Trong một bức ảnh theo dõi được các công tố viên Mỹ công bố hồi tháng 3, một phụ nữ mặc váy không tay, tóc búi rối, đứng trong một kho hàng không rõ địa điểm tại Đông Nam Á và cầm một chiếc máy sấy tóc màu đỏ. Giờ đây đã trở thành hình ảnh tiêu biểu cho hoạt động buôn lậu chip AI, bức ảnh cho thấy người phụ nữ dùng hơi nóng để bóc tem sản xuất khỏi các kiện máy chủ, một phần của kế hoạch táo bạo nhằm lách kiểm soát xuất khẩu và đưa lén bộ xử lý Nvidia vào Trung Quốc.

Đây không phải vụ việc đơn lẻ. Chiến dịch trấn áp toàn cầu mở rộng trong năm qua, từ vụ tịch thu một siêu biệt thự ở Singapore đến các lô hàng bị chặn tại Đài Loan, đã phơi bày một mạng lưới rộng lớn chuyển hướng các chip thuộc diện hạn chế, vi phạm quy định an ninh quốc gia của Mỹ. Theo giới chức chính phủ Mỹ, thay vì loại bỏ sự hiện diện của Nvidia tại Trung Quốc, các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Washington lại tạo ra một thị trường ngầm ngày càng lớn.

Các vụ việc ngày càng nhiều khiến sự chú ý một lần nữa hướng về Nvidia, công ty có giá trị nhất thế giới. CEO Jensen Huang trước đó khẳng định không có bằng chứng về hoạt động buôn lậu, ngay cả khi cơ quan chức năng nhiều nước bắt đầu bắt giữ các nghi phạm. Ông đã xây dựng quan hệ đặc biệt gần gũi với tổng thống Donald Trump và tận dụng quan hệ đó để tìm kiếm sự nới lỏng các hạn chế.

Mối quan hệ này được thể hiện rõ tại một hội nghị công nghệ vào giữa tháng 9, khi Huang nhận cuộc gọi của ông Trump ngay trong phiên thảo luận, đưa điện thoại sát micro trong lúc tổng thống gọi những lo ngại về an toàn AI là một “trò lừa bịp,” quan điểm mà CEO Nvidia cũng đồng tình.

Nvidia không bị cáo buộc vi phạm kiểm soát xuất khẩu hoặc cố ý hỗ trợ người buôn lậu, và cho biết công ty tuân thủ các quy định. Tuy nhiên, giới chức chính phủ và chuyên gia trong ngành ngày càng chỉ ra những thiếu sót trong quy trình thẩm định của Nvidia, đặt câu hỏi vì sao công ty không phát hiện các dấu hiệu cảnh báo.

Sự giám sát đang gia tăng đối với những nước như Thái Lan, Malaysia và Singapore, nơi có các trung tâm dữ liệu hợp pháp cung cấp quyền truy cập năng lực tính toán từ xa cho doanh nghiệp Trung Quốc, nhưng đồng thời cũng là điểm trung chuyển cho các vụ chuyển hướng hàng hóa bị cáo buộc.

“Tôi chưa từng thấy một lời giải thích thẳng thắn về việc làm sao nhiều chip như vậy lại có thể đến Đông Nam Á nếu chúng không phục vụ khách hàng ở Trung Quốc,” Daniel Remler, người phụ trách chính sách AI tại bộ Ngoại giao Mỹ dưới thời chính quyền Biden và Trump, nói. “Không hề có nỗ lực giải quyết vấn đề này.”

Bloomberg đưa tin năm ngoái rằng các nhà vận hành ở sa mạc phía tây Trung Quốc xây dựng hàng chục trung tâm dữ liệu, dự kiến lắp đặt 115.000 bộ xử lý Nvidia thuộc diện hạn chế. Khi đó, nhà sản xuất chip và nhiều cơ quan chính phủ cho rằng kế hoạch này không khả thi do các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Washington.

Nhưng theo những người nắm rõ chi tiết các vụ truy tố công khai, giới chức Mỹ hiện tin rằng Trung Quốc đã buôn lậu lượng năng lực tính toán tương đương, thậm chí nhiều hơn. Nhiều cuộc điều tra khác đang được tiến hành.

