Tổng thống Donald Trump bảo vệ mạnh mẽ thành tích điều hành và kinh tế của mình, đồng thời khẳng định nước Mỹ đang “lớn hơn, tốt hơn, giàu hơn và mạnh hơn bao giờ hết” trong Thông điệp Liên bang. Tuy vậy, ông hầu như không đưa ra chính sách mới.

Tối thứ Ba, ông biến bài phát biểu thành một buổi cổ vũ tinh thần cho quốc gia đang chịu nhiều áp lực. Ông ca ngợi chiến thắng của các vận động viên Olympic, tôn vinh quân đội, hứa hẹn tương lai tươi sáng hơn cho người dân và công kích đảng Dân chủ. Trong bối cảnh các cuộc thăm dò cho thấy người Mỹ vẫn lo ngại về kinh tế và nghi ngờ hiệu quả chính sách của ông trước kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11, thách thức đặt ra là ông phải tìm cách lấy lại niềm tin của cử tri.

“Chúng ta đã tạo ra một sự chuyển mình chưa từng có và một cú xoay chuyển của thời đại”, ông nói trong bài phát biểu kéo dài 1 giờ 47 phút. “Những gì các bạn thấy chỉ mới là sự khởi đầu.”

Bài phát biểu diễn ra vào thời điểm then chốt của nhiệm kỳ, khi ông Trump tìm cách thay đổi hình ảnh và củng cố sự ủng hộ trong nội bộ đảng Cộng hòa. Tỉ lệ tín nhiệm của ông đang giảm. Chính sách đối ngoại đối mặt nhiều điểm nóng, trong đó có nguy cơ hành động quân sự với Iran. Chính sách thuế quan chủ chốt của ông vừa bị Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ.

Dù vậy, ông khẳng định tình hình đang cải thiện. “Hôm nay, biên giới của chúng ta an toàn, tinh thần của chúng ta được khôi phục. Lạm phát đang giảm mạnh, thu nhập đang tăng nhanh”, ông nói. “Nền kinh tế đang bùng nổ chưa từng có, kẻ thù của chúng ta e dè. Quân đội và lực lượng thực thi pháp luật hùng hậu, và thế giới bắt đầu tôn trọng nước Mỹ trở lại.”

Để củng cố thông điệp đó, ông Trump nhấn mạnh tinh thần yêu nước khi chào đón các vận động viên giành huy chương vàng Olympic và trao huân chương cho quân nhân. Trong suốt bài phát biểu, ông nhiều lần vinh danh các cựu binh, đặc biệt là những người thuộc “Thế hệ vĩ đại” từng tham chiến trong Thế chiến thứ Hai và Chiến tranh Triều Tiên.

Về chính sách, ông đưa ra một số đề xuất khiêm tốn. Ông cam kết chính phủ liên bang sẽ đóng góp tối đa 1.000 USD vào tài khoản hưu trí cho người lao động không có chương trình 401(k), bắt đầu từ năm sau. Một quan chức Nhà Trắng cho biết đề xuất này sẽ thực hiện thông qua chương trình Saver’s Match, vốn được ban hành dưới thời người tiền nhiệm Joe Biden.

Bên cạnh đó, ông kêu gọi Quốc hội thông qua luật cấm nghị sĩ và gia đình giao dịch cổ phiếu riêng lẻ. Ông cũng muốn cấm cấp bằng lái xe thương mại cho người nhập cư không giấy tờ. Hiện chưa rõ các biện pháp này có được thông qua hay không. Ông cũng không giải thích vì sao nay ủng hộ lệnh cấm giao dịch cổ phiếu trong khi trước đây từng phản đối.

Thay vì tận dụng lượng khán giả truyền hình đông nhất năm để kêu gọi đồng thuận lưỡng đảng, ông chọn cách đối đầu trực diện với phe Dân chủ.

Ông Trump dùng đề xuất cấm giao dịch cổ phiếu để công kích cựu Chủ tịch Hạ viện Nancy Pelosi, người từng phản đối dự luật tương tự. Một số nghị sĩ Dân chủ đáp trả và gọi ông là tham nhũng. Khi ông nói chi phí y tế cao “là do các vị gây ra” và chỉ sang phía Dân chủ, nhiều tiếng la ó vang lên.

