Cuộc gặp trực tiếp đầu tiên trên đất Ấn Độ sau bảy năm của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi đã báo hiệu ý chí hàn gắn hơn nữa mối quan hệ và cùng đối phó với một Donald Trump khó lường.

Nhưng những khác biệt cơ bản vẫn còn đó bất chấp không khí tốt đẹp tại hội nghị thượng đỉnh BRICS 10 quốc gia ở New Delhi.

Trong cuộc gặp kéo dài 45 phút vào thứ Bảy, hai nhà lãnh đạo đã nhất trí có một góc nhìn chiến lược và dài hạn về mối quan hệ, thúc đẩy hơn nữa giao lưu văn hóa và kinh doanh, cũng như phối hợp trong các vấn đề khu vực và toàn cầu.

Ngồi đối diện ông Modi, ông Tập mỉm cười kể lại chuyến thăm đầu tiên của mình đến Ấn Độ vào năm 2014 tại bang Gujarat. "Ngài đã tiếp đón tôi tại quê nhà của ngài vào đúng ngày sinh nhật của ngài," ông nói.

Ông tiếp tục gọi Trung Quốc và Ấn Độ là "đối tác thay vì đối thủ, và là cơ hội phát triển chứ không phải là mối đe dọa cho nhau." Về phần mình, ông Modi nói rằng "khác biệt không nên trở thành tranh chấp."

Cuộc gặp song phương là một khoảnh khắc mang tính biểu tượng đối với hai quốc gia đông dân nhất thế giới, vốn đang thoát khỏi giai đoạn tồi tệ nhất trong nhiều thập kỷ trong quan hệ, bị ảnh hưởng bởi các cuộc đụng độ biên giới đẫm máu và sự mất lòng tin chiến lược sâu sắc. Cuộc gặp cho phép cả hai nước cho thế giới thấy rằng mối quan hệ đang được cải thiện vào thời điểm mỗi bên đều đang phải xoay xở với mối quan hệ rắc rối của riêng mình với Mỹ dưới thời ông Trump.

Tuy nhiên, bên dưới vẻ ngoài đoàn kết, những khác biệt sâu sắc vẫn còn tồn tại. Hai bên vẫn còn xa cách trong vấn đề tranh chấp biên giới, với những khác biệt được thể hiện rõ trong các thông cáo báo chí khác nhau từ mỗi bên sau cuộc gặp của các nhà lãnh đạo: Ấn Độ cho biết hòa bình biên giới là "thiết yếu" để quan hệ phát triển hơn nữa, trong khi Bắc Kinh đưa ra lập trường thông thường là tách biệt tranh chấp biên giới khỏi mối quan hệ rộng lớn hơn.

New Delhi cũng nhấn mạnh sự mất cân bằng kinh tế đã khiến Ấn Độ phụ thuộc nhiều hơn vào Trung Quốc trong những năm qua, với thâm hụt thương mại đã tăng gấp đôi trong thập kỷ qua.

Bà Sana Hashmi, một nghiên cứu sinh sau tiến sĩ tại Quỹ Giao lưu Đài Loan-Châu Á, một viện nghiên cứu, cho biết: "Các yếu tố bên ngoài, chẳng hạn như chính sách của Mỹ và các cuộc chiến đang diễn ra, đang thúc đẩy sự tan băng, nhưng tôi sẽ thận trọng khi gọi nó là bất cứ điều gì hơn là một sự tan băng. Vẫn còn nhiều khác biệt hơn là tương đồng và Trung Quốc vẫn xem Ấn Độ là một đối thủ cạnh tranh."

Chuyến thăm New Delhi được kết thúc bằng một tuyên bố chung của BRICS kêu gọi kiềm chế trong cuộc chiến do Mỹ dẫn đầu ở Trung Đông và dỡ bỏ thuế quan cũng như các rào cản thương mại. Đối với ông Tập, người có đất nước thống trị khối về mặt chính trị và kinh tế, hội nghị thượng đỉnh đã tạo ra một nền tảng để củng cố hình ảnh của ông như một chính khách toàn cầu có khả năng quản lý trật tự toàn cầu mới đầy biến động bị thách thức bởi ông Trump. Hội nghị thượng đỉnh BRICS diễn ra chỉ vài tuần trước chuyến thăm dự kiến của ông Tập tới Mỹ.

Ông Julian Gewirtz, cựu giám đốc cấp cao về các vấn đề Trung Quốc và Đài Loan tại Hội đồng An ninh Quốc gia Nhà Trắng, đã viết trên X rằng đây là "một hình ảnh không thể nhầm lẫn - một sự thể hiện rõ ràng về sự đoàn kết và một tín hiệu gửi đến ông Trump khi ông Tập chuẩn bị thăm Washington."

Quan hệ Trung-Ấn đã rơi vào tình trạng đóng băng sâu sắc vào năm 2020, khi một cuộc đối đầu tại biên giới dài 3.488 km (2.167 dặm) của họ đã khiến binh lính hai bên thiệt mạng và đẩy quan hệ xuống mức thấp nhất trong nhiều thập kỷ. Covid đã làm ngưng trệ việc đi lại giữa hai nước láng giềng sở hữu vũ khí hạt nhân, trong khi Ấn Độ áp đặt các hạn chế đối với đầu tư và công nghệ của Trung Quốc.