Trả lời yêu cầu bình luận, Nvidia thừa nhận hoạt động buôn lậu của các bên khác, nhưng cho rằng quy mô này không đáng kể khi các nhà sản xuất chip Trung Quốc dự kiến sản xuất khoảng 2 triệu bộ xử lý trong năm nay.

“Chính phủ và truyền thông phát hiện lượng chuyển hướng các sản phẩm Mỹ bị kiểm soát là không đáng kể, chỉ là giọt nước trong đại dương năng lực tính toán nội địa mà Trung Quốc đang có,” người phát ngôn Nvidia nói. “Công tố viên Mỹ cáo buộc chưa đến 0,5% sản phẩm Nvidia bị chuyển hướng.”

Quy mô chính xác của thị trường chợ đen rất khó đo lường. Tuy nhiên, SemiAnalysis, công ty nghiên cứu AI có các báo cáo thường được lãnh đạo trong ngành, trong đó có Huang, trích dẫn, cho biết việc kiểm tra chuỗi cung ứng và so sánh dữ liệu sản xuất, lắp đặt cho thấy hàng trăm ngàn chip AI đã lọt qua các biện pháp kiểm soát.

Số chip này trị giá hàng tỉ USD, có thể lấp đầy nhiều trung tâm dữ liệu nhỏ hoặc một vài trung tâm siêu quy mô như các cơ sở OpenAI đang xây tại Mỹ. Dù chưa rõ lượng chip này được phân bổ thế nào, giới chức chính quyền Trump cho biết một phần đã đến tay DeepSeek và các doanh nghiệp công nghệ hàng đầu khác của Trung Quốc, giúp họ cạnh tranh với Anthropic và OpenAI.

Ông Trump xem vị thế dẫn đầu AI là một cuộc đua mang tính sống còn, và bác bỏ các lời kêu gọi làm chậm lại vì an toàn, với lập luận rằng “ai thắng cuộc đua công nghệ AI, người đó thắng.” Tuy nhiên, quan chức trong chính quyền nói các biện pháp chính sách và thực thi của cục Công nghiệp và An ninh (BIS) thuộc bộ Thương mại thiếu quyết liệt, khi ông Trump, chịu ảnh hưởng từ Huang, xem hạn chế xuất khẩu chip là công cụ thương lượng và gây quỹ, thay vì ưu tiên quốc phòng.

Sau khi áp kiểm soát với các bộ gia tốc Nvidia cấp thấp hơn vào đầu nhiệm kỳ hai, Trump đã cho phép bán các bộ xử lý đó, cùng những mẫu hiệu năng cao hơn vốn từng bị cấm.

Người phát ngôn BIS nói hoạt động thực thi dưới thời Trump “mạnh mẽ hơn bao giờ hết,” trong khi một quan chức Nhà Trắng bảo vệ chính sách của chính quyền.

“Chính quyền đã triển khai cơ chế kiểm soát xuất khẩu mạnh hơn nữa đối với công nghệ tiên tiến mà chính quyền trước để tự do chảy vào Trung Quốc,” quan chức này nói và đề nghị giấu tên vì không được phép phát biểu công khai.

Tuy vậy, theo các quan chức chính quyền Trump và môi giới chợ đen, hoạt động chuyển hướng vẫn tiếp diễn. Bài viết này, nêu bật thất bại có tính hệ thống trong việc ngăn chặn buôn lậu chip trên toàn cầu, dựa trên trao đổi với hàng chục người tại năm quốc gia và việc rà soát tài liệu, gồm tờ khai thương mại tại Đông Nam Á, hồ sơ chính phủ Trung Quốc và hướng dẫn nội bộ của Nvidia. Trừ khi có ghi chú khác, các nguồn tin đề nghị giấu tên để trao đổi về vấn đề địa chính trị và pháp lý nhạy cảm.

