại chu kỳ thắt chặt tiền tệ.

Nếu trong những tháng đầu năm, các quan chức tập trung nhiều vào tác động của thuế quan và căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông đối với giá năng lượng, thì đến cuộc họp tháng 6, một chủ đề mới nổi lên với tần suất đáng kể: AI.

Biên bản cho thấy ngày càng nhiều thành viên cho rằng làn sóng đầu tư khổng lồ vào trung tâm dữ liệu, hạ tầng điện toán và năng lực xử lý phục vụ AI đang tạo ra nguồn cầu mới đối với lao động, điện năng, vật liệu xây dựng và thiết bị công nghệ. Trong khi năng lực cung ứng chưa theo kịp, áp lực chi phí có nguy cơ lan rộng sang nhiều lĩnh vực của nền kinh tế.

"Một số người tham gia nhận xét rằng áp lực giá cả đã trở nên diện rộng hơn", biên bản nêu, đồng thời chỉ ra tỷ lệ hàng hóa và dịch vụ ghi nhận mức tăng giá đáng kể đã mở rộng so với trước.

Đây là điểm khác biệt đáng kể so với những cuộc thảo luận chỉ vài tháng trước, khi AI chủ yếu được xem như một yếu tố giúp cải thiện năng suất trong dài hạn. Nay, Fed bắt đầu nhìn nhận mặt còn lại của chu kỳ đầu tư này: sự bùng nổ chi tiêu có thể tạo thêm áp lực lạm phát trong ngắn hạn.

Sự thay đổi trong đánh giá cũng phản ánh diễn biến của thị trường lao động. Năm ngoái, Fed đã cắt giảm lãi suất ba lần vì lo ngại thị trường việc làm suy yếu có thể kéo nền kinh tế vào vòng xoáy thất nghiệp gia tăng. Khi đó, nhiều quan chức sẵn sàng chấp nhận lạm phát cao hơn mục tiêu trong thời gian dài hơn để tránh gây tổn hại cho tăng trưởng việc làm.

Tuy nhiên, vài tháng gần đây, thị trường lao động đã ổn định đáng kể. Thống đốc Christopher Waller, một trong những người tích cực ủng hộ cắt giảm lãi suất năm ngoái, nhận định rằng bối cảnh hiện nay đã khác khi việc làm không còn suy yếu rõ rệt trong khi các nguồn gây áp lực giá mới lại xuất hiện.

Song song với AI, Fed vẫn theo dõi sát những rủi ro địa chính trị. Trước cuộc họp tháng 6, giới chức lo ngại xung đột tại Trung Đông có thể làm gián đoạn vận tải qua Eo biển Hormuz và đẩy giá dầu tăng mạnh. Khi một thỏa thuận tạm thời giúp hoạt động vận tải được nối lại và giá dầu giảm, áp lực này phần nào lắng xuống.

Tuy nhiên, ngay sau cuộc họp, tình hình lại trở nên phức tạp khi Tổng thống Donald Trump tuyên bố lệnh ngừng bắn với Iran sau các cuộc tấn công mới nhằm vào tàu thương mại và các đợt không kích của Mỹ. Điều đó khiến giả định về một giai đoạn giá năng lượng thấp kéo dài tiếp tục bị đặt dấu hỏi.

Dẫu vậy, trong mắt nhiều quan chức Fed, ngay cả khi giá dầu không còn là yếu tố gây sức ép, nền kinh tế vẫn phải đối mặt với một nguồn cầu mới đến từ AI. Một năm trước, Fed có thể bỏ qua tác động nhất thời của thuế quan vì thị trường lao động đủ yếu để cho phép kiên nhẫn. Hiện nay, khi việc làm ổn định hơn trong lúc cả năng lượng lẫn AI đều có nguy cơ thúc đẩy chi phí tăng, cách tiếp cận chờ đợi trở nên rủi ro hơn vì lạm phát có thể ăn sâu vào nền kinh tế.

Sự thay đổi trong cách nhìn về triển vọng lạm phát diễn ra đồng thời với một cuộc cải tổ lớn bên trong Fed do ông Warsh khởi xướng.

Trong tuần qua, Chủ tịch Fed đã công bố hơn một chục cố vấn bên ngoài tham gia lãnh đạo năm nhóm chuyên trách nhằm rà soát gần như toàn bộ cách thức ngân hàng trung ương vận hành. Đây được xem là bước đi quan trọng nhất kể từ khi ông tiếp quản vị trí chủ tịch.

Các nhóm chuyên trách sẽ nghiên cứu năm lĩnh vực gồm năng suất, truyền thông công chúng, quản lý bảng cân đối kế toán, động lực lạm phát và chất lượng dữ liệu kinh tế. Thành phần tham gia bao gồm nhiều gương mặt nổi tiếng trong giới học thuật, doanh nghiệp và ngân hàng trung ương.

