Nền kinh tế Mỹ đang bước sang năm mở rộng thứ bảy và chưa có dấu hiệu suy thoái.

Tỉ lệ thất nghiệp và số vụ sa thải đang ở mức thấp kỷ lục. Dữ liệu chi tiêu tiêu dùng cho thấy người Mỹ vẫn mạnh tay chi tiền cho phim ảnh và các sở thích cá nhân, quần áo và ô tô mới. Thị trường chứng khoán cũng đang dao động gần vùng kỷ lục.

Thế nhưng, xét trên nhiều phương diện, nhiều người dân lại đang rơi vào hoàn cảnh khó khăn.

Một bộ phận lớn người Mỹ cho rằng nền kinh tế dường như được sắp đặt theo hướng bất lợi cho họ. Các cuộc thăm dò cho thấy họ thất vọng vì giá cả cao, lo lắng về sự ổn định việc làm và bi quan về tương lai kinh tế. Còn giá xăng thì dù không nhắc đến cũng đủ khiến họ bức xúc.

Các vấn đề kinh tế liên tục nằm trong nhóm mối quan tâm hàng đầu của cử tri trước cuộc bầu cử giữa kỳ Mỹ vào tháng 11. Nhưng liệu tình hình có thực sự bấp bênh như nhiều người vẫn nói?

Giá cả đã tăng ra sao?

Trong những năm ngay sau đại dịch Covid, người Mỹ đã phải đối mặt với mức lạm phát nóng nhất trong hơn bốn thập kỷ.

Họ vẫn đang chật vật vì cú sốc giá cả. Giá tiếp tục tăng, dù tốc độ hiện chậm hơn vài năm trước. Rổ hàng hóa và dịch vụ được đo bằng chỉ số giá tiêu dùng của Cục Thống kê Lao động Mỹ (BLS) đã cao hơn 3,4% trong tháng 8 so với một năm trước đó. Mức này chưa bằng một nửa tốc độ 9,1% mà lạm phát đạt được khi nước Mỹ thoát khỏi đại dịch. Tuy nhiên, nó vẫn đủ cao để người dân cảm nhận rõ.

Đà tăng giá đều đặn hiện nay diễn ra trên nền mức tăng mạnh sau đại dịch. Kể từ cuối năm 2019, giá tiêu dùng nói chung đã tăng khoảng 30%. Giá thực phẩm tạp hóa tăng 32%. Chi phí ăn uống bên ngoài tăng gần 40%. Giá thuê nhà tăng hơn một phần ba. Chi phí điện tăng 43%. Chi phí bảo dưỡng ô tô tăng hơn một nửa, còn bảo hiểm ô tô tăng khoảng 48%.

Việc tăng giá này có gì bất thường?

Giá cả gần như luôn tăng, nhưng thường không tăng nhanh đến vậy. Trong thập kỷ trước đại dịch, lạm phát hàng năm trung bình khoảng 1,8%. Hiện mức này gần gấp đôi.

Một phần nguyên nhân là nền kinh tế đã phải hứng chịu hàng loạt cú sốc khiến giá cả tăng nhanh hơn.

Chuỗi cung ứng bị kéo căng rồi đứt gãy vào năm 2021, sau khi kinh tế toàn cầu mở cửa trở lại. Sau đó, cuộc xâm lược Ukraine của Nga làm gián đoạn các chuyến hàng phân bón, lúa mì và dầu mỏ, đẩy giá lương thực và nhiên liệu tăng cao. Các mức thuế mang tên "Ngày Giải phóng" của chính quyền Trump khiến thị trường hoảng sợ, còn những đợt áp thuế tiếp theo đã đẩy giá nhiều mặt hàng lên cao. Hoạt động xây dựng và đầu tư kinh doanh liên quan đến việc phát triển công nghệ trí tuệ nhân tạo đã thúc đẩy tuyển dụng, nhưng đồng thời cũng đẩy giá phần mềm máy tính và linh kiện tăng lên. Gần đây nhất, cuộc chiến tại Iran đã khiến giá năng lượng và chi phí đi vay tăng cao.

"Những cú sốc nguồn cung xảy ra thường xuyên hơn, tác động mạnh hơn và kéo dài lâu hơn", Austan Goolsbee, Chủ tịch Ngân hàng Dự trữ Liên bang Chicago, phát biểu trong một bài diễn văn tại London hồi tháng 9.

Người Mỹ đang xoay sở như thế nào?

Thu nhập theo giờ của người Mỹ trung bình đã tăng khoảng một phần ba kể từ cuối năm 2019. Tuy nhiên, sau khi điều chỉnh theo lạm phát, tiền lương gần như chỉ vừa đủ theo kịp đà tăng giá. Ngay cả những cải thiện khiêm tốn mà người Mỹ đạt được cũng bắt đầu biến mất. Tiền lương thực tế đã giảm so với một năm trước trong 5 tháng liên tiếp tính đến tháng 8, và được dự báo sẽ tiếp tục giảm trong tháng 9.

Dù vậy, người lao động vẫn tiếp tục chi tiêu, huy động nhiều nguồn lực khác nhau để duy trì mức chi này.

Tiền lương định kỳ không phải nguồn thu nhập hay tài sản duy nhất. Một số người làm việc trong nền kinh tế việc làm tự do. Thị trường chứng khoán đã liên tiếp lập kỷ lục trong năm nay, giúp danh mục đầu tư của các nhà đầu tư tăng giá trị. Giá nhà đã tăng đáng kể trong vài năm qua, còn các khoản hoàn thuế lớn trong năm 2026 đã giúp ngân sách hộ gia đình được cải thiện.