Năm 2022, chính quyền Biden hạn chế xuất khẩu chip AI tiên tiến sang Trung Quốc, do lo ngại Bắc Kinh có thể dùng sản phẩm bán dẫn Mỹ của những công ty như Nvidia hoặc Advanced Micro Devices Inc. để tăng cường năng lực quân sự. Động thái này mở ra một mặt trận mới trong cuộc chiến thương mại, chỉ một tháng trước khi OpenAI ra mắt ChatGPT.

Nhu cầu năng lực tính toán bùng nổ sau đó, cùng việc Trung Quốc không thể sản xuất quy mô lớn chip có chất lượng tương đương Nvidia, khiến các bộ xử lý cao cấp của Mỹ nhanh chóng trở thành một trong những mặt hàng buôn lậu được săn lùng nhiều nhất khu vực.

Đường dây buôn lậu phát triển nhờ tính phức tạp trong mạng lưới phân phối của Nvidia. Nvidia hiếm khi bán chip trực tiếp cho người dùng cuối. Thay vào đó, công ty thường cung cấp chip cho các đối tác phần cứng như Dell Technologies và Super Micro Computer, các bên tích hợp chip vào máy chủ trước khi hàng đi qua các nhà phân phối bên thứ ba đến địa điểm được Nvidia phê duyệt. Các môi giới bất hợp pháp khai thác hệ thống này bằng cách đặt hàng đến địa chỉ ngoài Trung Quốc rồi chuyển hướng phần cứng.

Nvidia có sàng lọc người mua. Năm 2024, công ty dừng một thương vụ bán hàng sang Thái Lan khi không thể xác minh người dùng cuối, dẫn đến một bản cáo trạng tại Mỹ. Tuy nhiên, công tố viên cho biết nhiều đối tượng xấu đã lọt qua các biện pháp kiểm soát.

Theo giới chức địa phương, nhà cung cấp hạ tầng Đài Loan Flying Tiger là một trong số đó. Cuối năm ngoái, công ty đặt 130 máy chủ Super Micro sử dụng chip Blackwell tiên tiến của Nvidia, được cho là để dùng tại một trung tâm dữ liệu AI do Chief Telecom, nhà cung cấp điểm trao đổi Internet lớn nhất Đài Loan, sở hữu.

Công tố viên cho biết lãnh đạo Flying Tiger thông đồng với nhân viên của Nvidia, Super Micro và Chief Telecom để buôn lậu các máy chủ sang Trung Quốc, chủ yếu qua Nhật Bản và Indonesia. Họ bị cáo buộc đã đưa trót lọt 74 máy chủ trước khi giới chức địa phương phát hiện sai lệch trong chứng từ vận chuyển, chứng cứ giúp lực lượng Tuần duyên Đài Loan thu giữ 56 máy chủ còn lại vào tháng 5.

Khi được hỏi liệu Nvidia có thể ngăn chặn việc chuyển hướng số máy chủ đó hay không, phản ứng ban đầu của Jensen Huang là kêu gọi Super Micro thẩm định kỹ hơn. Super Micro sau đó nói các chính sách của họ phù hợp với chính sách của Nvidia. Sau khi một quản lý Nvidia bị bắt vì nghi là nhân vật chủ chốt trong vụ việc, nhà sản xuất chip cho biết họ đang tìm cách giải quyết các cáo buộc đối với nhân viên này. Vụ án đang chờ xét xử.

Một số quan chức Mỹ cho rằng Nvidia lẽ ra phải đặt câu hỏi về thương vụ ngay từ đầu. Công ty từng nói họ ưu tiên khách hàng có cơ sở sẵn sàng lắp đặt sản phẩm, nhưng theo bản cáo trạng, diện tích Flying Tiger thuê rõ ràng không đủ để chứa toàn bộ số máy chủ đã đặt mua. Dù vậy, Super Micro và Nvidia vẫn phê duyệt thương vụ sau chuyến kiểm tra trực tiếp.

Nvidia bác bỏ nhận định rằng công ty đã bỏ qua những dấu hiệu cảnh báo rõ ràng. “Kế hoạch tăng trưởng của một công ty khởi nghiệp ở một quốc gia thân thiện là cơ hội cho nước Mỹ, chứ không phải một ‘dấu hiệu cảnh báo’ đáng lo ngại,” người phát ngôn nói. “Máy chủ sử dụng chip Nvidia là tài sản có thể dùng để huy động vốn, giúp các công ty khởi nghiệp có được nguồn vốn và hạ tầng, bao gồm cả không gian trung tâm dữ liệu.”

