Vào một tối thứ Sáu gần đây, Mỹ đã thực hiện hai động thái quyết liệt có thể làm thay đổi tương lai của chiến tranh tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI).

Ngay sau 5 giờ chiều theo giờ miền Đông ngày 27.2, chính quyền của Tổng thống Donald Trump tuyên bố Anthropic, startup AI trị giá 380 tỉ USD với dòng sản phẩm Claude đang “làm mưa làm gió”, là một rủi ro đối với chuỗi cung ứng.

Ngoài mảng chatbot và công cụ lập trình cho người dùng cá nhân, Anthropic còn nắm giữ nhiều hợp đồng lớn chuyên cung cấp dịch vụ AI cho quân đội Mỹ. Tuy nhiên, mối quan hệ này đã rạn nứt khi công ty từ chối cho phép công nghệ của mình tiếp tay cho việc giám sát hàng loạt trong nước hoặc phát triển vũ khí hoàn toàn tự động. Ngược lại, phía chính phủ khẳng định họ phải có quyền sử dụng công nghệ cho mọi mục đích hợp pháp.

Với quyết định mới này, chính quyền ông Trump đã đưa một trong những startup công nghệ triển vọng nhất nước Mỹ vào danh sách đen và bắt đầu đối xử với họ không khác gì một doanh nghiệp có liên hệ với quân đội Trung Quốc. Trên mạng xã hội, Tổng thống Trump thậm chí còn mỉa mai Anthropic là một “công ty AI cánh tả cực đoan”.

Khoảng tám giờ sau, Mỹ bắt đầu ném bom Iran. Dù chiến dịch này chưa hẳn là một cuộc “chiến tranh robot” toàn diện như những gì Anthropic từng lo ngại, nó đã cho thấy viễn cảnh đó đang đến rất gần.

Nhờ hệ thống kiểm soát nhiệm vụ tích hợp AI mang tên Maven Smart System, Mỹ đã tấn công 1.000 mục tiêu chỉ trong 24 giờ đầu tiên của cuộc chiến. Quy mô này gần gấp đôi chiến dịch “shock and awe” trong Chiến tranh Iraq vào năm 2003. Theo Bộ Chỉ huy Trung tâm Hoa Kỳ (Centcom), Mỹ đã đánh trúng 5.000 mục tiêu chỉ trong vòng 10 ngày.

Trước đó, Mỹ từng sử dụng hệ thống Maven để chia sẻ dữ liệu mục tiêu với Ukraine vào năm 2022, và sau đó hỗ trợ các đợt tấn công tại Iraq, Syria và lực lượng Houthi vào năm 2024. Tuy nhiên, cuộc tấn công Iran mới là phép thử lớn nhất của công nghệ này cho đến nay.

Đây cũng là lần đầu tiên Mỹ tấn công các mục tiêu bằng những drone bán tự động giá rẻ. Tư lệnh lực lượng Mỹ tại khu vực gọi các thiết bị này là “vô giá”.

Trong cuốn sách Project Maven (nguồn cảm hứng của bài viết này), tôi đã thuật lại chi tiết nỗ lực kéo dài một thập kỷ của quân đội Mỹ trong việc theo đuổi các công cụ chiến tranh được vận hành bằng AI, cũng như cách Washington hình dung về chiến tranh trong kỷ nguyên AI. Công nghệ đã tiến triển rất nhanh trong khoảng thời gian đó. nhưng nó vẫn còn đang trong quá trình hoàn thiện.

Với hệ thống Maven, quân đội Mỹ muốn tiến tới khả năng xác định và lựa chọn 1.000 mục tiêu không phải trong một ngày mà chỉ trong một giờ, theo một người am hiểu chiến dịch tại Iran. Người này cũng như những nguồn tin khác trong bài đều yêu cầu giấu tên vì đang thảo luận thông tin nhạy cảm.

Quân đội Mỹ cũng đang tìm cách tích hợp AI trực tiếp vào các “drone tấn công một chiều”, hay phiên bản drone tự sát. Những thiết bị này có thể tự điều hướng, tìm kiếm mục tiêu và tiến hành tấn công ngay cả khi mất kết nối không dây với hệ thống. Hiện vẫn chưa rõ, ít nhất với những người không có quyền tiếp cận thông tin mật, AI đã được sử dụng như thế nào trong chiến dịch tại Iran.

