Tại Diễn đàn Kinh tế mùa Thu (AEF) 2026 diễn ra sáng 28.10 ở TP.HCM, thủ tướng Lê Minh Hưng đã có cuộc đối thoại với giám đốc điều hành Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) Stephan Mergenthaler về sức chống chịu kinh tế Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa phân mảnh, cạnh tranh giữa các nước lớn mở rộng và mô hình tăng trưởng truyền thống chạm giới hạn. 

Stephan Mergenthaler: Sự dịch chuyển từ bình ổn sang bất ổn trên nhiều phương diện của kinh tế vĩ mô có ý nghĩa gì với nền kinh tế Việt Nam?

Thủ tướng Lê Minh Hưng: Kinh tế toàn cầu và khu vực đang bước vào giai đoạn chuyển đổi rất sâu sắc. Tương quan sức mạnh thế giới tiếp tục dịch chuyển theo hướng đa trung tâm, còn cạnh tranh giữa các nước lớn mở rộng sang kinh tế, dữ liệu, năng lượng, thương mại, đầu tư và môi trường. Toàn cầu hóa vẫn tiếp diễn nhưng được tổ chức theo xu thế phân mảnh hơn, đòi hỏi sức chống chịu cao hơn. Khoa học công nghệ và trí tuệ nhân tạo (AI) vẫn phát triển nhanh, làm thay đổi phương thức quản trị và phân bổ nguồn lực.

Từ đó có ba thách thức lớn đặt ra cho Việt Nam và các nước. Thứ nhất, các cơ chế toàn cầu cần được đổi mới và điều chỉnh, vì thể chế quốc tế chưa theo kịp những thay đổi nhanh chóng. Thứ hai, mô hình tăng trưởng truyền thống đã đến giới hạn, các nước phải tìm mô hình mới, và Việt Nam đang đối diện vấn đề này một cách rõ nét. Thứ ba, lòng tin chiến lược suy giảm, đòi hỏi các quốc gia thay đổi cách hợp tác đầu tư để củng cố lòng tin đó.

Năng lực phát triển không chỉ nằm ở quy mô mà ở sự thích ứng và đa dạng hóa thị trường. Việt Nam phải chuyển sang tăng trưởng dựa vào khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo để nâng sức cạnh tranh của nền kinh tế. Chúng tôi cũng đang đổi mới bộ máy nhà nước để giảm thời gian xử lý và cải thiện chất lượng điều hành.

Việt Nam đã vạch ra chiến lược cho giai đoạn phát triển mới với ba trụ cột: tăng tự chủ chiến lược; đổi mới căn bản mô hình phát triển, lấy khoa học công nghệ và chuyển đổi số quốc gia làm động lực chính; cải cách thể chế gắn với nâng cao năng lực thể chế quốc gia. Tình hình càng biến động thì các quốc gia như Việt Nam càng cần chủ động.

Stephan Mergenthaler: Ông thấy Việt Nam đang xây dựng khả năng chống chịu như thế nào?

Thủ tướng Lê Minh Hưng: Sức chống chịu của quốc gia không chỉ là chịu đựng cú sốc mà còn là năng lực tự đổi mới sau khi đối diện với thách thức. Kinh tế Việt Nam hiện có độ mở rất cao, nên các biến động bên ngoài tác động khá nhanh đến chúng tôi. Việt Nam đang tăng cường năng lực chống chịu trên năm hướng.

Một là xác định ổn định vĩ mô là điều kiện tiên quyết để củng cố niềm tin của người dân và đối tác nước ngoài. Nợ công của Việt Nam hiện khoảng 34-35% GDP. Đây là tấm đệm tài chính hỗ trợ nền kinh tế nếu các cú sốc xảy ra, cũng như đủ để tạo dư địa cho phát triển hạ tầng. Chúng tôi cũng tập trung nâng cao năng lực dự báo và hoạch định phản ứng chính sách kịp thời.

Hai là xây dựng thể chế hiện đại, đồng bộ, cạnh tranh để nâng cao năng lực quản trị quốc gia. Chín tháng đầu năm, Việt Nam đã cắt giảm mạnh thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh, giúp giảm 53% thời gian và 53% chi phí tuân thủ. Nỗ lực này sẽ tiếp tục trong thời gian tới.