Theo giới chức, những điểm mù của Nvidia còn xuất hiện trong một vụ việc lớn hơn liên quan đến Yih-Shyan “Wally” Liaw, đồng sáng lập Super Micro. Ông bị truy tố hồi tháng 3 vì cáo buộc tổ chức hoạt động bị camera giám sát ghi lại.

Theo bản cáo trạng, Liaw và hai cộng sự đã bán lượng phần cứng trị giá 2,5 tỉ USD cho một công ty Đông Nam Á không được nêu tên, bên điều phối việc vận chuyển hàng đến các khách hàng Trung Quốc. Những người am hiểu vấn đề cho biết bên trung gian đó là OBON Corp., nhà cung cấp hạ tầng số có trụ sở tại Bangkok. Tên đầy đủ của công ty, One Belt One Network, gợi đến chính sách kinh tế chủ đạo của Bắc Kinh. OBON đã xây dựng một trung tâm dữ liệu nhỏ vào đầu năm 2024 để hỗ trợ ra mắt Siam AI. Sau đó, Siam AI trở thành doanh nghiệp đi đầu trong lĩnh vực AI quốc gia của Thái Lan và là đối tác Đám mây Nvidia (Nvidia Cloud Partner) chính thức đầu tiên tại nước này, một danh hiệu được nhiều bên mong muốn.

Đây là vụ truy tố mới nhất trong một loạt vụ liên quan đến phần cứng do các đối tác sản xuất máy chủ của Nvidia cung cấp. Vụ việc đặc biệt gây chú ý không chỉ vì quy mô và cách dùng một thiết bị gia dụng để thực hiện hành vi bị cáo buộc, mà còn vì Liaw, một lãnh đạo kỳ cựu của doanh nghiệp thuộc nhóm Fortune 500, bị cáo buộc có liên quan. Vài ngày trước khi bị bắt, ông tham dự sự kiện lớn của Nvidia tại San Jose và chứng kiến Huang dùng chiếc bút Sharpie màu vàng quen thuộc ký lên các máy chủ của Super Micro. “Super Micro thật tuyệt!” Huang viết.

Theo tài liệu tòa án, Liaw dường như hiểu rõ rủi ro pháp lý. Khi một người môi giới gửi cho ông thông cáo báo chí về vụ bắt giữ đầu tiên tại Mỹ liên quan đến buôn lậu chip vào năm ngoái, ông đáp lại bằng một loạt biểu tượng cảm xúc đang khóc.

Giống trường hợp Flying Tiger, giới chức chính phủ cho rằng chỉ cần kiểm tra cơ bản cũng có thể phát hiện dấu hiệu cảnh báo. OBON không có đủ cơ sở vật chất để đặt lượng máy chủ rất lớn đã mua. Số máy chủ này đòi hỏi không gian trung tâm dữ liệu với công suất hơn 100 megawatt (MW), trong khi toàn Thái Lan khi đó chỉ có tổng công suất vài trăm MW đang hoạt động. Bản cáo trạng cáo buộc các hợp đồng thuê tòa nhà của OBON là giả và phần lớn thiết bị được chuyển thẳng sang Trung Quốc.

Theo công tố viên, Super Micro đã phê duyệt việc bán hàng cho OBON dù trước đó có nhiều cuộc kiểm toán tuân thủ. Công ty nói họ không biết về kế hoạch bị cáo buộc do Liaw tổ chức. Liaw đã rời hội đồng quản trị và không nhận tội. Phiên tòa xét xử ông dự kiến bắt đầu vào tháng 3 năm sau. Nvidia, vốn nói rằng họ thường xuyên kiểm tra các trung tâm dữ liệu trên thế giới, từ chối bình luận về việc công ty đã từng đến cơ sở của OBON hay chưa. OBON không phản hồi yêu cầu bình luận.

