Cuộc dịch chuyển từ nền kinh tế đại dịch sang chu kỳ mới giờ đây cho thấy thực tế nhiều bối rối, và gây nhiều thất vọng. Lần đầu tiên sau một thế hệ, lạm phát đã quay lại nước Mỹ.

Chính quyền liên bang đã phải can thiệp để bảo vệ quyền lợi cho người gửi tiền ở một số ngân hàng (lại ám chỉ SVB). Tài khoản lương hưu của bạn nhiều khả năng vẫn đang hồi phục từ những tổn thất của năm 2022, không chỉ với cổ phiếu, mà cả trái phiếu.

Chưa hết, lãi vay mua nhà tăng vọt. Hàng loạt vụ sa thải diện rộng đang diễn ra (dẫu tỉ lệ thất nghiệp vẫn đang ở mức thấp). Bạn muốn mua xe mới, nhưng giá bán vẫn đang quá cao.

Tóm lại, ở một giai đoạn mà mọi chuyện đều có vẻ “bất an” hơn bình thường, chúng tôi hỏi các chuyên gia tài chính để họ giải đáp những chủ đề gây khúc mắc nhất liên quan đến tiền bạc, từ đầu tư, đến hoạch định sự nghiệp, và tiêu dùng thông minh.

1. Lúc này phải chăng tôi nên cất kỹ tiền mặt trong két?

Dẫu vụ sụp đổ đột ngột của ngân hàng Silicon Valley và Signature hồi tháng 3 vừa qua đã gây nhiều hoang mang, nhưng với đa số người gửi tiền tại các ngân hàng Mỹ, họ không cần lo lắng về khoản tiền gửi này.

Cơ quan bảo hiểm tiền gửi liên bang (FDIC) bảo hiểm lên đến 250 ngàn đô la Mỹ cho mỗi tài khoản tiền gửi đủ điều kiện ở các ngân hàng được bảo hiểm. Nếu bạn có nhiều hơn 250 ngàn đô la Mỹ tiền gửi, việc phân tán tiền vào nhiều ngân hàng sẽ là một lựa chọn khôn ngoan, Peter Palion, sáng lập Master Plan Advisory, bình luận.

Và do FDIC bảo hiểm cho từng bên sở hữu của một tài khoản chung, bạn cũng tối ưu hóa vấn đề ai đứng tên tài khoản tiền gửi của mình. Sự thú vị là một cặp vợ chồng có thể được bảo hiểm lên đến một triệu đô la Mỹ vì họ có hai tài khoản riêng cùng với một tài khoản chung.

Tuy nhiên, các tài khoản ngân hàng truyền thống thường có ít hoặc không có lãi suất. Nếu muốn có lợi suất cao hơn, vào khoảng 3,75%, bạn nên dùng các tài khoản tiết kiệm được FDIC bảo hiểm tại các ngân hàng trực tuyến như Ally Bank và Marcus by Goldman Sachs Group Inc. Nếu sẵn lòng khóa tiền gửi trong 12 tháng, bạn có thể nhận được chứng chỉ tiền gửi có lãi suất 4,5%.

Bên cạnh đó, trái phiếu tiết kiệm Series I của chính phủ Mỹ (có sẵn tại treasurydirect.gov) luôn tự cập nhật lãi suất tương ứng lạm phát và hiện có lãi suất 6,89%. Cuối cùng, trên thị trường đang có nhiều quỹ tiền tệ đang trả lãi hơn 4%, nhưng lưu ý là chúng không được FDIC bảo hiểm dẫu chúng đầu tư vào những công cụ ngắn hạn và ít rủi ro.

2. Còn trái phiếu lúc này thì sao?

Trái phiếu luôn được tiếng là an toàn, nhưng trong năm 2022, trái phiếu có sự biến động lớn do lãi suất cơ bản đã tăng mạnh từ mức gần bằng 0. (Khi lãi suất tăng, giá trái phiếu giảm).