Ba là tập trung triển khai hạ tầng, đặc biệt là giao thông, cảng biển, năng lượng, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp nâng năng lực cạnh tranh bằng sở hữu công nghệ. Chúng tôi sẽ cải thiện môi trường kinh doanh cho doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs), thúc đẩy liên kết giữa doanh nghiệp trong nước với doanh nghiệp đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), thu hút đầu tư có chọn lọc gắn với phát triển khoa học công nghệ để Việt Nam tiến sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Chúng tôi cũng tập trung tăng cường phòng chống thiên tai và ứng phó biến đổi khí hậu.

Bốn là chú trọng giáo dục và đào tạo để theo kịp những đổi mới.

Năm là đa dạng hóa quan hệ để mở rộng không gian phát triển. Tự chủ không có nghĩa là khép kín mà là chủ động hơn. Việt Nam sẽ khai thác hiệu quả các hiệp định thương mại đã có, qua đó phân tán rủi ro trước biến động.

Stephan Mergenthaler: Trong thập kỷ tới, Việt Nam muốn đóng vai trò gì trong kiến trúc toàn cầu, và đâu là những tài sản then chốt để thực hiện điều đó?

Thủ tướng Lê Minh Hưng: Trong kiến trúc kinh tế toàn cầu mới, Việt Nam mong muốn đạt ba mục tiêu. Một là trở thành trung tâm công nghệ số mới nổi. Hai là trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng mới của thế giới. Ba là đóng góp ngày càng nhiều vào tăng trưởng toàn cầu thông qua thể chế hiện đại, năng lực cạnh tranh và nhân lực chất lượng cao.

Để đạt được, Việt Nam có ba thế mạnh.

Thứ nhất là vị trí địa lý chiến lược, cùng sự ổn định về chính trị và kinh tế vĩ mô. Việt Nam cũng là điểm sáng tăng trưởng trên thế giới, với triển vọng tích cực thuộc nhóm cao nhất châu Á, trong bối cảnh doanh nghiệp ngày càng coi trọng sự đa dạng của chuỗi cung ứng toàn cầu.

Thứ hai, Việt Nam đang bước vào giai đoạn thay đổi mới. Khi dòng vốn toàn cầu dịch chuyển theo hướng số hóa, xanh hóa và công nghiệp công nghệ cao, Việt Nam lấy đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực phát triển. Là nước đi sau, có khả năng thích ứng nhanh, Việt Nam có cơ hội đổi mới để nâng sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Thứ ba là quy mô dân số 100 triệu người, nền sản xuất đã được kiểm chứng qua nhiều năm, cùng tiềm năng lớn về nông nghiệp và năng lượng. Đây là nền tảng để tiếp nhận đầu tư công nghệ và tham gia đóng góp vào phát triển công nghệ từ các đối tác nước ngoài.

Stephan Mergenthaler: Việt Nam tìm kiếm những gì từ các đối tác doanh nghiệp toàn cầu?

Thủ tướng Lê Minh Hưng: Thế giới đang ở thời điểm bước ngoặt, vậy nên tư duy hợp tác cũng phải thay đổi. Chúng ta cần chuyển từ khai thác cơ hội sang chia sẻ cơ hội, từ chia sẻ lợi ích sang chia sẻ trách nhiệm. Những bên đến Việt Nam cần cụ thể hóa ý tưởng thành dự án và phối hợp theo đuổi đến khi có kết quả cuối cùng.

Với tinh thần từ “đầu tư tại Việt Nam” sang “đầu tư cùng Việt Nam”, chúng tôi mong muốn các doanh nghiệp và nhà đầu tư quốc tế tăng cường liên kết với doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học của Việt Nam, để cùng phát triển công nghệ, nguồn nhân lực và mạng lưới các nhà cung ứng. Sự lớn mạnh của doanh nghiệp Việt Nam sẽ bổ sung thêm những đối tác có năng lực, qua đó nâng cao hiệu quả, khả năng chống chịu và sức cạnh tranh của mạng lưới sản xuất kinh doanh mà chúng ta cùng tham gia. 

Chính phủ Việt Nam sẽ tiếp tục kiên định những mục tiêu mà nhà đầu tư nước ngoài đặc biệt quan tâm: tăng trưởng nhanh, tăng trưởng cao trên nền tảng kinh tế vĩ mô ổn định vững chắc. Chính phủ sẽ tiếp tục nỗ lực hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng thực thi, phát triển hạ tầng, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp và nhà đầu tư.