Trung tâm tài chính quốc tế Việt Nam tại TP.HCM (VIFC-HCMC) sáng 21.5 ra mắt hệ sinh thái hàng hải quốc tế (IMFE), một trong bốn trụ cột của VIFC-HCMC, với mục tiêu kết nối trực tiếp dòng hàng hóa qua cảng với các dịch vụ tài chính ngay trong nước.

Được phát triển từ sáng kiến hệ sinh thái tài chính hàng hải quốc tế do Gemadept trình TP.HCM lần đầu vào tháng 9 năm ngoái, IMFE dự kiến thu hút khoảng 16 ngành công nghiệp xoay quanh hàng hải, từ vận tải biển, logistics, cảng biển đến bảo hiểm, tài chính và công nghệ. Khi triển khai, IMFE đưa ra các sản phẩm gắn với tài chính và hàng hải, đặt mục tiêu biến TP.HCM thành điểm đến của dòng vốn phục vụ thương mại biển trong khu vực, thay vì chỉ là nơi hàng hóa đi qua. 

Hàng đi qua, tiền không giữ lại

Dữ liệu từ công ty tư vấn Roland Berger cho thấy, hệ thống cảng TP.HCM xử lý hơn 9,1 triệu TEU trong năm 2024, đứng thứ 22 thế giới theo xếp hạng của Lloyd’s, tổ chức theo dõi ngành hàng hải có trụ sở tại Anh.

Tổng giá trị giao dịch hàng năm đi qua hệ sinh thái cảng biển phía Nam, bao gồm hàng hóa, logistics và nhu cầu tài chính liên quan được ước tính vượt 1.000 tỉ USD.

Theo VIFC-HCMC, Việt Nam hiện chỉ giữ lại khoảng 4–5% giá trị các giao dịch tài chính liên quan đến hàng hải trong nước. Phần lớn các dịch vụ tài chính có giá trị gia tăng cao liên quan đến hàng hải như tài trợ thương mại, tài trợ đội tàu, bảo hiểm hàng hải, tái bảo hiểm hay thanh toán quốc tế hiện vẫn chủ yếu được thực hiện thông qua Singapore, Hong Kong và London.

Nguồn: Roland Berger

“Phần lớn dòng chảy thương mại của Việt Nam đi bằng đường biển. Nhưng nghịch lý là nhiều dịch vụ tài chính liên quan như tài trợ thương mại, bảo hiểm hàng hải, cho thuê tàu biển hay thanh toán quốc tế vẫn đang được thực hiện qua Singapore hoặc Hong Kong,” PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, phó chủ tịch cơ quan điều hành VIFC-HCMC, nhận xét. “Nghĩa là hàng hóa đi qua Việt Nam nhưng phần giá trị tài chính lại chảy ra nước ngoài.”

Mô hình kết nối cảng với dịch vụ tài chính trong nước

Theo ông Huân, mục tiêu dài hạn của IMFE là xây dựng mô hình “port-to-finance” tại Việt Nam, nơi các hoạt động vận tải biển, logistics và thương mại quốc tế kết nối trực tiếp với dịch vụ tài chính ở trong nước, thay vì phụ thuộc vào trung tâm tài chính nước ngoài.

“Các cảng như Cần Giờ hay Cái Mép – Thị Vải là trung tâm trung chuyển hàng hóa, còn VIFC-HCMC phải trở thành trung tâm trung chuyển dòng vốn phục vụ kinh tế hàng hải của Việt Nam,” ông Huân nói.

Nguồn: Gemadept 

IMFE, trong hình dung của ông Phạm Quốc Long, phó tổng giám đốc Gemadept là nơi các dòng vốn và dịch vụ tài chính gắn trực tiếp với ngành hàng hải – logistics, một lĩnh vực có quy mô giao dịch lớn, tính quốc tế cao và nhu cầu tài chính đa dạng. “IMFC chính là cầu nối giữa tài chính quốc tế và kinh tế hàng hải toàn cầu. Hai cấu phần này có quan hệ cộng sinh rất chặt chẽ,” ông Long nói.

Theo tính toán mà Gemadept trình bày trong kế hoạch phát triển IMFE, hệ sinh thái này trong dài hạn có thể hỗ trợ thu hút thêm khoảng 10–15 tỉ USD dòng vốn đầu tư mỗi năm, đồng thời đóng góp lũy kế khoảng 50 tỉ USD giá trị gia tăng cho GDP của TP.HCM.

Phát triển theo từng giai đoạn

Ông Huân cho biết, hệ sinh thái sẽ tập trung vào ba nền tảng chính, gồm: Hạ tầng tài chính hàng hải, hạ tầng công nghệ – sandbox tài chính và hệ sinh thái dịch vụ hỗ trợ quốc tế như trọng tài hàng hải, ESG và tài chính xanh.

Trong đó, trụ cột công nghệ và sandbox tài chính được xem là điểm khác biệt mà VIFC-HCMC muốn nhấn mạnh. Ông Huân ví von, trong tương lai có thể token hoá hóa đơn vận tải, tài sản tàu biển, hàng hóa lưu kho, hoặc áp dụng smart contract trong tài trợ thương mại và bảo hiểm hàng hải. Cơ chế sandbox cho phép thử nghiệm các mô hình mới này trong môi trường được kiểm soát rủi ro, trước khi nhân rộng.

Lộ trình phát triển IMFE chia thành ba giai đoạn. Trong 1–2 năm đầu, trọng tâm là xây dựng nền tảng với sandbox fintech, blockchain và hệ thống dữ liệu hàng hải. Giai đoạn 2–3 năm tiếp theo, hệ sinh thái sẽ mở rộng với các dịch vụ tài chính và trọng tài hàng hải. Ở giai đoạn dài hạn, mục tiêu là phát triển các cấu phần cao cấp hơn như thị trường phái sinh hàng hải, quỹ đầu tư chuyên biệt và một trung tâm đổi mới sáng tạo xoay quanh kinh tế hàng hải.

Trong tầm nhìn đến giai đoạn 2030–2035, IMFE được kỳ vọng giúp nâng tỉ lệ giá trị giao dịch hàng hải được giữ lại trong nước lên khoảng 15%, chưa kể các giá trị gia tăng tạo ra cho kinh tế TP.HCM thông qua dịch vụ tài chính, bảo hiểm, pháp lý và công nghệ hàng hải.

“Lợi thế lớn nhất của TP.HCM là có nền kinh tế thực phía sau khi sở hữu trung tâm sản xuất và xuất khẩu lớn của thế giới,” ông Huân trả lời người viết. “Nếu kết nối được nền kinh tế thực này với một trung tâm tài chính hiện đại theo chuẩn quốc tế, hệ sinh thái tài chính hàng hải của TP.HCM hoàn toàn có thể trở thành một cực tăng trưởng mới của khu vực trong tương lai.”