Kể từ đó, hai bên đã có những bước đi thăm dò để xây dựng lại mối quan hệ. Ông Modi đã thăm Trung Quốc vào năm 2025, các cuộc thảo luận đã diễn ra về việc giải quyết tranh chấp biên giới, và các chuyến bay thẳng giữa hai nước đã được nối lại.

Ông Rajiv Dogra, một tác giả và cựu nhà ngoại giao Ấn Độ, cho biết ngôn ngữ cơ thể giữa ông Tập và ông Modi tại cuộc họp cuối tuần này cho thấy một mức độ thoải mái giữa hai nhà lãnh đạo. Đây là lần thứ hai trong vòng vài tuần họ được chụp ảnh nắm tay nhau khi nói chuyện, sau cuộc gặp gần đây tại Tổ chức Hợp tác Thượng Hải ở Kyrgyzstan.

"Tôi có thể nói, chuyến thăm này đã được sắp đặt một cách có chủ ý để mang lại hy vọng cho mối quan hệ Ấn-Trung," ông Dogra nói. Ông cho biết hai bên đang tìm cách tạo ra một "khoảnh khắc tích cực" trong mối quan hệ của họ, mặc dù tranh chấp biên giới vẫn là một "dấu chấm câu" và là nguồn cơn lo ngại cho New Delhi.

Một yếu tố gây khó chịu ngày càng tăng khác cho mối quan hệ là thương mại. Xuất khẩu của Trung Quốc sang Ấn Độ đã vượt nhập khẩu khoảng 105 tỉ USD vào năm ngoái - một sự mất cân bằng đã tăng hơn gấp đôi trong thập kỷ qua.

Bà Shubhada Rao, một nhà kinh tế và người sáng lập QuantEco Research, cho biết: "Những kết quả mong muốn từ quan điểm của Ấn Độ sẽ chỉ có thể đạt được một cách từ từ. Kỳ vọng về sự cải thiện nhanh chóng, đặc biệt là trong động lực thương mại, sẽ là không thực tế. Cán cân thương mại hiện vẫn nghiêng hẳn về phía Trung Quốc."

Ấn Độ vẫn phụ thuộc rất nhiều vào Bắc Kinh về hàng tiêu dùng và nguyên liệu đầu vào cho ngành sản xuất của mình, bao gồm cả ngành công nghiệp dược phẩm khổng lồ.

Ngoài ra, Ấn Độ còn phụ thuộc vào Trung Quốc về các sản phẩm chuyên dụng như nam châm đất hiếm cần thiết để đạt được các mục tiêu đầy tham vọng trong lĩnh vực xe điện, năng lượng tái tạo và điện tử tiêu dùng. Bắc Kinh đã tận dụng sự mất cân bằng này vào một số thời điểm, chặn các thiết bị chuyên dụng rời khỏi Trung Quốc và triệu hồi nhân viên làm việc tại Ấn Độ.

Ông Pankaj Mohindroo, chủ tịch Hiệp hội Điện tử và Di động Ấn Độ, cho biết các doanh nghiệp muốn có sự có thể dự đoán được trong mối quan hệ Trung-Ấn, điều đã thiếu vắng kể từ năm 2020.

"Cuộc đối thoại hiện tại giữa hai chính phủ là một bước đi rất tích cực," ông nói. "Để các chuỗi cung ứng toàn cầu hoạt động hiệu quả, ngành công nghiệp đòi hỏi sự tiếp cận thông suốt với tư liệu sản xuất và sự di chuyển kinh doanh, chẳng hạn như visa."

Đã có những bước tiến đáng chú ý hướng tới mối quan hệ gần gũi hơn kể từ năm ngoái. Trung Quốc và Ấn Độ đã cho thấy sự tiến triển trong các cuộc đàm phán biên giới vào tháng Tám, trong khi Ấn Độ đã nới lỏng một số hạn chế đối với đầu tư từ các công ty Trung Quốc. Ngay trước khi máy bay của ông Tập hạ cánh xuống New Delhi vào thứ Bảy, hãng hàng không China Southern Airlines đã thông báo sẽ nối lại đường bay hàng ngày Quảng Châu-New Delhi bắt đầu từ ngày 21 tháng 9, chấm dứt sáu năm đình chỉ. Đây là hãng hàng không lớn thứ ba của Trung Quốc khôi phục các đường bay.

"Tình hình này không dễ dàng có được và cần được trân trọng," ông Tập nói về việc tái thiết lập quan hệ trong cuộc gặp hôm thứ Bảy với ông Modi.

Những trở ngại gai góc khác vẫn còn đó. Sự ủng hộ của Bắc Kinh đối với Pakistan, quốc gia đã có một cuộc xung đột vũ trang ngắn với Ấn Độ vào năm ngoái, vẫn là một mối lo ngại đối với New Delhi. Pakistan đã triển khai các máy bay chiến đấu của Trung Quốc trong cuộc đụng độ đó, và gần đây nhất đã giới thiệu một hệ thống phòng không giống với một nền tảng của Trung Quốc trong một video quảng cáo.

Ông Dylan Loh, phó giáo sư tại Đại học Công nghệ Nanyang, cho biết: "Chìa khóa sẽ nằm ở việc duy trì giao tiếp và theo dõi sau cuộc họp này."

Với sự hỗ trợ của Anup Roy và Shruti Srivastava