Bất chấp những tranh cãi công khai với Anthropic, các mô hình ngôn ngữ lớn của công ty này vẫn được sử dụng để phân tích thông tin tình báo và rút ngắn các quy trình hành chính liên quan đến các cuộc tấn công, theo những người am hiểu tình hình.

Timothy Hawkins, người phát ngôn của Centcom, cho biết quân đội sử dụng AI để tạo ra các “điểm cần chú ý” và giúp binh sĩ đưa ra quyết định. Ông nhấn mạnh: “Điểm mấu chốt là những công cụ này giúp các nhà lãnh đạo con người đưa ra quyết định thông minh hơn và nhanh hơn”.

Theo giới chức Iran, các đợt không kích đã khiến hơn 1.300 dân thường thiệt mạng, trong đó có hơn 175 người tại một trường học dành cho nữ sinh. Các bản tin cho rằng vụ tấn công này xuất phát từ tên lửa Tomahawk của Mỹ dựa trên dữ liệu tình báo lỗi thời, trong khi phía Lầu Năm Góc vẫn chưa xác nhận liệu đợt tấn công đó có liên quan đến AI hay không.

Rõ ràng, Mỹ đang đặt cược vào việc AI sẽ chiếm vai trò trung tâm trong các cuộc xung đột tương lai. CEO của Anthropic Dario Amodei cho rằng các hệ thống AI hiện nay vẫn chưa đủ đáng tin cậy để tạo ra vũ khí hoàn toàn tự động mà vẫn bảo đảm an toàn. Vì vậy, công ty chưa sẵn sàng hợp tác với Lầu Năm Góc trong lĩnh vực này.

Anthropic đã khởi kiện chính phủ để ngăn công ty bị đưa vào danh sách đen. Đồng thời, hàng chục nhà khoa học AI từ OpenAI và Google cũng lên tiếng ủng hộ Anthropic rằng vũ khí tự động hoàn toàn vẫn tiềm ẩn quá nhiều rủi ro.

Trong một bài đăng trên X, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth cáo buộc thái độ của Anthropic là nỗ lực nhằm “giành quyền phủ quyết đối với các quyết định tác chiến của quân đội Mỹ”. Theo một người am hiểu sự việc, Bộ Quốc phòng Mỹ đã nhanh chóng tìm kiếm các công ty khác để cung cấp quyền truy cập miễn phí và ngay lập tức vào các hệ thống AI có thể phục vụ việc xác định mục tiêu. Ngay trong ngày “chia tay” Anthropic, OpenAI đã công bố một thỏa thuận với Lầu Năm Góc để cung cấp các dịch vụ tương tự.

Dù vậy, bên trong Lầu Năm Góc vẫn tồn tại một nỗi lo sợ mơ hồ rằng mọi thứ đang tiến triển quá chậm. Bất chấp màn phô diễn sức mạnh tại Iran, các quan chức vẫn lo rằng Mỹ có nguy cơ tụt lại phía sau. Nỗ lực xây dựng một hạm đội drone tích hợp AI có thể tấn công cả trên không lẫn trên biển của Bộ Quốc phòng đã gặp nhiều vấn đề, chậm tiến độ và thiếu định hướng chiến lược rõ ràng.

Và tầm nhìn của Washington không chỉ giới hạn ở Trung Đông. Như một nguồn tin am hiểu hoạt động của Mỹ nhận định thẳng: “Iran chỉ là một phép thử cho những gì có thể xảy ra với Trung Quốc tại eo biển Đài Loan.”

Trên thực tế, Lầu Năm Góc đã bắt đầu theo đuổi lĩnh vực AI một cách nghiêm túc từ năm 2017 với việc khởi động Dự án Maven.

Theo bản ghi nhớ mô tả chương trình, mục tiêu là xây dựng các thuật toán thị giác máy tính có thể phân tích video từ drone, nhận diện vật thể và biến khối dữ liệu khổng lồ thành “thông tin tình báo có thể sử dụng ngay” trong thời gian rất ngắn.