Ở nhóm nghiên cứu về lạm phát, ông Warsh lựa chọn cựu cố vấn kinh tế Nhà Trắng Greg Mankiw, nhà kinh tế đoạt giải Nobel Thomas Sargent và cựu cố vấn của Ngân hàng Thanh toán Quốc tế William White. Nhiệm vụ của họ là đánh giá lại cách Fed hiểu và phản ứng với lạm phát sau khi khuôn khổ được xây dựng năm 2020 bị xem là không còn phù hợp trong bối cảnh giá cả tăng vọt sau đại dịch.

Nhóm đánh giá bảng cân đối kế toán quy tụ Karen Dynan của Đại học Harvard, cựu Thống đốc Fed Jeremy Stein và cựu Thống đốc Ngân hàng Dự trữ Ấn Độ Raghuram Rajan nhằm xem xét cách Fed nên quản lý danh mục trái phiếu trị giá hàng ngàn tỉ USD.

Trong khi đó, nhóm nghiên cứu về chất lượng dữ liệu kinh tế do cựu CEO Walmart Doug McMillon dẫn dắt cùng các nhà kinh tế Raj Chetty và Kevin Murphy sẽ đánh giá liệu các chỉ số kinh tế hiện nay có còn phản ánh chính xác hoạt động của nền kinh tế hiện đại hay không.

Đáng chú ý nhất là nhóm phụ trách việc làm và thị trường lao động, nơi ông Warsh mời nhà đầu tư mạo hiểm Marc Andreessen cùng giáo sư Chad Jones của Đại học Stanford và lãnh đạo Microsoft Asha Sharma tham gia. Việc đưa các đại diện nổi bật của ngành công nghệ vào nghiên cứu thị trường lao động cho thấy Fed muốn hiểu rõ hơn tác động của AI đối với năng suất, việc làm và tiền lương.

Một nhóm khác do cựu Thống đốc Ngân hàng Trung ương Anh Mervyn King, cựu Chủ tịch Ngân hàng Trung ương Brazil Arminio Fraga và cựu quan chức Fed New York Peter Fisher phụ trách sẽ rà soát cách Fed truyền tải thông điệp tới thị trường. Đây cũng là một trong những ưu tiên lớn của ông Warsh, người nhiều lần cho rằng Fed cần giảm phụ thuộc vào các hướng dẫn trước về chính sách và để thị trường tự đánh giá nhiều hơn.

Dù quyền hạn của các nhóm này chỉ mang tính tư vấn và mọi khuyến nghị cuối cùng vẫn phải được Ủy ban Thị trường Mở Liên bang xem xét, sáng kiến của ông Warsh cho thấy tham vọng thay đổi sâu rộng cách Fed vận hành sau hơn một thập niên kể từ cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu.

Cuộc cải tổ này cũng phản ánh một thực tế rằng các mô hình kinh tế truyền thống đang đứng trước nhiều thách thức mới. Những biến động sau đại dịch, sự phân mảnh của chuỗi cung ứng, căng thẳng địa chính trị và đặc biệt là làn sóng đầu tư AI khiến các giả định từng định hình chính sách tiền tệ trong nhiều năm qua không còn chắc chắn như trước.

Điều đó giải thích vì sao, cùng lúc Fed phải cân nhắc liệu AI có đang tạo ra một chu kỳ lạm phát mới hay không, ông Warsh cũng muốn xem xét lại chính những công cụ mà ngân hàng trung ương sử dụng để đưa ra câu trả lời cho câu hỏi đó.

Những dữ liệu kinh tế tiếp theo sẽ đóng vai trò quyết định. Báo cáo việc làm tháng 6 yếu hơn kỳ vọng phần nào củng cố lập luận rằng Fed có thể tiếp tục kiên nhẫn, nhưng chỉ số giá tiêu dùng công bố trong những tuần tới sẽ cho thấy liệu các áp lực chi phí mà Fed lo ngại đã thực sự lan rộng hay chưa. Trong lúc đó, sự kết hợp giữa nền kinh tế vẫn tăng trưởng vững, làn sóng đầu tư AI chưa có dấu hiệu chậm lại và cuộc cải tổ lớn bên trong Fed đang mở ra một giai đoạn mới cho chính sách tiền tệ Mỹ, nơi câu hỏi không còn chỉ là lãi suất sẽ tăng hay giảm, mà còn là liệu ngân hàng trung ương có cần một cách tiếp cận hoàn toàn mới để theo kịp nền kinh tế của kỷ nguyên AI.