Về cơ bản, thặng dư thương mại là trạng thái giá trị xuất khẩu vượt giá trị nhập khẩu trong một thời kỳ nhất định. Việt Nam ghi nhận mức xuất siêu hơn 20 tỉ USD chỉ trong 11 tháng, giữa bối cảnh thương mại toàn cầu suy yếu và rủi ro bảo hộ gia tăng. Con số này không chỉ phản ánh cán cân xuất nhập khẩu dương, mà còn cho thấy cấu trúc tăng trưởng, mức độ phụ thuộc thị trường và vị thế ngày càng rõ của Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Dữ liệu từ Tổng cục Thống kê Việt Nam cho thấy riêng trong tháng 11/2025, Việt Nam đạt thặng dư thương mại $1,09 tỉ USD, vượt qua cùng kỳ năm trước. Điểm tích cực nằm ở chỗ xuất siêu được duy trì ngay cả khi nhập khẩu tăng trưởng với tốc độ phi mã, cho thấy nền kinh tế đang ở trạng thái mở rộng sản xuất thực chất chứ không phải "co cụm" vì cầu yếu.

Thặng dư thương mại và vì sao xuất siêu vẫn là chỉ báo cốt lõi?

Đối với các quốc gia đang phát triển như Việt Nam, xuất siêu đóng vai trò là "phao cứu sinh" giúp ổn định cán cân thanh toán, tích lũy ngoại tệ và tạo bệ đỡ vững chắc cho tỷ giá hối đoái.

Tuy nhiên, thặng dư chỉ thực sự bền vững khi nó đi kèm với sự nâng cấp năng lực công nghiệp nội địa. Dữ liệu năm 2025 chứng minh xuất siêu của Việt Nam không đến từ việc "thắt lưng buộc bụng" nhập khẩu, mà từ sự phục hồi mạnh mẽ của cả hai chiều thương mại, cho thấy chu kỳ sản xuất đang vận hành ở cường độ cao.

Xuất siêu 20,53 tỉ USD: Sự cộng hưởng của quy mô và nội lực

Lũy kế 11 tháng đầu năm 2025, thặng dư thương mại Việt Nam đạt con số kỷ lục $20,53 tỉ USD. Trong giai đoạn này, xuất khẩu tăng 16,1% trong khi nhập khẩu tăng đến 18,4%. Việc nhập khẩu tăng nhanh hơn xuất khẩu về tốc độ nhưng vẫn giữ được thặng dư tuyệt đối cho thấy nhu cầu khổng lồ đối với nguyên liệu và tư liệu sản xuất. 

Bức tranh này là mảnh ghép hoàn hảo cho bối cảnh tổng kim ngạch Việt Nam đạt kỷ lục. Quy mô thương mại của Việt Nam đã thực sự bước sang một ngưỡng mới về cả chất lẫn lượng, khẳng định vai trò "công xưởng" quan trọng của thế giới.

Công nghiệp chế biến: "Động cơ vĩnh cửu" của xuất khẩu

Một đặc điểm định hình thặng dư thương mại Việt Nam 2025 là sự thống trị tuyệt đối của nhóm hàng công nghiệp chế biến, chiếm tới 88,7% tổng kim ngạch xuất khẩu (tương đương $381,72 tỉ USD). Điều này phản ánh mô hình tăng trưởng dựa trên sản xuất định hướng xuất khẩu, nơi Việt Nam đóng vai trò trung tâm lắp ráp quan trọng. 

Ở chiều ngược lại, việc nhập khẩu nguyên liệu sản xuất chiếm tới 93,7% tổng kim ngạch nhập khẩu là một minh chứng cho thấy dòng vốn chảy ra nước ngoài không phục vụ tiêu dùng xa xỉ mà trực tiếp nuôi dưỡng năng lực tái sản xuất. Tuy nhiên, tỷ trọng này cũng nhắc nhở về bài toán giá trị gia tăng nội địa vẫn còn bỏ ngỏ.

Thặng dư thương mại Việt-Mỹ: "Trụ cột" và rủi ro chính sách

Mỹ tiếp tục giữ vị thế là thị trường xuất khẩu số một với kim ngạch $138,6 tỉ USD. Sự phụ thuộc này lớn đến mức kim ngạch sang Mỹ tương đương khoảng 30% GDP của Việt Nam. Thặng dư thương mại với Mỹ vì thế trở thành yếu tố quyết định tới "túi tiền" quốc gia.

Dù vậy, mối quan hệ này đang đứng trước phép thử lớn. Việc ký kết các thỏa thuận thương mại mới, đi kèm với rủi ro thuế quan đối với một số mặt hàng chủ lực, đặt ra thách thức duy trì xuất siêu trong trung hạn. Khả năng thích ứng của Việt Nam trước các biến động địa chính trị sẽ là yếu tố quyết định liệu thặng dư này có được bảo toàn hay không. Việt Nam được xem là hưởng lợi từ căng thẳng Mỹ-Trung, với kim khách xuất khẩu sang Mỹ tăng 27% trong tháng 11 đầy năm, đạt kỷ lục 139 tỷ USD.

Trung Quốc và bài toán "nhập siêu đầu vào"

Trong khi xuất siêu sang Mỹ, Việt Nam lại tiếp tục phụ thuộc sâu sắc vào nguồn cung từ Trung Quốc. Đây là nguồn nhập khẩu lớn nhất, cung cấp linh kiện cho các ngành điện tử, máy móc và dệt may. Sự phụ thuộc này là "con dao hai lưỡi": vừa mang lại lợi thế về chi phí và chuỗi cung ứng liền mạch, vừa tạo ra điểm yếu chiến lược nếu thương mại toàn cầu tiếp tục phân mảnh hoặc xảy ra các gián đoạn nguồn cung từ phía bạn.

Xuất siêu bền vững là bài toán dài hạn

Thặng dư thương mại Việt Nam 2025 phản ánh một nền kinh tế đang vận hành đầy năng động và tận dụng tốt sự dịch chuyển của chuỗi giá trị toàn cầu. Con số xuất siêu hơn $20 tỉ USD là một thành quả không thể phủ nhận, khẳng định vị thế của Việt Nam trong khu vực Đông Nam Á – nơi đang hưởng lợi từ những xoay trục thương mại quốc tế.