Việc ông Liaw bị truy tố đã khiến các nhà sản xuất máy chủ tăng cường kiểm tra, từ đến tận nơi xác minh đến yêu cầu khách hàng tự khai báo vị trí đặt thiết bị, theo những người am hiểu vấn đề và các email doanh nghiệp Bloomberg xem được. Nvidia, công ty trước đó đã triển khai tính năng theo dõi phần cứng không bắt buộc cho khách hàng, cũng tăng cường biện pháp phòng ngừa. Theo những người am hiểu vấn đề, công ty thu hẹp danh sách nội bộ gồm các doanh nghiệp châu Á được phê duyệt trước để mua chip AI.

Tuy nhiên, nhiều quan chức ở Washington cảnh báo vẫn còn những lỗ hổng đáng kể. Họ đặc biệt lo ngại vì nhiều cuộc điều tra dẫn trở lại các Đối tác Đám mây Nvidia chính thức. Danh hiệu này giúp doanh nghiệp được ưu tiên tiếp cận chip từ một công ty có ảnh hưởng lớn đến vị thế của các bên trong ngành AI.

Hồi tháng 7, công tố viên Singapore tịch thu một biệt thự trị giá 40 triệu USD tại khu Botanic Gardens đắt đỏ của thành phố. Căn biệt thự bị nghi là tài sản thu được từ hoạt động buôn lậu của CEO Aperia Group, một trong những Đối tác Đám mây Nvidia chính thức đầu tiên ở Đông Nam Á. Nvidia nói Aperia đã không còn là khách hàng đang hoạt động khi CEO của công ty bị bắt. Aperia phủ nhận sai phạm và cho biết đang hợp tác với nhà chức trách, còn CEO của công ty không nhận tội.

Một trong số ít Đối tác Đám mây Nvidia tại Trung Quốc thuộc sở hữu của một doanh nghiệp từng báo cáo với Bắc Kinh rằng họ đã mua máy chủ Super Micro thuộc diện bị hạn chế.

Một trường hợp có quy mô lớn hơn là Megaspeed. Năm ngoái, chính phủ Mỹ yêu cầu Nvidia kiểm tra công ty này do lo ngại về buôn lậu. Ban đầu, Nvidia nói đã xác định được vị trí của toàn bộ thiết bị. Tuy nhiên, trên thực tế, số chip Megaspeed nhập khẩu nhiều hơn 50.000 chiếc so với số Nvidia tìm thấy tại các trung tâm dữ liệu của công ty, bên cạnh những chênh lệch lớn khác mà Bloomberg đưa tin. Sau khi kiểm tra thêm các kho hàng, Nvidia điều chỉnh đánh giá, nói đã xác định được vị trí của “về cơ bản” toàn bộ số chip và công khai cam kết sẽ tiếp tục đến kiểm tra.

Chín tháng sau, Nvidia từ chối bình luận về việc liệu công ty đã tiến hành thêm đợt kiểm tra nào hay chưa. Nvidia nói họ đã hỏi Washington có cần ngừng cung cấp hàng cho Megaspeed hay không và nhận được câu trả lời là không. Megaspeed phủ nhận sai phạm. “Khi luật pháp đã rõ, các công ty Mỹ tuân thủ luật Mỹ đúng như quy định, chứ không phải theo cách những người chỉ trích nước Mỹ muốn diễn giải,” người phát ngôn Nvidia nói.

Những người chỉ trích cho rằng cách tiếp cận đó khó có thể chấp nhận.

“Toàn bộ lập trường ‘chúng tôi chỉ tuân thủ luật pháp, không làm gì hơn’, ‘chúng tôi tuân thủ đúng những gì luật quy định’ của Nvidia phản ánh một vấn đề văn hóa rộng hơn. Không chỉ Nvidia mà, thành thật mà nói, cả các tập đoàn công nghệ lớn nói chung đều không nhìn nhận thực tế rằng Trung Quốc là đối thủ địa chiến lược chính của chúng ta,” Remler nói. Cựu quan chức bộ Ngoại giao Mỹ hiện là nghiên cứu viên cao cấp tại trung tâm An ninh Mỹ Mới (CNAS), một viện nghiên cứu chính sách ở Washington.

