giảm mạnh trên toàn cầu. Nguồn cung lớn, vượt xa nhu cầu của người mua, từ đó dấy lên những lo ngại khả năng dư thừa dầu thô trên thị trường.

Có thể nhận định đây là một sự đảo chiều ngoạn mục, trong khi cách đây chưa đầy 3 tháng giá dầu trên thế giới đạt mức cao kỷ lục, hay cách đây vài tuần giới lãnh đạo cấp cao trong ngành còn cảnh báo rằng lượng dầu trên toàn cầu đang xuống thấp đến mức nguy hiểm.

Giờ đây, dù tương lai của cuộc xung đột vẫn chưa rõ ràng và phần lớn sản lượng tại Trung Đông vẫn chưa thể kết nối lại, đồng thời lượng tồn kho toàn cầu thực sự đã sụt giảm nghiêm trọng trong thời gian diễn ra chiến tranh; thế nhưng, giá dầu thô kỳ hạn Brent đã xóa sạch mọi đà tăng có được trong thời chiến - lao dốc 43% từ mức đỉnh hồi cuối tháng 4. Cùng lúc đó, thị trường dầu vật chất đang phát đi những tín hiệu suy yếu cực đoan nhất kể từ thời kỳ sụp đổ nhu cầu do đại dịch Covid-19.

Đối với nền kinh tế toàn cầu, sự chuyển dịch đột ngột từ khan hiếm sang dư thừa đồng nghĩa với việc tạo nên mối lo ngại về một đợt lạm phát phi mã do cú sốc gián đoạn nguồn cung lớn nhất lịch sử đã hoàn toàn tan biến. Nhưng đối với các quốc gia sản xuất dầu lớn thuộc Tổ chức các Nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC), điều này có nghĩa là câu hỏi về việc "họ có thể khôi phục sản lượng nhanh đến mức nào" sẽ sớm bị thay thế bởi câu hỏi "liệu họ có sẵn sàng cắt giảm nguồn cung để bảo vệ giá dầu, hay cuối cùng sẽ lao vào một cuộc chiến tranh giành thị phần?"

Tuần này, bên cạnh tác động tức thì từ việc mở cửa trở lại, các nhà phân tích từ Morgan Stanley cho đến Goldman Sachs Group Inc. đều đưa ra cảnh báo rằng thị trường đang chịu rủi ro dư thừa nguồn cung lớn khi bước sang năm tới.

Kitt Haines, giám đốc mảng dầu mỏ tại công ty tư vấn Energy Aspects, nhận định: "Ngay lúc này, tâm lý bi quan bao trùm đang thống trị thị trường."

Ngay cả trước khi Mỹ và Iran đạt được thỏa thuận sơ bộ về việc mở cửa lại eo biển Hormuz vào giữa tháng 6, các nhà cung cấp trong vùng Vịnh Ba Tư đã rục rịch tăng cường các chuyến hàng. Nhưng trong những tuần kể từ đó, thị trường đã chứng kiến một đợt tháo khoán ồ ạt với hơn 60 triệu thùng dầu từng bị mắc kẹt khi chiến tranh nổ ra.

Cả Ả Rập Xê Út và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) đều đã đưa mức xuất khẩu về gần hoặc bằng mức trước khi cuộc chiến Iran nổ ra. Sự phục hồi này có được là nhờ sự bảo hộ quân sự của Mỹ cho các tàu vận tải đi qua eo biển Hormuz, kết hợp với các đường ống dẫn dầu mà họ sử dụng để đi đường vòng tránh eo biển này. Trong khi đó, dầu mỏ của Iran, vốn phải chịu các lệnh trừng phạt nặng nề của Mỹ trong nhiều năm, nay đã được tự do mua bán trở lại sau khi Mỹ ban hành các lệnh miễn trừ trừng phạt.

