"Chúng tôi thấy mình bị cuốn vào một cuộc khủng hoảng mà chúng tôi đã nỗ lực ngoại giao rất nhiều để cố gắng ngăn chặn," Anwar Gargash, cố vấn đối ngoại của Tổng thống UAE, phát biểu tại Diễn đàn Đối thoại Manama IISS ở Bahrain vào hôm Chủ nhật. "Chúng tôi rõ ràng đang tìm kiếm một lối thoát chính trị."

Tổng thống Donald Trump đã nhiều lần tuyên bố rằng Mỹ và Israel sẽ "hoàn tất nhiệm vụ" tại Iran. Ông Trump đã loại trừ khả năng tiến hành các cuộc không kích mới trước cuộc bầu cử giữa kỳ của Mỹ vào thứ Ba, nhưng vẫn mở ngỏ khả năng tái diễn các cuộc tấn công trong bối cảnh các cuộc đàm phán hòa bình vẫn đang rơi vào bế tắc.

Giao tranh mới sẽ gây ra thêm thiệt hại cho một khu vực vốn đã kiệt quệ vì nhiều tháng chiến sự. Iran đã bắn hàng nghìn tên lửa và máy bay không người lái (drone) vào các quốc gia Vùng Vịnh, đánh trúng các mục tiêu bao gồm các cơ sở dầu mỏ, sân bay và nhà máy điện. Các cuộc tấn công đã làm thương vong hàng chục dân thường và làm chao đảo kinh tế khu vực. Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) dự báo kinh tế của Ả Rập Xê Út sẽ suy giảm 3.3% trong năm nay, với mức sụt giảm nghiêm trọng hơn dự kiến ở Kuwait và Qatar.

"Tôi chưa nghe thấy một quan chức hay người dân Vùng Vịnh nào ủng hộ các cuộc tấn công mới của Mỹ và Israel vào Iran, nhưng phần lớn đều cảm nhận được một vòng xoáy mới sắp xảy ra," Mohammed al-Basha, chuyên gia nghiên cứu về an ninh quốc tế tại Viện Nghiên cứu Quân sự Hoàng gia Anh (RUSI), nhận định. "Họ cảm thấy Iran ở lần này sẽ hung hăng hơn và sẽ không tuân thủ các quy tắc ứng xử từng được tôn trọng trước đây."

Giá dầu đã giảm trong phiên giao dịch đầu tuần vào sáng thứ Hai tại Châu Á sau một báo cáo cho biết ông Trump muốn dành thêm thời gian cho ngoại giao trước khi quyết định có tiếp tục các cuộc tấn công vào Iran sau cuộc bầu cử giữa kỳ vào thứ Ba hay không.

Trên khắp khu vực, các quan chức lo ngại một đợt giao tranh khác có thể tồi tệ hơn đợt trước.

Bộ trưởng Ngoại giao Ai Cập Badr Abdelatty phát biểu tại diễn đàn vào hôm thứ Bảy rằng ông "cực kỳ lo lắng" về các hành động thù nghịch mới. "Vòng xoáy thứ hai sẽ nguy hiểm hơn, mang tính phá hủy hơn và sẽ không đi đến đâu," ông nói. "Chúng ta phải rút ra bài học từ quá khứ."

Iran đã làm gia tăng những lo ngại đó bằng các mối đe dọa mới về một cuộc chiến rộng lớn hơn. Lãnh tụ Tối cao Mojtaba Khamenei vào thứ Bảy đã ra lệnh cho các chỉ huy chuẩn bị cho đòn trả đũa ngay lập tức không giới hạn phạm vi địa lý, đồng thời mở rộng danh sách các mục tiêu tiềm năng của Mỹ và Israel. Quân đội Iran cảnh báo rằng một cuộc tấn công khác của Mỹ và Israel sẽ lan rộng chiến sự ra một phạm vi lớn hơn nhiều.

"Nếu kẻ thù tái diễn các cuộc tấn công quân sự hoặc khủng bố, chính các lực lượng vũ trang của Cộng hòa Hồi giáo và dân tộc Iran sẽ quyết định thời điểm và điều kiện để kết thúc nó," ông Khamenei tuyên bố trong một thông báo đăng trên Telegram. Truyền thông Iran hôm Chủ nhật đã nhấn mạnh mệnh lệnh của ông Khamenei rằng quân đội phải đáp trả bất kỳ cuộc tấn công mới nào "mà không có rào cản địa lý."

Nhiều tháng không kích đã không thể xóa bỏ năng lực sản xuất tên lửa và drone của Iran. Tehran vẫn duy trì đủ năng lực sản xuất để bổ sung vào kho kho vũ khí của mình, các quan chức phương Tây chia sẻ với Bloomberg vào tháng 10. Một quan chức cho biết Iran vẫn có sẵn lượng lớn tên lửa đạn đạo và một số vũ khí chống hạm, đồng thời Nga cũng đang cung cấp thêm tên lửa.