Dù khi đó chính phủ Mỹ thường xuyên ám chỉ Maven sẽ không được dùng để xác định mục tiêu trong chiến đấu, những người trong cuộc đều hiểu rằng điều đó sớm hay muộn gì cũng sẽ xảy ra. Ngay từ khi ra đời, Maven cũng phụ thuộc nhiều vào sự hợp tác với khu vực tư nhân. Vì vậy, những căng thẳng như cuộc đối đầu giữa chính quyền ông Trump và Anthropic gần đây thực ra đã luôn tồn tại.

Một trong những đối tác ban đầu là Google. Khi thông tin hợp tác bị rò rỉ, hàng ngàn nhân viên Google đã phản đối. Các nhà hoạt động lo ngại về vũ khí tự động cảnh báo rằng chương trình này chính là "bàn đạp" để tạo ra những cỗ máy giết người không kiểm soát. Google khi đó đã trấn an nhân viên rằng công việc chỉ nhằm phục vụ “các mục đích phi tấn công.” Tuy nhiên, công ty cuối cùng vẫn quyết định không gia hạn hợp đồng.

Dù vậy, quân đội Mỹ rốt cuộc vẫn thuyết phục được khu vực tư nhân phát triển phần lớn công nghệ họ cần.

Palantir, công ty phần mềm phân tích dữ liệu, đã xây dựng hệ thống Maven. Hệ thống này cũng tích hợp công nghệ từ Amazon, Microsoft và startup thị giác máy tính Clarifai cùng nhiều đối tác khác. Amazon Web Services (AWS) thì cung cấp hệ thống điện toán đám mây bảo mật cho quân đội.

Cùng với đó, nhiều startup chuyên về công nghệ quân sự cũng đã xuất hiện. Nổi bật nhất là Anduril, công ty hiện được định giá khoảng 60 tỉ USD và có mối quan hệ hợp tác chặt chẽ với Lầu Năm Góc.

Hiện nay, mọi bộ chỉ huy quân sự của Mỹ trên toàn cầu đều đã vận hành Maven Smart System. Năm ngoái, NATO cũng bắt đầu đưa một phiên bản của hệ thống này vào sử dụng. người Mỹ hiểu rằng trong thực chiến, họ không thể luôn trông chờ vào đường truyền liên lạc không dây. Họ khao khát những chiếc drone có thể hoạt động ngay cả khi bị mất kết nối với sở chỉ huy.

Trong Bộ Quốc phòng Mỹ, các chương trình nghiên cứu ngày càng tập trung vào việc phát triển AI có thể hoạt động hoàn toàn độc lập ngay trên drone hay phương tiện tự hành trên biển. Những thiết bị này có thể tự xác định mục tiêu và tấn công mà không cần sự can thiệp của con người.

Từ năm 2022, nhóm Maven của Lầu Năm Góc bắt đầu thu thập khối lượng khổng lồ hình ảnh tàu Trung Quốc trên Thái Bình Dương. Dữ liệu này được dùng để phát triển các thuật toán giúp drone hoạt động tại khu vực có thể tự xác định mục tiêu.

Nếu những loại vũ khí tự động tiềm tàng này là nỗi kinh hoàng của giới phê bình, chúng lại có một sức hút ma mị với những người tạo ra chúng.

“Một khi nhìn thấy cỗ máy tự ngắm bắn, cảm giác đó thật sự rất khác,” một người tham gia các dự án AI của Bộ Quốc phòng nói. “Có một cái gì đó rất xa lạ, rất siêu thực. Tôi không muốn dùng từ ‘tâm linh’ vì từ đó không hoàn toàn chính xác,” người này nói. “Nhưng lạy Chúa, nó thực sự rất đáng sợ.”

Tuy nhiên, cảm giác choáng ngợp đó không thể ngăn các quan chức chính phủ tranh cãi gay gắt về cách xây dựng hệ thống chiến đấu tự động. Một số người cho rằng Lầu Năm Góc nên tự phát triển AI phục vụ mục đích quốc phòng. Những người khác thì cho rằng Mỹ nên mua từ các nhà cung cấp thương mại.

Có nhóm thì đề xuất phát triển các drone AI đơn giản để nhanh chóng chuyển giao cho đồng minh tại Thái Bình Dương và triển khai ngay khi xung đột nổ ra. Một nhóm khác muốn xây dựng những đàn drone phức tạp hoạt động theo bầy đàn. Thậm chí, giới chức còn cãi nhau xem liệu có nên giữ bí mật tuyệt đối để bảo đảm tính bất ngờ hay không, hay nên phô trương sức mạnh vượt trội nhằm răn đe đối phương.