Theo các nhà phân tích trong ngành và giới chức chính phủ, điều đó cho thấy hệ sinh thái AI Trung Quốc vẫn phụ thuộc vào phần cứng Mỹ nhiều hơn đáng kể so với những gì truyền thông nhà nước Trung Quốc hoặc những người vận động hành lang cho Nvidia thể hiện.

Các công ty AI Trung Quốc ngày càng sử dụng chip của Huawei Technologies, khi hãng này sản xuất được nhiều bộ gia tốc hơn và cải thiện chất lượng sản phẩm. Nvidia nói tiến bộ đó khiến khách hàng Trung Quốc ít có động lực tìm mua thiết bị buôn lậu, nhất là khi họ không được cung cấp phần mềm và hỗ trợ như khách hàng mua hợp pháp.

Dù vậy, một lãnh đạo cấp cao của Huawei gần đây nói công ty không thể đáp ứng nhu cầu trong nước, đồng thời dự báo Trung Quốc sẽ chưa thể tự đáp ứng nhu cầu phần cứng cho đến năm 2030.

Theo các nhà phân tích tại các viện nghiên cứu và hồ sơ mua sắm, Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc cùng các trường đại học nước này có liên hệ với quân đội đã tìm mua một lượng nhỏ bộ xử lý thuộc diện kiểm soát, bất chấp việc Bắc Kinh thúc đẩy sử dụng chip nội địa. Các tài liệu nộp cho cơ quan quản lý Trung Quốc cho thấy chính phủ đã hỗ trợ hoạt động mua bán bất hợp pháp, trong đó Semi-Tech Leasing Group, một đơn vị cấp vốn được nhà nước hậu thuẫn, cung cấp tiền để mua máy chủ sử dụng bộ xử lý Blackwell của Nvidia. Người phát ngôn Nvidia nói công ty đang xem xét vấn đề này. Semi-Tech Leasing và bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin Trung Quốc không phản hồi yêu cầu bình luận.

Theo những người am hiểu vấn đề, chính quyền Trump tin rằng DeepSeek đã lắp đặt chip Blackwell tại Nội Mông, nơi đặt cụm hạ tầng tính toán mới của công ty khởi nghiệp này. Các nguồn tin không nêu số lượng chip. Một quan chức cấp cao Mỹ đưa ra cáo buộc tương tự đối với Moonshot, đối thủ của DeepSeek, sau khi mô hình Kimi K3 của công ty đạt kết quả tương đương các mô hình AI hàng đầu của Mỹ trong một số phép đánh giá. Cả hai công ty đều chưa bình luận về những cáo buộc từ phía Mỹ. Những người am hiểu vấn đề cho biết Washington nghi Alibaba Group Holding, công ty phát triển chatbot Qwen, là một trong các khách hàng cuối trong vụ án liên quan đến đồng sáng lập Super Micro. Alibaba phủ nhận cáo buộc này.

Những cáo buộc buôn lậu có thể làm lung lay nhận định phổ biến rằng các công ty trên đạt được nhiều thành tựu với rất ít nguồn lực. Sau khi K3 ra mắt, nhà nghiên cứu học máy Nathan Lambert, người đã đến thăm Moonshot và các công ty khác đầu năm nay, viết rằng ông ngày càng nghe nhiều thông tin cho rằng “các phòng thí nghiệm Trung Quốc có thể tiếp cận lượng năng lực tính toán đáng kể để huấn luyện mô hình, bằng cách lách kiểm soát xuất khẩu.” Điều đó khiến việc đánh giá năng lực thực sự của họ trở nên phức tạp hơn.

Ông Huang nói những đột phá của các phòng thí nghiệm này cho thấy quy định của Mỹ không ngăn được năng lực AI của Trung Quốc, mà thay vào đó giúp các nhà sản xuất phần cứng hàng đầu nước này làm giàu. Trong khi các quan chức cấp cao của chính quyền Trump, như bộ trưởng Tài chính Scott Bessent, xem việc vượt Trung Quốc trong lĩnh vực AI là cuộc cạnh tranh sống còn, CEO Nvidia cho rằng “ai về đích trước” không quan trọng, miễn là các nhà phát triển trên toàn cầu xây dựng sản phẩm trên hạ tầng Mỹ, bao gồm bộ xử lý của công ty ông.