Những giải pháp tạm thời trong thời chiến

Sự phục hồi tại eo biển Hormuz diễn ra đúng vào thời điểm mà nhiều giải pháp ứng phó tạm thời trong thời chiến của thị trường dầu mỏ vẫn đang vận hành. Trung Quốc là quốc gia từng giúp ổn định thị trường toàn cầu bằng cách giảm mạnh lượng mua vào, phần lớn vẫn đứng ngoài cuộc. Và mỗi tuần, hàng triệu thùng dầu vẫn tiếp tục chảy ra từ các kho dự trữ ngầm khẩn cấp ở vùng Duyên hải Vịnh Mexico của Mỹ - một phần trong đợt xả kho kỷ lục 400 triệu thùng nhằm xoa dịu một cuộc khủng hoảng dầu mỏ, vốn không còn tồn tại.

Natasha Kaneva, trưởng bộ phận nghiên cứu hàng hóa tại JPMorgan Chase & Co., cho rằng: "Thị trường đang đối mặt với rủi ro dư thừa tạm thời khi lượng dầu bị mắc kẹt cuối cùng cũng quay trở lại một hệ thống vốn đã mất nhiều tháng để học cách vận hành mà không có nó. Những thùng dầu rời khỏi Hormuz hiện tại ngày càng không có nơi nào để đi ngoại trừ Trung Quốc. Nhưng Trung Quốc lại đang không mua."

Sự dư thừa này có thể nhìn thấy rõ ràng trên cả màn hình giao dịch của Phố Wall lẫn các siêu tàu chở dầu đang rẽ sóng khắp các đại dương.

Trong những ngày gần đây, thị trường dầu mỏ tại Mỹ, châu Âu và châu Á đang xuất hiện một hiện tượng đặc biệt: giá dầu giao trong tương lai lại cao hơn giá dầu mua ngay hiện tại. Xu hướng này khích lệ giới buôn dầu gom hàng và tích trữ vào các kho chứa, vì họ biết nguồn cung hiện tại đang thừa mứa và việc găm hàng chờ bán sau này sẽ có lợi hơn.

Dầu của UAE đang phải vận chuyển đến tận những nơi xa xôi như Mỹ, và thậm chí đang được chào bán cho các khách mua ở Hawaii. Một con tàu chở đầy dầu thô của Venezuela đã di chuyển hơn 10.000 dặm đến bờ biển Ấn Độ và hiện đã phải thả neo nằm chờ hơn hai tuần qua vì không tìm được người mua.

Nguyên nhân cốt lõi cho những chuyến hải trình bất thường này là do Trung Quốc - quốc gia đã cắt giảm lượng nhập khẩu khoảng 5 triệu thùng/ngày so với mức trước chiến tranh vẫn chưa có động thái tăng cường mua vào một cách rõ rệt.

Dấu hiệu cho thấy lực mua của Trung Quốc yếu đến mức nào, các loại dầu thô mà các nhà máy lọc dầu Trung Quốc thường ưa chuộng đã lao dốc xuống các mức thấp lịch sử. Giá vật chất của dầu Oman - một loại dầu chuẩn của Trung Đông đã giảm xuống mức thấp hơn 4 USD so với dầu chuẩn Dubai, mức chiết khấu lớn nhất kể từ năm 2020. Một lô dầu Djeno của Cộng hòa Congo thậm chí không thể bán nổi dù đã được chào thầu với mức chiết khấu kỷ lục 14 USD/thùng so với dầu Brent. Mặc dù có một vài dấu hiệu cho thấy các nhà máy lọc dầu Trung Quốc đã tranh thủ mua đầu cơ một số lô dầu Trung Đông vào tuần trước, nhưng các nhà phân tích cho rằng khối lượng này chưa đủ lớn để lật ngược tâm lý thị trường.

Các nhà phân tích của Citigroup Inc., bao gồm Francesco Martoccia, nhận định: "Các nhà mua Trung Quốc rõ ràng vẫn đang vắng bóng. Nếu nhu cầu từ Trung Quốc không quay trở lại một cách mạnh mẽ, lượng dầu gia tăng bị đẩy vào thị trường sẽ chỉ làm trầm trọng thêm tình trạng dư thừa đang hiện hữu."

Sự gia tăng mang tính tạm thời

Tuy nhiên, vẫn có những lý do để tin rằng sự suy yếu của thị trường dầu sẽ không kéo dài quá lâu. Làn sóng dầu ồ ạt đổ ra từ eo biển Hormuz ban đầu, về bản chất, chỉ là một cú hích nguồn cung diễn ra một lần duy nhất. Sản lượng tại vùng Vịnh đang tăng nhanh nhưng vẫn còn cách khá xa mức trước chiến tranh. Một cuộc khảo sát của Bloomberg cho thấy sản lượng của OPEC trong tháng 6 vẫn thấp hơn 28% so với mức của tháng 2.