Bên cạnh đó, cũng có ý kiến cho rằng Lầu Năm Góc cần một sự thay đổi quyết liệt về tư duy. Năm 2023, Jane Pinelis, người từng giám sát việc thử nghiệm tại Maven, cho rằng quân đội Mỹ cần phải chấp nhận nhiều rủi ro hơn nếu không muốn bị bỏ lại phía sau trong cuộc đua AI.

Theo bà, sự hoàn hảo là điều không tưởng. Hệ thống có thể mắc lỗi do hiện tượng “ảo giác” của AI hoặc dữ liệu sai lệch hoặc do thuật toán mất dần độ chính xác theo thời gian, một hiện tượng được gọi là drift.

Vì vậy, theo Pinelis, điều hợp lý nhất là chuẩn bị sẵn sàng cho việc AI thất bại.

Dưới thời chính quyền Biden, Lầu Năm Góc tập trung phát triển các hệ thống vũ khí tự động phức tạp. Đáng chú ý, Lầu Năm Góc cũng công khai một phần chương trình này, khiến các nhóm trong quân đội vốn đề cao tính bí mật phản ứng gay gắt. Mục tiêu là nhằm thu hút các đối tác thương mại và gửi thông điệp răn đe đến Trung Quốc.

Năm 2023, Kathleen Hicks khi đó là thứ trưởng Quốc phòng Mỹ đã công bố chương trình Replicator. Đây là nỗ lực nhằm nhanh chóng triển khai hàng ngàn drone tự động nếu xảy ra xung đột với Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc.

Bà cho biết số lượng drone khổng lồ của Mỹ sẽ khiến đối phương “khó lập kế hoạch tác chiến hơn, khó bắn trúng hơn và khó đánh bại hơn.” Sau đó, bà cho biết chương trình ưu tiên các hệ thống có thể hoàn thành trước năm 2027, thời điểm mà nhiều quan chức Mỹ cho rằng Trung Quốc muốn đạt đủ năng lực quân sự để tấn công Đài Loan.

Tương tự như những ngày đầu của Dự án Maven, Washington một lần nữa tìm đến Thung lũng Silicon.

Nhóm Maven phụ trách phát triển công nghệ nhận diện mục tiêu tự động. Họ thu thập dữ liệu từ nhiều nguồn như camera trên tàu thuyền, camera tại cảng, hệ thống hồng ngoại và các drone chiến thuật gần vùng biển quanh Trung Quốc và Đài Loan.

Dữ liệu này sau đó được chia sẻ cho các công ty tư nhân tham gia cạnh tranh với nhau. Các doanh nghiệp sẽ dùng nguồn dữ liệu đó để xây dựng mô hình AI giúp drone lựa chọn mục tiêu. Những đối tác này bao gồm Microsoft, Clarifai và AeroVironment, một nhà sản xuất drone.

Microsoft từ chối bình luận. Clarifai và AeroVironment không phản hồi yêu cầu phỏng vấn.

Mùa Hè năm ngoái, các quan chức quốc phòng cấp cao của Mỹ, trong đó có chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Hoa Kỳ, đã được xem các đoạn video trình diễn khả năng của những mô hình drone này trong việc tự động nhận diện tàu khu trục của Trung Quốc. Đây được xem như bước chuẩn bị cho việc phát triển drone AI có khả năng tấn công những con tàu như vậy.

“Về cơ bản, chúng tôi đang theo dõi PLA gần như mọi lúc mọi nơi để thu thập dữ liệu huấn luyện AI,” một quan chức quốc phòng nói.

Dù lợi thế của Maven là sở hữu kho hình ảnh về tàu chiến và vũ khí Trung Quốc độc quyền mà không công ty AI thương mại nào có được, không phải lúc nào nhóm phát triển dự án cũng có thể bàn giao phần mềm đúng hạn. Các mô hình của họ cũng khó tích hợp với hệ thống máy tính được lập trình trên drone. Đôi khi AI gặp khó khi phải nhận diện nhiều tàu cùng một lúc. Khả năng theo dõi mục tiêu cũng có thể bị ảnh hưởng nếu nước biển bắn lên ống kính camera của drone.

