Các tổng thống Mỹ thường tập trung nhiều hơn vào chính sách đối ngoại trong giai đoạn cuối nhiệm kỳ, đặc biệt khi Quốc hội nằm hoàn toàn dưới quyền kiểm soát của đảng đối lập. Nguyên nhân là họ có quyền hạn rộng lớn trong các vấn đề chiến tranh và ngoại giao, những lĩnh vực mà Quốc hội có ít công cụ để kiềm chế hơn.

Cả Barack Obama và George W. Bush, những người trải qua hai năm cuối nhiệm kỳ với Quốc hội do đảng đối lập kiểm soát, đều tận dụng thời gian này để thúc đẩy các chính sách đối ngoại, trong đó có những bước đi thuộc hàng quan trọng nhất trong nhiệm kỳ của họ.

Đảng Dân chủ, sau khi giành quyền kiểm soát cả Hạ viện lẫn Thượng viện từ đảng Cộng hòa của tổng thống Donald Trump trong cuộc bầu cử giữa kỳ ngày 3.11, có thể tìm cách hạn chế quyền hành của tổng thống bằng các đạo luật mới và quyền kiểm soát chi tiêu chính phủ. Nhưng bản thân tổng thống vẫn có quyền hạn rộng lớn, bao gồm phủ quyết dự luật và ban hành sắc lệnh hành pháp.

Dưới đây là năm lĩnh vực đối ngoại mà Nhà Trắng vẫn có thể tìm thấy dư địa hành động sau khi Quốc hội mới nhóm họp vào đầu tháng 1, bất chấp thất bại nặng nề trong cuộc bầu cử giữa kỳ.

Thương mại và thuế quan

Trước cuộc bầu cử, ông Trump tạm hoãn áp thêm thuế quan nhưng vẫn có nhiều quyền chủ động trong lĩnh vực này. Dù các tòa án đã hạn chế việc ông sử dụng quyền hạn khẩn cấp để áp thuế diện rộng, ông vẫn có thể áp thuế đối với từng sản phẩm và quốc gia theo các luật thương mại khác mà không cần xin Quốc hội phê duyệt thêm.

Sau khi tòa án Tối cao phán quyết vào tháng 2 rằng các mức thuế quan toàn cầu của ông Trump là trái pháp luật, chính quyền chuyển sang thay thế chúng bằng những căn cứ pháp lý có phạm vi hẹp hơn. Trong đó có việc áp thuế lên hàng nhập khẩu từ hầu hết đối tác thương mại lớn, sau các cuộc điều tra theo Mục 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974 về cáo buộc các nền kinh tế này không ngăn chặn lao động cưỡng bức trong chuỗi cung ứng.

Chính quyền đã tạo cơ sở để có thể áp thêm thuế theo Mục 301 bằng cuộc điều tra về lo ngại hơn một chục đối tác thương mại lớn duy trì năng lực sản xuất dư thừa. Chính quyền cũng viện dẫn một đạo luật có từ một thế kỷ trước để áp thuế 50% lên nhiều mặt hàng Canada, đồng thời công bố kế hoạch mở rộng thuế quan theo ngành, tức thuế áp cho những nhóm sản phẩm cụ thể.

Trong khi đó, các lãnh đạo đảng Dân chủ dự định thúc đẩy việc đưa đề xuất bãi bỏ thuế quan ra biểu quyết tại Quốc hội. Thuế quan bị cho là góp phần đẩy lạm phát lên cao, vấn đề được người Mỹ coi là một yếu tố quan trọng khi bỏ phiếu. Điều này gia tăng áp lực buộc ông Trump đạt các thỏa thuận thương mại giúp hạ thuế.

Hành động quân sự

Qua việc ra lệnh cho lực lượng Mỹ bắt giữ nhà lãnh đạo Venezuela Nicolas Maduro và tiến hành chiến tranh với Iran, ông Trump cho thấy sẵn sàng sử dụng quyền hạn rộng lớn về an ninh quốc gia. Dù Quốc hội có thể hạn chế tham vọng của tổng thống thông qua ngân sách quốc phòng, các tổng thống Mỹ vẫn khẳng định quyền hạn rộng lớn trong việc triển khai quân đội với tư cách tổng tư lệnh.

Ông Trump nhiều lần đe dọa can thiệp quân sự vào Cuba để buộc thay đổi chế độ tại đây. Ông cũng để ngỏ khả năng nối lại các cuộc tấn công quy mô lớn nhằm vào Iran.