Không khí tiếp tục căng thẳng khi ông cáo buộc người Somalia điều hành các đường dây gian lận tinh vi tại bang Minnesota. Ông dùng lập luận này để siết chặt chính sách nhập cư sau vụ hai công dân Mỹ thiệt mạng. Khi ông yêu cầu những ai đồng ý rằng “nghĩa vụ đầu tiên” của chính phủ là bảo vệ công dân Mỹ “chứ không phải người nhập cư bất hợp pháp” đứng lên, Hạ nghị sĩ Ilhan Omar hét lớn rằng chính ông “đã khiến người Mỹ thiệt mạng”.

Ông Trump cũng yêu cầu đảng Dân chủ khôi phục toàn bộ hoạt động của Bộ An ninh Nội địa, cơ quan đang bị cắt ngân sách nhằm gây sức ép buộc ông cải cách chính sách nhập cư.

Giữa những tranh luận gay gắt đó, một khoảnh khắc xúc động xuất hiện khi ông trao Huân chương Trái tim Tím cho trung sĩ Andrew Wolfe thuộc Lực lượng Vệ binh Quốc gia. Anh bị bắn tại Washington vào tháng 11 năm ngoái. Ông cũng vinh danh gia đình nữ quân nhân Sarah Beckstrom, người thiệt mạng trong cùng vụ tấn công. Việc triển khai Vệ binh Quốc gia thời gian qua gây nhiều tranh cãi và vấp phải phản đối từ phe Dân chủ.

Những màn đối đầu này trái ngược với phần đầu bài phát biểu, khi ông tìm cách tạo không khí đoàn kết. Ông Trump chào đón đội tuyển khúc côn cầu nam Mỹ vừa giành huy chương vàng Olympic tiến vào hội trường với tấm huy chương trên cổ. Ông cũng tri ân cựu binh Thế chiến thứ Hai George “Buddy” Taggart, người sẽ tròn 100 tuổi năm nay.

Trên mặt trận đối ngoại, ông Trump đưa ra cảnh báo cứng rắn với Iran. Ông cho rằng nước này “lại theo đuổi tham vọng hạt nhân hiểm độc” chưa đầy một năm sau khi Mỹ tiến hành đợt không kích mà ông nói đã “xóa sổ” các cơ sở hạt nhân chủ chốt. Đại diện hai bên dự kiến gặp nhau tại Geneva vào thứ Năm để tiếp tục đàm phán.

“Tôi muốn giải quyết vấn đề này bằng biện pháp ngoại giao. Nhưng có một điều chắc chắn: Tôi sẽ không bao giờ cho phép nhà tài trợ khủng bố số một thế giới sở hữu vũ khí hạt nhân”, ông nói.

Để gia tăng sức ép, Mỹ đã điều thêm lực lượng quân sự tới khu vực. Tuy nhiên, ông không cho biết liệu một cuộc tấn công mới có sắp xảy ra hay không.

Bên cạnh đó, ông nhấn mạnh các động thái can thiệp tại Tây Bán cầu sau loạt không kích nhằm vào tàu bị nghi buôn ma túy và việc bắt giữ nhà lãnh đạo Venezuela Nicolas Maduro. Ông ca ngợi chính phủ mới tại Venezuela là đối tác và cho biết Mỹ đã nhận 80 triệu thùng dầu từ Caracas.

Ông trao Huân chương Danh dự Quốc hội cho một phi công trực thăng tham gia chiến dịch bắt giữ Maduro và bị bắn bốn phát đạn.

Bài phát biểu cũng diễn ra đúng dịp tròn bốn năm Nga phát động chiến dịch quân sự tại Ukraine. Nhân dịp này, ông lặp lại mong muốn chấm dứt xung đột, điều ông từng tuyên bố sẽ hoàn thành ngay trong ngày đầu tiên trở lại Nhà Trắng.

Khi nói về kinh tế, ông Trump cho biết mình tiếp quản “một quốc gia khủng hoảng với nền kinh tế trì trệ”. Tuy nhiên, trong năm đầu của nhiệm kỳ thứ hai, ông lại khẳng định “nền kinh tế Mỹ đang phát triển với tốc độ vô tiền khoáng hậu.”