Sau nhiều tháng vận động hành lang, ông Huang thuyết phục được tổng thống Mỹ nới lỏng một phần quy định vào tháng 12, mở đường cho Nvidia bán tối đa một triệu bộ gia tốc Hopper thế hệ trước. Bắc Kinh đã đặt giới hạn đối với việc mua chip, còn Mỹ vẫn cấm xuất khẩu chip Blackwell tiên tiến hơn. Dù vậy, thay đổi này giúp các công ty Trung Quốc tiếp cận phần cứng có năng lực tương đương những sản phẩm tốt nhất của Huawei.

“Rõ ràng CEO Nvidia có ảnh hưởng đối với chính sách kiểm soát xuất khẩu của Mỹ, thậm chí lớn hơn các thành viên nội các của chính tổng thống Trump. Đây là thay đổi rất lớn so với các chính quyền trước,” Liza Tobin nói. Bà là nghiên cứu viên cao cấp kiêm nhiệm tại CNAS, từng phụ trách chính sách về Trung Quốc tại hội đồng An ninh Quốc gia Mỹ trong nhiệm kỳ đầu của Trump và giai đoạn đầu chính quyền Biden.

Thay đổi chính sách được công bố đúng ngày nhà chức trách triệt phá một vụ buôn lậu. Đây là một ví dụ về những tín hiệu trái chiều khiến lãnh đạo doanh nghiệp công nghệ và quan chức nước ngoài khó nắm bắt chính sách của chính quyền Trump. Dù chính phủ các nước đã hợp tác với Mỹ về vấn đề chip bị chuyển hướng, một số quan chức châu Á nói họ ngại khiến Bắc Kinh phật ý bằng lập trường quá nghiêm ngặt khi chính Washington dường như chưa nhất quán.

Trong khi đó, nhiều môi giới chợ đen nói họ vẫn tiếp tục hoạt động bất chấp những khó khăn do chiến dịch trấn áp hiện nay gây ra, đồng thời thích ứng bằng cách tìm tuyến vận chuyển qua châu Âu và Trung Đông. Một quan chức Mỹ ví von: “Đây là trò đập chuột khó đối phó nhất mà chúng tôi từng gặp.”

Một số quan chức chính quyền Trump cho rằng đã quá muộn để tiếp tục trì hoãn việc kiểm tra các lô chip AI chuyển đến Đông Nam Á và siết quy định tại khu vực vịnh Ba Tư. Nhưng sau khi hủy kế hoạch hạn chế xuất khẩu trên toàn cầu từ thời Biden dưới sức ép mạnh từ Nvidia và các bên khác, chính quyền Trump cũng gác lại bộ quy định ít nghiêm ngặt hơn do chính mình đề xuất nhằm vào Malaysia và Thái Lan, trước phản ứng về mặt ngoại giao, theo những người am hiểu vấn đề. Một đề xuất khác của BIS với phạm vi toàn cầu rộng hơn cũng nhanh chóng bị rút lại. Hơn một năm sau khi hứa sớm đưa ra khung chính sách thay thế, chính quyền vẫn chưa công bố khung chính sách đó.

BIS cũng đối mặt với tình trạng thiếu kinh phí. Cơ quan này chỉ có khoảng 12 nhân viên thực thi ở nước ngoài cho đến khi được tăng ngân sách để mở rộng lực lượng trong năm nay. “Chúng tôi biết vẫn còn nhiều vụ việc đang diễn ra,” Jeffrey Kessler, người đứng đầu BIS, nói với các nhà lập pháp hồi tháng 7 khi đề nghị Quốc hội cấp thêm ngân sách. “Chúng tôi lo ngại có những vụ mình chưa phát hiện, hoặc đơn giản không đủ nguồn lực để điều tra đến cùng.”