Trong khi đó, các nhà sản xuất drone thương mại hợp tác với Lầu Năm Góc cho rằng hệ thống nhận diện mục tiêu và mô hình AI của họ vẫn hoạt động tốt ngay cả khi không có công nghệ của Maven.

Trong khi đó, các nhà sản xuất drone của Lầu Năm Góc cũng âm thầm triển khai nhiều chương trình vũ khí tự động khác. Theo hồ sơ ngân sách của Hải quân Mỹ, một chương trình mang tên Goalkeeper đang phát triển “đạn tuần kích viễn chinh”. Những thiết bị này được trang bị phần mềm tự động do chính phủ cung cấp cùng các hệ thống phụ trợ. Về cơ bản, đó là các drone có thể tự chọn mục tiêu và tấn công mà không cần sự giúp đỡ của con người.

Một dự án khác có tên Whiplash thì tận dụng lợi thế của Mỹ trong một lĩnh vực khá đặc biệt của ngành phương tiện đường thủy: Mô tô nước. Whiplash đặt mục tiêu biến 600 chiếc mô tô nước thành robot mang thuốc nổ.

“Ở Mỹ có rất nhiều mô tô nước, nên việc biến chúng thành vũ khí cũng khá thú vị,” một người am hiểu chương trình cho biết.

Theo những người nắm rõ vấn đề, CIA đã bí mật thử nghiệm các phiên bản sơ khai của hệ thống Goalkeeper và Whiplash tại Biển Đen ngoài khơi Ukraine. Cơ quan này không phản hồi yêu cầu bình luận.

Dù vậy, vào tháng 7.2024, Lầu Năm Góc từng lo kế hoạch bí mật đã bị bại lộ khi một chiếc mô tô nước chở đầy chất nổ trôi dạt vào bờ bên kia của Biển Đen, tại Thổ Nhĩ Kỳ.

Nỗ lực phát triển AI của quân đội Mỹ đã có một “bản báo cáo tiến độ” theo cách riêng vào một buổi chiều nắng nhẹ ở Nam California tháng 6.2025.

Hôm đó, một nhóm tàu quân sự tự hành xếp hàng tham gia cuộc thử nghiệm tại bến du thuyền Channel Islands Harbor, cách căn cứ hải quân Port Hueneme khoảng 1 dặm về phía Bắc. Những con tàu này thuộc chương trình Replicator. Khi đó chương trình đã bước sang năm thứ hai và chỉ còn chưa đầy hai tháng trước hạn chót chính thức để bàn giao hàng ngàn thiết bị tự lái trên biển và trên không, nên áp lực là rất lớn.

Cuộc thử nghiệm bắt đầu khi các tàu hỗ trợ kéo những tàu tự hành ra ngoài khơi. Động cơ của các thiết bị đều được đặt ở chế độ chờ và hệ thống tự hành được tắt hoàn toàn. Mục tiêu chính của buổi thử nghiệm không nằm ở phần thân tàu, được gọi là tàu trinh sát tự hành toàn cầu (GARC), mà ở phần mềm cho phép chúng hoạt động độc lập.

Hai công ty gồm nhà thầu quốc phòng L3Harris Technologies và Anduril đã phát triển hệ điều hành tự hành cho các con tàu này. Trong buổi thử nghiệm, chương trình Replicator kiểm tra các GARC chạy trên phần mềm của cả hai công ty.

Theo quy trình an toàn, hệ thống tự hành chỉ được kích hoạt khi tàu đã ra đủ xa ngoài khơi. Tuy nhiên, một thiết bị chạy phần mềm của L3Harris bất ngờ lao về phía trước. Chế độ tự hành của nó bằng cách nào đó đã được bật, buộc con tàu phải giữ khoảng cách 80 mét với mọi vật thể xung quanh. Con tàu robot tăng tốc dù vẫn còn được buộc với tàu kéo. Nó liên tục tăng rồi giảm tốc, sau đó bắt đầu di chuyển ngoằn ngoèo từ mạn trái sang mạn phải theo quỹ đạo bán nguyệt.

Thuyền trưởng của tàu kéo không thể giành lại quyền điều khiển phương tiện tự động này. Những chuyển động thất thường của drone khiến tàu kéo bị lật, hất ông văng xuống nước. Vẫn còn nối với tàu kéo bằng dây, chiếc drone đột ngột quay đầu trở lại. Và vì lý do nào đó, nó bắt đầu lao tới với tốc độ cao.