Thị trường các sản phẩm tinh chế từ dầu (xăng, dầu diesel) cũng đang cho thấy diễn biến khỏe hơn dầu thô. Giá dầu diesel kỳ hạn tiêu chuẩn tại châu Âu hiện cao hơn giá dầu thô gần 50 USD/thùng, do các nhà giao dịch lo ngại về sự sụt giảm mạnh trong các chuyến hàng của Nga vào tháng trước và thậm chí là một lệnh cấm xuất khẩu tiềm tàng. Thị trường xăng dầu cũng đang chịu áp lực, với lượng tồn kho tại Mỹ thấp hơn nhiều so với mức trung bình theo mùa, một phần là do các nhà máy lọc dầu tập trung sản xuất nhiên liệu phản lực trong những tháng gần đây.

Bên cạnh đó, theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), các đợt xả kho dự trữ chiến lược dự kiến sẽ giảm dần và gần như dừng hẳn vào tháng tới. Một số nhà phân tích kỳ vọng các chính phủ sẽ nhanh chóng tìm cách mua tích trữ trở lại để tái thiết kho dự trữ, từ đó thúc đẩy lực cầu và hấp thụ bớt lượng dầu dư thừa.

Những gì diễn ra tiếp theo có thể sẽ phụ thuộc vào ba yếu tố: liệu thỏa thuận hòa bình mong manh có thể duy trì được không, liệu liên minh OPEC+ có sẵn sàng kìm hãm đà phục hồi sản lượng để bảo vệ giá dầu hay không, và câu trả lời từ Trung Quốc.

Jorge Leon, trưởng bộ phận phân tích địa chính trị tại Rystad Energy (người từng làm việc tại ban thư ký OPEC), cho biết việc bình thường hóa các dòng chảy qua eo biển Hormuz sẽ đặt ra những câu hỏi khó cho khối này.

"Thách thức thực sự sẽ đến một khi các dòng chảy bình thường hóa, lượng tồn kho được tích lũy lại và liên minh phải chuyển từ vị thế 'bơm thêm dầu' sang vị thế 'bảo vệ thị trường'. Đó là lúc câu hỏi không còn là OPEC+ có thể sản xuất bao nhiêu, mà là ai sẽ sẵn sàng hy sinh cắt giảm sản lượng", ông nói.

Về phía Trung Quốc, một số người tin rằng triển vọng giá dầu giảm mạnh khi các nhà sản xuất Trung Đông bước vào chu kỳ bán hàng định kỳ hàng tháng mới trong những ngày tới có thể sẽ kích thích các nhà máy lọc dầu Trung Quốc quay trở lại thị trường.

"Dầu của Iran đang chật vật tìm đầu ra bất chấp lệnh miễn trừ trừng phạt. Và tại Trung Quốc, dầu thô từ UAE và Iraq thậm chí còn rẻ hơn dầu của Iran", Homayoun Falakshahi, nhà phân tích cấp cao tại công ty dữ liệu Kpler Ltd., nhận định. "Để thị trường phục hồi, bạn cần Trung Quốc trở lại — và tôi nghĩ chúng ta đang ở rất gần đáy rồi."

"Dầu của Iran hiện đang rất chật vật tìm đầu ra, bất chấp việc Mỹ đã nới lỏng các lệnh trừng phạt. Ngay tại thị trường Trung Quốc, dầu thô từ UAE và Iraq thậm chí còn có giá rẻ hơn cả dầu Iran," ông Homayoun Falakshahi, chuyên gia phân tích cấp cao tại công ty dữ liệu thị trường Kpler Ltd., cho biết. "Để thị trường có thể gượng dậy, chúng ta phải đợi Trung Quốc tăng cường mua hàng trở lại, nhưng tôi tin rằng giá dầu hiện đã ở rất gần đáy rồi."

- Với sự hỗ trợ từ Jack Wittels, Sherry Su, Bill Lehane và Christopher Charleston.