Lầu Năm Góc đang hoạt động theo một nghị quyết cấp ngân sách tạm thời hết hiệu lực ngày 11.12 và đối mặt với nguy cơ không đủ tiền để đồng thời nối lại chiến tranh toàn diện với Iran và bổ sung kho đạn dược, hai ưu tiên hàng đầu của cơ quan này. Quốc hội chưa chấp thuận đề xuất ngân sách quốc phòng tài khóa 2027 trị giá 1.500 tỉ USD của chính quyền, tăng 44% so với năm trước. Đề xuất bao gồm 350 tỉ USD mà đảng Cộng hòa dự kiến thông qua trước khi kỳ họp của Quốc hội hiện tại kết thúc và Quốc hội mới do đảng Dân chủ kiểm soát tiếp quản vào tháng 1.

Nắm quyền kiểm soát Quốc hội, đảng Dân chủ có thể tìm cách tăng hỗ trợ của Mỹ cho Ukraine, nhưng ông Trump có thể phủ quyết bất kỳ gói viện trợ mới nào. Riêng đảng Dân chủ không có đủ đa số hai phần ba tại cả Hạ viện và Thượng viện để vượt qua quyền phủ quyết của tổng thống.

Kiểm soát xuất khẩu và trừng phạt

Quốc hội đã trao quyền rộng rãi về kiểm soát xuất khẩu và trừng phạt kinh tế cho nhánh hành pháp thông qua các đạo luật, trong đó có đạo luật Cải cách Kiểm soát Xuất khẩu năm 2018 (ECRA) và đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế năm 1977 (IEEPA).

ECRA trao cho nhánh hành pháp quyền quản lý hoạt động xuất khẩu và chuyển giao hàng hóa lưỡng dụng, đồng thời cho phép Bộ Thương mại và tổng thống hạn chế các giao dịch đe dọa an ninh quốc gia. Trong khi đó, IEEPA cho phép tổng thống chặn giao dịch và đóng băng tài sản để ứng phó với các mối đe dọa từ nước ngoài.

Quốc hội do đảng Dân chủ kiểm soát có thể giám sát chặt hơn việc thực thi các biện pháp kiểm soát xuất khẩu, hoặc chất vấn liệu có thực sự tồn tại tình trạng khẩn cấp để biện minh cho một số chương trình trừng phạt hay không. Tuy nhiên, quyền hạn rộng lớn đã được trao cho nhánh hành pháp đồng nghĩa ông Trump không cần Quốc hội phê duyệt mỗi lần bổ sung một tổ chức vào danh sách Thực thể, áp hạn chế cấp phép hay đưa một cá nhân hoặc tổ chức vào diện trừng phạt.

Hạn chế nhập cảnh và nhập cư

Tổng thống có quyền hạn chế nhập cảnh vào Mỹ theo đạo luật Nhập cư và Quốc tịch. Ông Trump đã cho thấy phạm vi rộng lớn của quyền hạn này. Tháng 6.2025, ông hạn chế nhập cảnh đối với công dân 19 quốc gia. Đến tháng 9, chính quyền công bố các biện pháp hạn chế đối với công dân nước ngoài bị cáo buộc làm suy yếu những chính phủ được bầu dân chủ thông qua tham nhũng hoặc buôn bán ma túy.

Các nghị sĩ Dân chủ cam kết điều tra những phương thức mà cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan Mỹ (ICE) cùng bộ An ninh Nội địa sử dụng, qua đó gia tăng giám sát đối với các chính sách thực thi pháp luật nhập cư của ông Trump.

Bán vũ khí

Dù Quốc hội có vai trò xem xét chính thức, nhánh hành pháp vẫn nắm quyền kiểm soát đáng kể đối với hoạt động bán vũ khí của Mỹ. Trong năm nay, ông Trump đã viện dẫn quyền hạn khẩn cấp để bỏ qua quy trình xem xét của Quốc hội đối với các đề xuất bán vũ khí trị giá hàng tỉ USD cho đối tác Trung Đông.

Dưới quyền kiểm soát của đảng Dân chủ, Quốc hội có thể xem xét kỹ từng thương vụ, thông qua luật nhằm ngăn chuyển giao hoặc tìm cách thu hẹp cơ chế miễn trừ trong trường hợp khẩn cấp. Quốc hội cũng có thể gây sức ép để chính quyền đẩy nhanh gói bán vũ khí đề xuất trị giá khoảng 14 tỉ USD cho Đài Loan, vấn đề đã trở thành điểm nóng trong quan hệ Mỹ và Trung Quốc. Đến nay, ông Trump vẫn trì hoãn phê duyệt thương vụ, gọi đây là “một quân bài đàm phán rất tốt” trong các cuộc thương lượng với Bắc Kinh.

Tuy nhiên, các nhà lập pháp có quyền hạn hạn chế trong việc buộc chính quyền khởi động một thương vụ bán vũ khí cụ thể.