Thuyền trưởng của một tàu kéo khác nhìn thấy tình hình và lập tức lao tới. Ông điều khiển tàu của mình đứng chắn giữa người đồng nghiệp đang nổi trên mặt nước và chiếc drone đang tiến lại gần. Một tàu kéo thứ ba sau đó đã vớt thuyền trưởng bị rơi xuống biển lên. Ông thoát nạn mà không bị thương nặng. Tất cả diễn ra chỉ trong ba phút kể từ khi chiếc drone đầu tiên mất kiểm soát.

Cuộc điều tra an toàn sau đó nhanh chóng xác định nguyên nhân. Một nhân viên vận hành trên bến cảng đã vô tình gửi tín hiệu từ xa làm tắt khóa an toàn, vốn được thiết kế để ngăn drone chuyển sang chế độ tự hành. Đây là một lỗi thao tác bấm nhầm phím điển hình.

Người phát ngôn của L3Harris cho biết nhân viên gây ra sự cố không làm việc cho công ty. Công ty cũng khẳng định phần mềm của họ đã “chứng minh khả năng điều khiển nhiều nền tảng không người lái, các loại tải trọng và công nghệ thương mại khác nhau, kể cả khi chúng do các nhà sản xuất khác nhau chế tạo.”

Sau sự cố, các tàu drone được bổ sung một nút bấm vật lý để chặn những lệnh kích hoạt ngoài ý muốn như vậy. Hệ thống cũng được điều chỉnh để hiển thị rõ chế độ vận hành của tàu. Các công ty cạnh tranh với nhau cũng bắt đầu chia sẻ kinh nghiệm an toàn.

Tuy nhiên, sự cố này cũng cho thấy những vấn đề cốt lõi trong chiến lược drone của Lầu Năm Góc, điều không thể được giải quyết chỉ bằng việc thêm một vài nút bấm.

Vào thời điểm đó, chương trình Replicator vẫn chưa đạt tới mức các nhà phát triển dám gắn đạn thật lên một tàu không người lái, chứ chưa nói đến việc đưa nó vào tình huống chiến đấu đòi hỏi sự phối hợp với các phương tiện khác hoặc thực hiện một kế hoạch tấn công cụ thể.

Đến hạn chót vào tháng 8, chương trình chỉ bàn giao được vài trăm drone, thấp hơn nhiều so với mục tiêu ban đầu.

Trong khi Lầu Năm Góc còn loay hoay triển khai các phương tiện chiến đấu tự động đạt chuẩn của mình, những bên khác đã tiến triển rất nhanh.

Các quan chức quốc phòng Mỹ theo dõi sát cuộc chiến tại Ukraine, nơi cả hai phía đã triển khai hàng triệu drone cho nhiệm vụ trinh sát và tấn công trực tiếp. Nhiều chiếc trong số đó hoạt động bằng điều khiển từ xa, nhưng một số đã được tích hợp AI.

Cuộc chiến tại Ukraine hiện được xem là cuộc chiến lớn đầu tiên của kỷ nguyên drone.

Tuy nhiên, theo lo ngại của các quan chức Mỹ, bước ngoặt lớn hơn có thể xảy ra nếu Trung Quốc thực sự tìm cách tấn công Đài Loan. Một quan chức an ninh quốc gia của Anh cho biết các quan chức Mỹ đã trấn an đồng minh rằng Washington đã chuẩn bị sẵn sàng cho trường hợp Trung Quốc tấn công Đài Loan, dù họ cho rằng kịch bản đó không phải sắp xảy ra và cũng không phải điều tất yếu.

Nhưng theo vị quan chức này, đôi khi các quan chức Mỹ cũng hạ giọng và thừa nhận: “Chúng tôi chưa sẵn sàng.”

Khi ông Trump trở lại Nhà Trắng, chính quyền của ông đổi tên chương trình Replicator thành Defense Autonomous Warfare Group, viết tắt là DAWG, và giao quyền phụ trách cho trung tướng Thủy quân Lục chiến Frank Donovan, phó chỉ huy Bộ Tư lệnh Tác chiến Đặc biệt.