Ví dụ, quỹ chỉ số Vanguard Total Bond Market Index Fund - một cách khá đơn giản để đầu tư trái phiếu - đã mất khoảng 13% trong năm ngoái. Cùng lúc đó, chỉ số S&P 500 giảm khoảng 18%, có nghĩa nếu bạn có một danh mục đầu tư “kinh điển” gồm 60% cổ phiếu và 40% trái phiếu, bạn sẽ thua lỗ khoảng 16%.

Nên trái phiếu cũng không phải phương án đủ an toàn để bạn bảo toàn vốn. Nhưng theo các chuyên gia, đây chưa phải lúc bạn nên từ bỏ đa dạng hóa các loại tài sản của mình.

Vì đem lại được nguồn thu nhập ổn định và hoàn vốn khi đáo hạn, trái phiếu thường “êm đềm” hơn cổ phiếu trong các thị trường nhiều biến động. Và do Fed tăng lãi suất nhanh chóng, các quỹ quản lý tiền bạc như BlackRock, AQR Capital Management, và DoubleLine đang mong đợi lãi suất ổn định và trái phiếu sẽ phục hồi. (Quỹ Vanguard đã quay lại 3% trong năm nay).

Nếu vẫn lo lắng về biến động của thị trường, bạn có thể cân nhắc chuyển một số tài sản (đặc biệt là tiền bạn có thể sẽ cần trong tương lai gần) vào các trái phiếu, hoặc quỹ trái phiếu có thời gian đáo hạn ngắn, vì chúng là những khoản đầu tư ít rủi ro hơn.

3. Giá cổ phiếu ở Mỹ có rẻ?

Dẫu có chút hồi phục trong năm nay, chỉ số S&P 500 đã giảm gần 13% kể từ đầu năm 2022. Nhưng việc cổ phiếu giảm giá chưa hẳn đồng nghĩa chúng là món hời. Trong thời kỳ lãi suất thấp, những nhà đầu tư thất vọng với lợi suất thấp trên trái phiếu đã đổ xô vào cổ phiếu để tìm kiếm lợi nhuận tốt hơn. Giá trị vốn hóa cổ phiếu tăng mạnh, và hiện chúng vẫn cao xét theo nhiều tiêu chí.

Ví dụ, nhà bình luận của Bloomberg Opinion, John Authers, gần đây nói rằng giá cổ phiếu là cấp số nhân của doanh thu công ty. Với hệ số giá/doanh thu nhiều hơn 2, chỉ số S&P 500 vẫn đắt y như nó từng hồi bong bóng dot-com năm 2000. Những phép thử khác cũng cho thấy câu chuyện tương tự. Max Gokhman, trưởng MosaiQ Investment Strategy tại Franklin Templeton Investments Solutions, thích nhìn vào giá bán cổ phiếu so với giá trị sổ sách (hay giá trị tài sản công ty) của nó hơn. “Bùa phép giá trị sổ sách bằng thủ thuật kế toán là việc khó hơn nhiều,” ông nói.

Hiện tại, cổ phiếu trong S&P 500 đang được giao dịch ở mức bằng bốn lần giá trị sổ sách, giảm so với mức năm lần vào cuối năm 2021, nhưng vẫn cao hơn so với số liệu trong vòng 20 năm qua.

Điều này không có nghĩa cổ phiếu sẽ không sinh lời, chẳng qua lợi nhuận bạn thu về nhiều khả năng sẽ thấp hơn mức giới đầu tư nhận được trong những năm tháng tươi đẹp trước năm 2022. Tin tốt lành, nhất là với người trẻ, là bạn không cần lo lắng đến yếu tố thời điểm.

Hãy cứ kiên trì ngắt một phần thu nhập mỗi tháng và dùng nó đầu tư, bạn có thể tận dụng sức mạnh của toán học để làm lợi cho bản thân, và hưởng lợi từ việc mua nhiều cổ phiếu giá thấp hơn (và ngược lại là bớt mua cổ phiếu giá cao hơn). “Trong những thị trường đầy biến động, điều này thật sự giúp được bạn,” Burton Malkiel, giáo sư danh dự ngành kinh tế học thuộc đại học Princeton, cho biết.