Theo một số quan chức khác trong chính quyền Trump, ngay cả khi nghi ngờ có sai phạm, BIS cũng ngần ngại sử dụng hết thẩm quyền. Chẳng hạn, những người am hiểu vấn đề cho biết cơ quan này đã biết về mạng lưới buôn lậu bị cáo buộc của Flying Tiger tại Đài Loan từ lâu trước khi công chúng biết đến, nhưng không chặn các lô hàng. Khi đề nghị Super Micro ngừng bán hàng cho OBON, BIS chỉ đưa ra yêu cầu mang tính tự nguyện, không bắt buộc, và không cảnh báo các nhà cung cấp khác.

“Nước Mỹ đã tạo được lợi thế rất lớn về năng lực tính toán phục vụ AI tiên tiến,” David Feith nói. Ông phụ trách chính sách công nghệ tại hội đồng An ninh Quốc gia trong vài tháng đầu nhiệm kỳ của Trump và hiện làm việc tại Viện Hudson. “Chúng ta không nên phung phí lợi thế đó vì thực thi yếu kém và những kẽ hở dễ bị lợi dụng.”

Người phát ngôn BIS bảo vệ hoạt động của cơ quan, viện dẫn vai trò chủ chốt của BIS trong việc truy tố đồng sáng lập Super Micro và những biện pháp khác nhằm vào hoạt động xuất khẩu công nghệ trái phép sang Trung Quốc.

Tại đồi Capitol, hai đảng ngày càng đồng thuận rằng nạn buôn lậu chip đòi hỏi hành động. Nhưng họ chưa thống nhất được cách tăng sức ép với các tập đoàn công nghệ lớn, trong đó có Nvidia, công ty có hoạt động vận động hành lang quy mô lớn và, đối với các nghị sĩ Cộng hòa, có quan hệ gần gũi với lãnh đạo đảng của họ.

Các nhà lập pháp đã cử nhân viên đến Đông Nam Á tìm hiểu thực tế và thúc đẩy dự luật tăng cường quy trình ngăn hàng hóa bị chuyển hướng của doanh nghiệp. Tuy nhiên, họ cũng nới lỏng những yêu cầu trong dự luật trước sự phản đối của ngành.

Hồi tháng 3, thượng nghị sĩ Dân chủ Elizabeth Warren và thượng nghị sĩ Cộng hòa Jim Banks cho rằng lãnh đạo Nvidia có thể đã cung cấp thông tin sai lệch nghiêm trọng cho chính phủ Mỹ về hoạt động buôn lậu để bảo vệ hoạt động kinh doanh ở nước ngoài, điều có thể cần được “điều tra thêm.” Theo những người tham dự một sự kiện kín với quan chức chính quyền Trump và lãnh đạo công nghệ vào giữa tháng 5, Banks còn kêu gọi mở cuộc điều tra chính thức ở cấp liên bang đối với Nvidia.

Khi được hỏi trong tuần này về phát biểu tại sự kiện giới hạn, Banks nói ông “luôn ủng hộ việc xem xét mọi cáo buộc liên quan đến buôn lậu chip,” đồng thời khen ngợi CEO Nvidia. “Jensen Huang là một nhà đổi mới tầm cỡ thế giới, một trong những nhân vật quan trọng nhất trong hệ sinh thái AI Mỹ,” ông nói. “Gần đây chúng tôi đã có một cuộc gặp rất tốt.”

Khi thượng nghị sĩ Warren yêu cầu ông Huang điều trần trước Quốc hội vào tháng 6, không nghị sĩ Cộng hòa nào cùng tham gia lời kêu gọi. Nvidia từ chối mà không giải thích lý do, thay vào đó mời bà đến trụ sở công ty tại thung lũng Silicon. Điều này khiến nữ thượng nghị sĩ lên tiếng chỉ trích.

“Nếu ông Huang có thời gian dự bữa tối giá 1 triệu USD một người tại Mar-a-Lago và bay sang bên kia thế giới gặp chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình,” bà nói, “ông ấy hẳn phải tìm được thời gian trả lời câu hỏi của Quốc hội.”

Với sự hỗ trợ của Andy Lin, Tom Fevrier, Spe Chen, Kari Soo Lindberg, Gao Yuan và Tao Zhang