Donovan được đánh giá cao với phong cách làm việc thẳng thắn và quyết đoán. Ông đã tham dự cuộc thử nghiệm cuối cùng của Replicator vào tháng 8.2025, hai tháng sau sự cố chiếc GARC mất kiểm soát. Theo những người được báo cáo về sự việc, ông tỏ ra thất vọng và cho rằng lẽ ra chương trình không nên bị công khai quá nhiều đến vậy.

Tuy nhiên, Donovan cũng ấn tượng trước mức độ tự động phối hợp mà các chuyên gia cuối cùng đã đạt được. Người phát ngôn của ông từ chối bình luận.

Để tăng hiệu quả, Donovan quyết định thu hẹp quy mô các nền tảng tự hành. Thay vào đó, ông muốn tập trung vào các loại drone đơn giản và thực dụng hơn để bảo vệ Đài Loan. Tuy nhiên, ông chỉ vừa bắt đầu triển khai kế hoạch thì đến tháng 12, Tổng thống Trump đã đề cử ông làm tư lệnh Bộ Tư lệnh miền Nam (Southcom). Sự thay đổi diễn ra sau khi người tiền nhiệm bất ngờ nghỉ hưu giữa lúc Mỹ tiến hành chiến dịch ném bom nhằm vào các tàu thuyền Venezuela bị cáo buộc buôn lậu ma túy.

Trong khi đó, bên trong Lầu Năm Góc và Quốc hội Mỹ, các cuộc tranh luận về những vấn đề cốt lõi liên quan đến drone tự động vẫn chưa ngã ngũ. Đồng thời, vẫn chưa rõ chương trình nào sẽ được cấp ngân sách và nhận được sự hậu thuẫn lâu dài từ các cơ quan nhà nước.

Hai chương trình Whiplash và Goalkeeper đã biến mất khỏi các tài liệu ngân sách công khai khi Trump trở lại nắm quyền. Tuy nhiên, theo các tài liệu dự toán ngân sách năm 2026, hoạt động sản xuất vẫn tiếp tục dù các chương trình này không còn được nhắc đến bằng tên cũ.

Trong bối cảnh đó, chính phủ Mỹ vẫn tiếp tục khởi động các dự án mới. Tháng 1 năm nay, DAWG công bố một giải thưởng trị giá 100 triệu USD cho cuộc thi phát triển công nghệ dùng các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) để tiếp nhận mệnh lệnh bằng lời nói từ chỉ huy con người và chuyển chúng thành chỉ thị cho các đàn drone tự động.

Trong số các công ty tham gia đấu thầu có Anthropic. Theo một người am hiểu sự việc, công ty xem đây là cơ hội để tiếp tục định hình công nghệ ngay từ giai đoạn đầu trước khi bất kỳ hệ thống nào được triển khai thực tế. Nguồn tin này cho biết dự án này không vượt qua “lằn ranh đỏ” của Anthropic vì họ tin rằng vẫn có cách để con người giám sát hoặc dừng hệ thống.

Tuy nhiên, hồ sơ của Anthropic đã không được chọn. Trong số những dự án vượt qua vòng đầu có hai dự án sử dụng công nghệ của OpenAI. Những đơn vị tham gia khác gồm Palantir và SpaceX của Elon Musk.

Các vòng tiếp theo của cuộc thi yêu cầu phát triển hệ thống “nhận thức và chia sẻ thông tin liên quan tới mục tiêu,” sau đó tiến tới giai đoạn “launch to termination.” Đây là cách Lầu Năm Góc mô tả toàn bộ hành trình của một drone tấn công từ lúc phóng cho tới khi hoàn thành nhiệm vụ.

Những công nghệ như vậy một ngày nào đó có thể trở thành một phần của hệ thống vũ khí hoàn toàn tự động. Tuy nhiên, Jack Shanahan, vị tướng ba sao đã nghỉ hưu từng chỉ đạo Dự án Maven, cho rằng không có mô hình ngôn ngữ lớn nào hiện nay đủ an toàn để được đưa vào hệ thống vũ khí tự động có khả năng gây sát thương hàng loạt.

“Ở giai đoạn này, nếu phụ thuộc quá nhiều vào chúng thì đó là công thức dẫn tới thảm họa,” ông nói.

Chính phủ Mỹ kỳ vọng các đội được chọn sẽ hoàn thành sản phẩm vào mùa Hè năm nay.