4. Sao mọi người đều nói về suy thoái vậy?

Sau những rắc rối của giới ngân hàng, những thảo luận về suy thoái đã trở nên ồn ào hơn. Dẫu sự sụp đổ của các ngân hàng này chưa gây ra thảm họa tài chính sâu rộng hơn, sức ép mà họ đang chịu đựng là chỉ dấu cho thấy chính sách khắt khe hơn của Fed đang bắt đầu tác động tới nền kinh tế thực.

Goldman Sachs gần đây đã tăng dự đoán về khả năng suy thoái kinh tế Mỹ trong 12 tháng tới đây lên 35% từ mức 25%.

Trong khi đó, dự báo trung vị của các nhà kinh tế học được Bloomberg News khảo sát là 65%. Hiện tại, nền kinh tế đang ổn định: Các nhà tuyển dụng Mỹ đã bổ sung hơn 300 ngàn việc làm vào tháng 2, và tỉ lệ thất nghiệp chỉ là 3,6%. Nhưng các nhà phân tích như Matt Maley, giám đốc chiến lược thị trường của Miller Tabak lo ngại rằng khủng hoảng ngân hàng có thể khiến ngân hàng thắt chặt tiêu chuẩn của mình, dẫn đến có ít những khoản tín dụng được cấp hơn, và tăng trưởng kinh tế chậm lại.

5. Tôi cần quỹ dự phòng lớn bao nhiêu nếu mất việc?

Mức tiêu chuẩn luôn là ba tới sáu tháng chi phí sinh hoạt bằng tiền mặt, hoặc tương đương tiền mặt, như tài khoản tiết kiệm lợi suất cao hay chứng chỉ tiền gửi.

Trong bối cảnh suy thoái tăng lên, thời gian tìm việc kéo dài, một số nhà tư vấn tài chính khuyến cáo chúng ta nên để dành nhiều hơn thế.

Phải nói việc này hơi quá tầm với đa số người. Giới tư vấn tài chính vốn đã quen làm việc với giới khách hàng giàu có (và lớn tuổi), trong khi các cuộc thăm dò cho thấy một bộ phận người Mỹ vẫn khó lòng xoay xở được một khoản chi bất ngờ lên đến 1 ngàn đô la Mỹ.

Nhưng tóm lại, bạn cứ tích lũy thêm được xu nào thì tốt xu nấy, và không cần làm ngay một lúc. Người trẻ không cần tiết kiệm nhiều đến thế, vì họ thường linh hoạt hơn, và có ngưỡng lương khởi điểm thấp hơn khi đi tìm việc.

6. Đại học còn xứng đáng với chi phí bỏ ra không? Và làm thế nào tôi tiết kiệm đủ để học đại học?

Năm 1970, chi phí học đại học là 10 ngàn đô la Mỹ/năm, đã điều chỉnh theo lạm phát, cho bốn năm học trường công (gồm học phí, chỗ ở, và ăn uống) và khoảng 20 ngàn đô la Mỹ/năm cho bốn năm học trường tư.

Trong năm học 2022-2023, những con số này lần lượt là 20.500 và 52.590 đô la Mỹ, nên cũng hợp lý khi nhiều người trẻ đang thận trọng hơn trước ngưỡng cửa đại học so với những thế hệ trước đó.

Cũng cần nhớ rằng chi phí thật sự của việc học đại học (sau khi đã trừ các khoản trợ cấp, chẳng hạn trợ cấp dành cho sinh viên nghèo theo học một số trường nhất định) thấp hơn giá niêm yết. (Khi tính đến các khoản hỗ trợ, bạn cần chú ý đến những khoản trợ cấp, vốn không phải trả lại cho những khoản vay.)

Chênh lệch thu nhập giữa người có bằng đại học và người không có vẫn cao: Cử nhân đại học kiếm trung bình nhiều hơn 18 ngàn đô la Mỹ so với người chỉ có bằng cấp ba, theo một phân tích của ngân hàng trung ương New York.

