Laurent Bossolasco, giám đốc Phát triển bền vững của ECOM tại Việt Nam, cho biết tập đoàn đặt mục tiêu mở rộng quy mô bảo hiểm lên 2.500 nông dân trong năm nay, tăng mạnh so với mức 500 nông dân trước đó. ECOM đã triển khai thí điểm chương trình bảo hiểm theo chỉ số từ 5 năm trước. Theo cơ chế này, các khoản chi trả bồi thường sẽ tự động kích hoạt nếu lượng mưa vượt quá hoặc thấp hơn một ngưỡng cố định và nông dân không cần phải cung cấp bằng chứng về thiệt hại mùa màng.

Việt Nam là quốc gia sản xuất cà phê robusta lớn nhất thế giới, loại hạt chuyên dùng cho cà phê hòa tan và các loại cà phê espresso phối trộn. Hầu hết người trồng cà phê tại đây canh tác trên các diện tích đất tương đối nhỏ và có khả năng chống chịu hạn chế trước các cú sốc thời tiết. Khi áp lực khí hậu gia tăng và các động lực kinh tế thay đổi, một số nông dân đã đa dạng hóa cây trồng hoặc thay thế hoàn toàn cà phê bằng các loại nông sản khác như tiêu đen và sầu riêng.

Năm nay, những người nông dân đang phải đối mặt với viễn cảnh diễn ra của một đợt El Niño mạnh, hiện tượng được dự báo sẽ mang lại nắng nóng và khô hạn cho phần lớn khu vực Đông Nam Á, đe dọa trực tiếp đến nguồn cung cà phê và các loại cây trồng khác. Dự báo thời tiết theo mùa mới nhất cho thấy có khoảng 50% khả năng lượng mưa sẽ thấp hơn mức trung bình tại Tây Nguyên, vùng trồng cà phê trọng điểm của Việt Nam, từ tháng 7 đến tháng 9.

Ông Bossolasco chia sẻ trong một cuộc phỏng vấn rằng những nông dân tham gia bảo hiểm sẽ có cơ hội bù đắp ít nhất một phần thiệt hại do thời tiết bất lợi, giúp họ tránh khỏi cảnh nợ nần chồng chất khi bước vào vụ mùa tiếp theo. Đây có thể là một yếu tố "thay đổi cuộc chơi đối với người nông dân." Ông nhấn mạnh thêm: "Khi nhìn vào cung và cầu, chúng ta thấy cầu đang vượt cung. Chúng ta cần đảm bảo duy trì được sản lượng cà phê nhiều nhất có thể."

Bảo hiểm theo chỉ số ngày càng trở nên phổ biến trong những năm gần đây khi thời tiết cực đoan liên tục gây gián đoạn nền kinh tế toàn cầu. Dù không phải rủi ro nào cũng phù hợp với loại sản phẩm này, các doanh nghiệp năng lượng tái tạo đang sử dụng nó để quản lý sự biến động của sức gió và ánh nắng mặt trời, trong khi các công ty khác áp dụng để bảo vệ tài sản và hàng hóa trước các trận bão nhiệt đới và lũ lụt làm đứt gãy chuỗi cung ứng.

Theo công ty môi giới bảo hiểm WTW, đơn vị hỗ trợ thiết kế các gói bảo hiểm mà ECOM đang cung cấp cho nông dân Việt Nam, các khoản chi trả đầu tiên thuộc chương trình của ECOM đã được kích hoạt vào năm 2024 sau một mùa vụ bị ảnh hưởng do thiếu mưa. Sang năm tiếp theo, người trồng lại chịu ảnh hưởng bởi những trận mưa lớn, và tất cả những nông dân mua gói bảo hiểm mùa mưa đều đã nhận được tiền bồi thường.

Christopher Au, giám đốc cấp cao về thực hành khí hậu và các giải pháp chuyển giao rủi ro thay thế tại WTW, nhận định rằng sự phân chia mùa mưa và mùa khô rõ rệt tại Việt Nam, cùng tác động lớn của chúng đối với năng suất và chất lượng cà phê, là minh chứng thực tế rất điển hình cho việc ứng dụng các sản phẩm bảo hiểm theo chỉ số.