Tuy nhiên, tiền lương vẫn là nguồn đóng góp chính vào thu nhập của hầu hết người Mỹ cho đến khi họ nghỉ hưu. Tăng trưởng tiền lương trì trệ trong khi giá cả tăng đã buộc nhiều người phải tiết kiệm ít hơn, hoặc không thể tiết kiệm chút nào.

Thị trường việc làm phức tạp

Ở chiều hướng tích cực, rất nhiều người vẫn có việc làm và nhận lương. Xét trên nhiều phương diện, nền kinh tế Mỹ đang vận hành ở mức toàn dụng lao động hoặc gần mức đó. Tỉ lệ thất nghiệp vẫn ở mức thấp theo lịch sử, dù đã nhích lên 4,2% trong tháng 9. Các ngành y tế, xây dựng và sản xuất đều tạo thêm việc làm trong những tháng gần đây. Tỉ lệ tham gia lực lượng lao động cũng tăng trong tháng 9, thường là dấu hiệu tích cực cho thấy có thêm nhiều người đang tìm việc.

Tuy nhiên, sức mạnh riêng lẻ của một số ngành và tỷ lệ thất nghiệp thấp đang che khuất một thị trường việc làm trì trệ. Các chủ lao động không sa thải nhiều nhân viên, nhưng nhìn chung cũng không tuyển dụng nhiều. Điều đó khiến một số người cảm thấy bị mắc kẹt. Chỉ số niềm tin của người lao động do Glassdoor công bố đã giảm xuống mức thấp nhất trong lịch sử 10 năm của cuộc khảo sát vào tháng 9.

Những người khác đơn giản là bị đứng ngoài thị trường. Sinh viên mới tốt nghiệp đại học, đặc biệt ở nhóm việc làm đầu vào, gặp rất nhiều khó khăn khi gia nhập thị trường lao động, trong khi số người thất nghiệp dài hạn đang tăng lên.

Vì vậy, dù một số khu vực vẫn có nhu cầu mạnh, thị trường việc làm nói chung chưa đủ sôi động để thúc đẩy rộng rãi tiền lương thực tế hoặc tạo ra nhiều cơ hội trên diện rộng.

Một người đang có việc làm nhiều khả năng sẽ tiếp tục giữ được việc, vì số vụ sa thải đang ở mức thấp theo lịch sử. Những chủ nhà tại Mỹ mua nhà trước đại dịch đã chứng kiến giá trị bất động sản tăng vọt. Các nhà đầu tư cũng đạt kết quả tốt. Một quỹ chỉ số gắn với S&P 500 đã tăng hơn gấp đôi giá trị kể từ cuối năm 2019, ngay cả khi không tái đầu tư phần lợi nhuận.

Nhưng khi những cột mốc này không áp dụng với một người, đó có thể là dấu hiệu cho thấy họ đang ngày càng tụt lại phía sau.

Quyền sở hữu nhà là một trong những điều gây thất vọng nhất.

Giá bán trung bình của một căn nhà hiện đã tăng khoảng một nửa kể từ cuối năm 2019, trong khi lãi suất thế chấp cố định 30 năm đã tăng lên hơn 7%, từ mức dưới 4%. Không tính thuế và bảo hiểm, điều này tương đương với khoản thanh toán hàng tháng cao gần gấp đôi so với trước đại dịch.

Đầu tư trí tuệ nhân tạo liệu có ổn?

Đầu tư vào trí tuệ nhân tạo là một trong những điểm sáng của nền kinh tế. Tuy nhiên, điều đó khó an ủi nhiều người Mỹ đang lo công nghệ này sẽ loại bỏ việc làm của họ, trong khi các trung tâm dữ liệu chiếm dụng đất đai tại cộng đồng nơi họ sinh sống.

Theo JPMorgan Chase & Co., tổng vốn đầu tư vào các trung tâm dữ liệu có thể đạt 5,5 tỉ USD lũy kế vào năm 2030.

Theo một cuộc khảo sát do Reuters/Ipsos thực hiện vào tháng 6, khoảng 54% người thuộc đảng Dân chủ và 37% người thuộc đảng Cộng hòa cho biết họ phản đối việc xây dựng các trung tâm dữ liệu mới tại Mỹ.

"Người dân đang rất lo ngại, dù là trực tiếp hay gián tiếp, về những tác động của việc này đối với công việc của họ", John Leer, kinh tế trưởng tại Morning Consult, cho biết. "Đây là một cách khác cho thấy các quy tắc và cấu trúc của nền kinh tế dường như đang thay đổi."

Điều gì thực sự đang định hình quan điểm của người tiêu dùng?

Quan điểm của người Mỹ về vị thế kinh tế của họ thường chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố hơn là chỉ tình hình tài chính cá nhân. Các cuộc khảo sát cho thấy mọi người nhìn chung cảm thấy lạc quan hơn về nền kinh tế khi đảng cầm quyền phù hợp với quan điểm của họ. Khi đảng của họ không nắm quyền, họ trở nên bi quan hơn, ngay cả khi tình hình cá nhân vẫn ổn định.

Chẳng hạn, sau khi Donald Trump tái đắc cử tổng thống vào năm 2024, tâm lý người tiêu dùng tăng vọt trong nhóm cử tri Cộng hòa và giảm trong nhóm cử tri Dân chủ, ngay cả trước khi ông nhậm chức.

Tuy nhiên, kể từ đầu năm 2026, các thước đo niềm tin đã giảm ở mọi nhóm khuynh hướng chính trị, khu vực địa lý và mức thu nhập. Điều này cho thấy một bộ phận rộng lớn người Mỹ đang lo ngại về nền kinh tế.