Tuy vậy, điều tối quan trọng là sinh viên phải tốt nghiệp được. Và ngay cả khi tốt nghiệp được, các nhà nghiên cứu của ngân hàng trung ương New York phát hiện khoảng 25% người có bằng cử nhân cũng không kiếm nhiều hơn người chỉ có bằng trung học.

Nếu có quá nhiều sự không chắc chắn, theo học trường công hoặc đại học cộng đồng tại địa phương là phương án tốt để vẫn có được số tín chỉ cần thiết mà không phải ngập trong nợ.

Với những phụ huynh đang có kế hoạch cho con học đại học, Nicole Birkett-Brunkhorst, một nhà tư vấn hoạch định tài sản ở US Bank Private Wealth Management, khuyên nên xem chi phí học bốn năm đại học tại bang mình sống là mục tiêu, để không xâm hại đến kế hoạch tiết kiệm hưu trí của bản thân. Cho tới lúc đó, bạn có thể tìm thấy các lựa chọn trợ cấp tài chính và các khoản vay nếu con bạn muốn theo học trường tư. Một số phụ huynh có thể lo lắng về lựa chọn ngành học của con có thể ảnh hưởng đến thu nhập của chúng, nhưng Birkett-Brunkhorst khuyên nên nhìn xa hơn: “Họ vẫn đang học các kỹ năng mà họ có thể đem đến cho nhà tuyển dụng của mình, chẳng hạn kỹ năng giải quyết vấn đề, thứ có thể giúp họ thành công.”

7. Tôi đang tính nghỉ việc để tìm việc mới. Ngoài lương lậu ra, tôi nên cân nhắc gì?

Thời điểm hiện tại, sự ổn định công việc có lẽ quan trọng hơn so với năm ngoái, khi các chỉ số đều cho thấy tăng trưởng. Ngành nghề đó ổn định ra sao?

Các doanh nghiệp công nghệ trong năm qua đã sa thải nhiều lao động, từ Meta cho đến Amazon đều thông báo cắt giảm hàng ngàn lao động trong tháng 3 vừa qua, trong lúc doanh nghiệp vận tải và sản xuất thì đang bổ sung thêm hàng ngàn lao động mới.

Bạn nên tìm hiểu thái độ của chủ mới tiềm năng (lẫn của bạn) về tiềm năng làm việc từ xa, vì nó có thể giúp bạn tránh thất vọng về lâu về dài, nhất là khi giới chủ doanh nghiệp đang muốn nhân viên quay lại làm việc ở văn phòng.

Khi tính toán thời điểm nghỉ việc, đừng quên những tác động của nó tới kế hoạch nghỉ hưu của bạn. Bạn đã tính cả phần đóng góp của nơi làm việc hiện tại vào quỹ lương hưu của bạn chưa? Phần đóng góp đó là một lần vào cuối năm hay mỗi tháng? Bạn có thể muốn từ bỏ khoản tiền này nếu tìm được việc mới thích hợp, nhưng nên tính đến nó khi thương lượng mức lương mới.

8. Giờ mua Tesla được không?

Đại dịch đẩy giá xe hơi lên cao. Tuy nhiên, cuộc cạnh tranh về giá giữa những hãng xe điện đang có lợi cho người tiêu dùng. Tháng 1.2023, Tesla giảm giá 13.000 đô la Mỹ cho chiếc Model Y của họ. Ford cũng theo sau bằng việc giảm 4.500 đô la Mỹ giá bán chiếc Mustang Mach-E điện.

Cùng khoản khấu trừ thuế 7.500 đô la Mỹ bởi IRS dành cho việc mua mới xe điện, ngày càng nhiều người lựa chọn loại phương tiện này cho chiếc xe mới của họ. Tuy nhiên, theo Craig Toberman (sáng lập Toberman Wealth LLC, không nên vội vàng bị cuốn theo các con số trên truyền thông.

Chi phí vay mua xe đang tăng lên, cụ thể lãi vay đang là 8,02% so với chỉ 5,15% của một năm trước. Nếu muốn mua xe điện dùng rồi cho tiết kiệm, phải kiểm tra thật kỹ tình trạng pin, và kiểm tra xem bảo hành pin còn bao lâu: Đa số pin được có hạn bảo hành tám năm, hoặc 100 ngàn dặm, từ thời điểm mua.