"Đó là những rủi ro rất rõ ràng và có mối tương quan chặt chẽ với thời tiết," ông nói. "Do đó, việc ứng dụng bảo hiểm theo chỉ số tại đây là rất triển vọng."

Trần Đức Vinh, nông dân 52 tuổi ở tỉnh miền núi Gia Lai, là một trong những người trồng cà phê nhận được tiền bảo hiểm sau những trận mưa lớn năm ngoái. Ông cho biết mình đã mua một gói bảo hiểm cho trường hợp mưa quá lớn với chi phí khoảng 200.000 đồng (7,6 USD) để bảo vệ trang trại rộng nửa héc ta của gia đình, và sau đó đã nhận được số tiền bồi thường gần tương đương.

"Thời tiết ngày càng cực đoan khiến việc làm nông không còn bền vững, vì vậy tôi mua bảo hiểm theo chỉ số để an tâm hơn một chút," ông Vinh chia sẻ. Ông đang cân nhắc việc tiếp tục mua gói bảo vệ chống mưa lớn trong năm nay, nhưng những dự báo về El Niño khiến ông "chưa chắc chắn liệu có xứng đáng hay không."

Chương trình tại Indonesia

Thông qua việc hợp tác chặt chẽ với nông dân, ECOM đã thử nghiệm nhiều mô hình thiết kế bảo hiểm khác nhau. Ví dụ, người trồng có thể trả khoảng 16 đến 18 USD cho mỗi héc ta để được bảo vệ trước lượng lượng mưa cực đoan, với mức chi trả lên tới 120 USD tùy thuộc vào mức độ vượt ngưỡng quy định của lượng mưa tại một địa điểm cụ thể.

ECOM cũng đang tham gia vào một chương trình bảo hiểm tương tự tại Indonesia, với mục tiêu thu hút 5.000 nông dân trồng cà phê arabica tham gia trong năm nay và 10.000 nông dân vào năm tới. Giống như Việt Nam, hầu hết người trồng cà phê tại đây là các hộ nhỏ lẻ, mặc dù sản lượng của nước này còn khá khiêm tốn so với các nhà sản xuất lớn ở Nam Mỹ.

Tại Việt Nam và Indonesia, một quỹ do chính phủ hỗ trợ sẽ tài trợ cho các khoản chi trả, với năng lực tái bảo hiểm tương ứng được cung cấp bởi Hannover Re. Kay Tuschen thuộc CelsiusPro, đơn vị cung cấp bảo hiểm thời tiết và khí hậu, nhận định rằng sự tham gia của một doanh nghiệp thương mại lớn sẽ giúp thu hút dòng vốn từ khu vực tư nhân và mở rộng quy mô các chương trình này vượt ra khỏi các sáng kiến thí điểm. Công ty con của CelsiusPro là Global Parametrics hiện đang quản lý quỹ Thiên tai do vương quốc Anh và Đức hỗ trợ.

Ông Bossolasco cho biết nếu các chương trình này thành công, chúng có thể trở thành mô hình chuẩn cho các hoạt động khác của ECOM trên toàn cầu, bao gồm cả các ngành hàng ca cao và bông.

"Ngành này đang phải đối mặt với áp lực ngày càng lớn từ biến đổi khí hậu, chi phí đầu vào tăng, thị trường biến động và tình trạng thiếu hụt lao động," ông Bossolasco nói. Sau nhiều năm đầu tư làm việc với nông dân để nâng cao khả năng thích ứng với khí hậu của họ, bao gồm cả việc hỗ trợ vật tư và chuyên môn, câu hỏi đặt ra là: "Chúng ta có thể làm gì hơn nữa để bảo vệ họ nếu một sự kiện thời tiết lớn xảy ra?"

— Với sự hỗ trợ từ Kevin Dharmawan