Trên thực tế, kinh tế Mỹ vẫn tăng trưởng và số việc làm trong tháng 1 tăng mạnh nhất trong hơn một năm qua. Tuy vậy, trước đó là một năm yếu với chỉ 181.000 việc làm mới. Tiền lương tăng nhanh hơn lạm phát chung nhưng vẫn chưa theo kịp chi phí của nhiều loại hàng hóa và dịch vụ.

Ông Trump cũng phóng đại mức lạm phát tại thời điểm nhậm chức. Khi ông bắt đầu nhiệm kỳ, lạm phát không còn ở mức kỷ lục mà vào khoảng 3% theo năm. Ông đổ lỗi cho đảng Dân chủ về giá cả tăng cao dù nhiều mặt hàng đã tăng từ trước đại dịch. Ông dẫn chứng giá trứng, xăng và một số mặt hàng đã giảm trong khi chi phí điện và nhiều nhu yếu phẩm khác vẫn tăng.

Trong bối cảnh đó, nhiều người Mỹ tỏ ra không hài lòng với cách ông điều hành đất nước. Một khảo sát của Washington Post, ABC News và Ipsos công bố Chủ Nhật cho thấy 60% người Mỹ không tán thành cách ông làm việc. Tỉ lệ ủng hộ của ông trong nhóm cử tri độc lập cũng giảm xuống mức thấp kỷ lục 26%, theo khảo sát của CNN.

Đáp lại, ông Trump nhiều lần đổ lỗi cho đối thủ chính trị và giới tinh hoa. Ông chỉ trích Tòa án Tối cao vì đã bác bỏ chính sách thuế quan toàn cầu của mình. Khi ông công kích phán quyết này, một nửa số thẩm phán đã bỏ phiếu chống lại ông ngồi lặng lẽ phía dưới hội trường.

Dù vậy, ông Trump không cho thấy ý định thay đổi hướng đi. Ông tuyên bố sẽ khôi phục thuế nhập khẩu diện rộng bằng một thẩm quyền pháp lý khác. Ông tin các quốc gia sẽ tôn trọng các thỏa thuận thương mại đã đạt được và dự đoán nguồn thu từ thuế quan đủ lớn để “thay thế phần lớn hệ thống thuế thu nhập hiện đại.”

Tuy nhiên, trên thực tế, nguồn thu từ thuế quan thấp hơn nhiều so với thuế thu nhập và do các nhà nhập khẩu nộp. Khoản chi phí này thường được chuyển sang người tiêu dùng Mỹ thông qua giá bán cao hơn.

Bài phát biểu cùng phản ứng của đảng Dân chủ có thể định hình không khí chính trị trước cuộc bầu cử giữa kỳ. Đảng Cộng hòa đối mặt nguy cơ mất quyền kiểm soát cả hai viện Quốc hội. Trong khi đó, đảng Dân chủ được tiếp thêm động lực khi niềm tin của cử tri vào cách ông Trump điều hành nền kinh tế suy giảm, nhất là khi nhiều người lo ngại về giá cả leo thang và tác động của thuế quan.

Để đảo ngược xu thế này, ông nhấn mạnh nỗ lực tạo việc làm, thu hút hàng ngàn tỉ USD cam kết đầu tư trong và ngoài nước, hạ giá thuốc kê đơn và thúc đẩy các tài khoản tiết kiệm cho giới trẻ mang tên Trump.

Ông kêu gọi đảng Cộng hòa vận động tranh cử dựa trên gói thuế và chi tiêu năm ngoái. Ông nhắc lại các điều khoản miễn thuế tiền tip, tiền làm thêm giờ và an sinh xã hội, cũng như cho phép khấu trừ thuế lãi vay mua ô tô.

Ngoài ra, ông Trump còn thúc đẩy kế hoạch buộc các tập đoàn công nghệ tự gánh chi phí năng lượng và ngăn làn sóng phát triển AI khiến hóa đơn điện của các hộ gia đình Mỹ tăng cao hơn.

“Chúng tôi yêu cầu các công ty công nghệ lớn phải tự bảo đảm nguồn điện cho chính mình”, Tổng thống Trump nói. “Họ có thể xây nhà máy điện trong khu tổ hợp sản xuất để không ai phải trả giá điện cao hơn. Và trong nhiều trường hợp, giá điện của các cộng đồng sẽ giảm đáng kể.”

— Với sự hỗ trợ của Derek Wallbank, Mark Niquette, Erik Wasson, và Alicia Diaz