Iran lên kế hoạch chính thức công bố thỏa thuận về một tuyến hàng hải tạm thời qua eo biển Hormuz vào thứ Hai, sau một chuỗi hoạt động ngoại giao dồn dập, bao gồm cuộc gặp hiếm hoi giữa các quan chức cấp cao của Tehran và Abu Dhabi.

Cộng hòa Hồi giáo Iran chuẩn bị công bố với các quốc gia vùng Vịnh thỏa thuận đã đạt được với Oman về một tuyến vận tải biển mới mang tính tạm thời, theo một nguồn tin thân cận với vụ việc.

Các cuộc đàm phán về chi tiết như mức phí áp dụng cho các tàu thuyền sẽ tiếp tục được tiến hành giữa hai nước sau đó, nguồn tin yêu cầu không nêu tên khi thảo luận về các cuộc bàn thảo nội bộ.

Các cuộc đàm phán giữa Tehran và Muscat liên quan đến tuyến đường thủy này, điểm nghẽn chiến lược toàn cầu đối với xuất khẩu năng lượng, đã đạt được tiến triển trong những tuần gần đây. Muscat từng có mục tiêu quy tụ bộ trưởng ngoại giao các nước thuộc hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC) tại Salala, một thành phố miền nam Oman, vào thứ Hai.

Thái tử Abu Dhabi Sheikh Khaled bin Mohamed Al Nahyan đã có cuộc hội đàm công khai hiếm hoi với tổng thống Iran Masoud Pezeshkian bên lề hội nghị thượng đỉnh BRICS tại Ấn Độ.

Tehran phát đi tín hiệu rằng bất kỳ thỏa thuận nào cũng sẽ không đồng nghĩa với việc mở cửa hoàn toàn, và họ vẫn là bên quyết định tàu nào được phép đi qua eo biển. Trong một cuộc phỏng vấn với Al Araby Al Jadid, bộ trưởng Ngoại giao Iran Abbas Araghchi mô tả cuộc gặp đề xuất là một “sự kiện quan trọng” và là bước đi hướng tới việc xây dựng lòng tin.

Hiện chưa rõ những quốc gia nào sẽ tham dự cuộc gặp này. Bahrain đã loại trừ khả năng tham gia với lý do gần đây diễn ra các cuộc tấn công do Iran hậu thuẫn nhằm vào các mục tiêu ở vùng Vịnh. Trong khi đó, giao tranh leo thang giữa các lực lượng do Saudi Arabia hỗ trợ và lực lượng Houthi, nhóm vũ trang đặt căn cứ tại Yemen và được Iran hậu thuẫn, cũng có thể làm phức tạp thêm các kế hoạch.

Theo hãng thông tấn nhà nước WAM của Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), thái tử Sheikh Khaled và tổng thống Pezeshkian đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xoa dịu căng thẳng, thúc đẩy hạ nhiệt xung đột và củng cố sự ổn định khu vực.

Tổng thống Pezeshkian đã thể hiện lập trường “cân bằng và hợp lý” trong suốt cuộc khủng hoảng kéo dài này, ông Anwar Gargash, cố vấn của tổng thống UAE, nhận định trên mạng xã hội X.

Cuộc xung đột bùng nổ từ cuối tháng 2 với các đợt không kích của Mỹ và Israel vào Cộng hòa Hồi giáo Iran đã làm đảo lộn nền kinh tế khu vực, khiến Tehran động thái phong tỏa eo biển Hormuz.

“Tôi không quan tâm. Điều đó tùy thuộc vào họ. Không vấn đề gì cả,” tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu với các phóng viên tại Ireland vào Chủ nhật khi được hỏi về cuộc gặp có thể diễn ra giữa các quốc gia vùng Vịnh và Iran.

“Miễn là Israel, cùng với các quốc gia mà chúng ta đang thảo luận, cảm thấy hài lòng? Thế là tốt rồi,” ông nói bên lề giải golf Amgen Irish Open tại sân golf của ông ở Doonbeg.

Giá dầu thô Brent đã vượt mốc 105 USD/thùng trong những ngày gần đây do căng thẳng tái bùng phát tại Trung Đông làm gia tăng lo ngại về nguồn cung toàn cầu. Giá nhiên liệu tại cây xăng tăng vọt đang đặt ra bài toán hóc hại cho đảng Cộng hòa của ông Trump khi chỉ còn hơn 50 ngày nữa là đến kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Vào Chủ nhật, ông Trump đã cố gắng trấn an những lo ngại về chi phí gia tăng, dự báo cuộc xung đột sẽ kết thúc “ngay sau” hoặc “có thể trước” cuộc bỏ phiếu.

Ông cho biết, bất cứ khi nào xung đột kết thúc, “giá xăng sẽ giảm không phanh.”

Mỹ và Iran đã ăn miếng trả miếng bằng các đợt tấn công vào các tàu chở dầu tại vịnh Ba Tư vào đầu tháng này. Căng thẳng tiếp tục leo thang tại eo biển vào cuối tuần qua, khi cơ quan Điều hành Thương mại Hàng hải vương quốc Anh (UKMTO) cho biết hôm Chủ nhật rằng một vụ hỏa hoạn đã bùng phát trên một con tàu bị trúng đầu đạn vào ngày hôm trước.

Hãng truyền thông nhà nước IRIB của Iran đưa tin về một “cuộc tấn công của kẻ thù” vào một tàu thương mại ngoài khơi các đảo Qeshm và Hengam của Iran, khiến một người thiệt mạng.

Cổ phiếu của Saudi Aramco đã giảm gần 1,1% vào Chủ nhật xuống mức thấp nhất kể từ tháng 3, sau khi vương quốc này đóng cửa đường ống Đông-Tây, một lộ trình thay thế chủ yếu eo biển Hormuz đối với xuất khẩu dầu mỏ của nước này, do các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái từ các phiến quân có căn cứ tại Iraq.

UAE là mục tiêu trọng điểm trong suốt cuộc xung đột, và đã đánh chặn thành công hàng ngàn đầu đạn do Iran phóng sang.

Quốc gia vùng Vịnh này đã duy trì lập trường cứng rắn đối với Tehran trong suốt cuộc chiến, với việc Abu Dhabi chính thức cắt đứt quan hệ kinh tế vào tháng 8. Dù vậy, UAE đồng thời kêu gọi một giải pháp chính trị.

Tháng trước, ông Gargash cho rằng “trạng thái không chiến tranh cũng không hòa bình” là không thể kéo dài, đồng thời kêu gọi có giải pháp khôi phục hoạt động hàng hải bình thường qua eo biển.

Cuộc gặp tại Ấn Độ thể hiện phương châm kết hợp giữa răn đe và ngoại giao của UAE, ông Gargash chia sẻ trên X. “Răn đe củng cố tính uy tín của ngoại giao, còn ngoại giao mang lại thành công.”

— Với sự hỗ trợ từ Jennifer A Dlouhy