Tính đến đầu tháng 10, Iran đã bắn hơn 4,000 drone Shahed và ít nhất 2,000 tên lửa đạn đạo kể từ khi cuộc chiến bắt đầu vào ngày 28 tháng 2, theo Bloomberg Economics. Các đánh giá tình báo của phương Tây vào tháng 6 chỉ ra rằng Tehran vẫn nắm giữ khoảng 3/4 lượng đạn dược so với trước chiến tranh, mặc dù kho dự trữ hiện tại vẫn chưa rõ ràng.

"Iran đã có sự chuẩn bị tốt hơn nhiều cho một đợt giao tranh mới," Emile Hokayem, Giám đốc an ninh khu vực và là chuyên gia cao cấp về an ninh Trung Đông tại Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS), cho biết.

Phản ứng của Tehran đối với các cuộc tấn công ngày 28 tháng 2 cho thấy họ đã rút kinh nghiệm từ những thất bại trước đó và phát triển một chiến lược quân sự tinh vi hơn, ông Hokayem đánh giá. "Đó không phải là một chiến thắng cho Iran, nhưng nó cho thấy người Iran có thể tương quan lực lượng với đối thủ của họ và các tổ chức quân sự của họ có khả năng học hỏi và thích ứng."

Trong khi đó, các quốc gia Vùng Vịnh đang tìm cách bổ sung kho tên lửa đánh chặn phòng không sau nhiều tháng hứng chịu các đợt mưa tên lửa và drone, vào thời điểm thế giới đang thiếu hụt công nghệ này và Mỹ cùng Israel đang ưu tiên nguồn cung cho chính họ, theo một báo cáo do IISS công bố vào thứ Sáu.

Cuộc chiến cũng làm bộc lộ chi phí khổng lồ của việc sử dụng các tên lửa tinh vi để bắn hạ các drone giá rẻ của Iran. Các lực lượng Vùng Vịnh ngày càng triển khai nhiều trực thăng tấn công, tiêm kích, pháo phòng không và hệ thống phá sóng điện tử để thay thế.

Các cuộc tấn công cũng làm gia tăng sự bất bình giữa các quốc gia Vùng Vịnh khi phải gánh chịu chi phí của một cuộc xung đột mà họ không khởi xướng.

"Các quốc gia GCC không phải là một bên trong cuộc chiến và không tìm kiếm nó," Jasem Al-Budaiwi, Tổng thư ký Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC), phát biểu tại diễn đàn hôm thứ Bảy.

Các quan chức khu vực tại Manama phần lớn ca ngợi vai trò an ninh của Mỹ tại Vùng Vịnh trong các phát biểu công khai, nhưng riêng tư lại bày tỏ sự thất vọng đối với các hành động quân sự và ngoại giao của Washington.

"Có sự thất vọng diện rộng trên khắp khu vực đối với Hoa Kỳ về sự dại chuột của cuộc chiến, bản chất thất thường trong các hành động quân sự và ngoại giao của Washington, cũng như quyết định ưu tiên phòng thủ cho Israel hơn là các đối tác Vùng Vịnh," Hasan Alhasan, chuyên gia cao cấp về chính sách Trung Đông tại IISS, nhận định.

"Nếu việc Mỹ giải phóng Kuwait năm 1991 là thời điểm thiết lập vai trò của Mỹ trong khu vực, thì cuộc chiến năm 2026 có thể sẽ được nhớ đến như thời điểm làm sụp đổ điều đó."

Trong thời gian này, các quốc gia Vùng Vịnh đang chạy đua để ngăn chặn một cuộc tấn công khác từ Mỹ và Israel. Các quan chức cấp cao từ Ả Rập Xê Út, Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan đã tới Tehran tuần trước, trong khi các nhà trung gian Qatar tiến hành các cuộc đàm phán với Iran tại Tehran và Doha.

Bất đồng lớn vẫn còn tồn tại. Iran muốn Mỹ dỡ bỏ lệnh phong tỏa hải quân, nới lỏng các lệnh trừng phạt và giải tỏa các tài sản bị đóng băng trước khi mở lại Eo biển Hormuz, trong khi Washington yêu cầu các nhượng bộ về hạt nhân. Bộ trưởng Ngoại giao Iran Abbas Araghchi hôm Chủ nhật cho biết các nhà trung gian đang thảo luận về một kế hoạch mở lại tuyến đường thủy này trong vòng hai ngày nếu Mỹ đáp ứng các điều kiện của Tehran, nhưng một thỏa thuận "phụ thuộc vào những câu trả lời mà phía bên kia đưa ra cho các câu hỏi của chúng tôi."

Gargash, cố vấn của UAE, đã cảnh báo về những hậu quả nếu nỗ lực ngoại giao thất bại. "Nếu các lập trường này không thể thu hẹp khoảng cách, thì chúng ta phải lo ngại về kịch bản tồi tệ nhất," ông nhấn mạnh.

Với sự hỗ trợ của Omar El Chmouri, Patrick Sykes và Leen Al-Rashdan