9. Giờ mua nhà lần đầu có bị điên không?

Già nhà khắp nước Mỹ đang bắt đầu giảm sau đợt tăng mạnh trong đại dịch. Nhưng lãi suất trung bình cho khoản vay cố định 30 năm hiện đang là 6,45%, tăng từ 4,72% vào cùng thời điểm năm ngoái. Điều đó có nghĩa là khoản thanh toán hàng tháng cho một căn nhà trị giá 500 ngàn đô la Mỹ với khoản đóng ban đầu 15% sẽ là khoảng 3.100 đô la Mỹ, tăng từ mức 2.600 đô la Mỹ, theo công ty Bankrate. Theo Sideris, yếu tố quan trọng là kế hoạch dài hạn bạn đang có. “Ngay cả khi bạn mua một nhà vào lúc đỉnh điểm năm 2007 ngay trước thềm cuộc khủng hoảng tài chính, giá trị căn nhà của bạn ngày hôm nay vẫn cao hơn chính nó thời điểm đó, miễn là bạn có đủ khả năng chi trả.”

10. Nên chuyển đến Texas hay Florida?

Già nhà tăng cao ở các thành phố lớn mạn Đông Bắc và bang California khiến người ta đi tìm các địa điểm mới, nơi có thời tiết đẹp và không chịu thuế thu nhập. Nhưng hãy kiểm tra kỹ xem việc di cư tới nơi mới có thật sự lợi hơn hay không.

Khi hàng ngàn người có cùng suy nghĩ giống bạn, giá nhà ở các thành phố nhỏ bỗng tăng vọt. Chẳng hạn, giờ đây ai muốn tìm mua nhà ở Austin mất gần như cùng khoảng thời gian để tích lũy tiền mua nhà với những người ở New York chẳng hạn.

11. Giờ sinh con đẻ cái trong nền kinh tế này có nên không?

Việc sinh con đẻ cái là vấn đề của trái tim cũng như khối óc của bạn. Tuy nhiên, nếu bạn muốn biết (và có lẽ bạn không muốn biết) con số chi phí trung bình để nuôi dạy một đứa trẻ đến tuổi 17 là bao nhiêu, thì câu trả lời là 310.605 đô la Mỹ, tăng hơn 26.000 đô la Mỹ so với ước tính trước đó vào năm 2017 do lạm phát cao hơn kỳ vọng, theo viện Brookings.

12. Phần thu nhập thặng dư vẫn bị đánh thuế?

Mùa thuế năm nay mang đến nhiều bất ngờ cho các nhà đầu tư quỹ tương hỗ (mutual funds). Dù quỹ hỗn hợp của họ ghi nhận thua lỗ, họ có thể vẫn phải đối mặt với các khoản thuế đối với những khoản đầu tư của mình.

Lý do? Các nhà quản lý quỹ mua bán chứng khoán nằm trong danh mục đầu tư, và nhiều người đã thực hiện điều này trong năm qua để điều chỉnh cho sự sụt giảm của các cổ phiếu trong các ngành công nghiệp hoặc để đáp ứng yêu cầu đền bù. Nếu những chứng khoán này tăng giá kể từ khi được mua, cổ đông sẽ phải chịu trách nhiệm về thuế lợi tức vốn.

Đối với mùa thuế hiện tại, không có nhiều điều gì có thể làm ngoài việc thanh toán thuế.
Trong những năm tới, đầu tư tiền mới vào các quỹ ETF (trái phiếu giao dịch) thay vì quỹ hỗn hợp, có thể giúp bạn giảm thuế vì những quỹ ETF được điều hành theo cách có lợi hơn về thuế.

12. Khi nào nên dừng nắm giữ crypto?

Nghiêm túc mà nói, chúng tôi không cố dự đoán giá Bitcoin. Nhưng dù nó có tăng giá, đó vẫn là khoản đặt cược nhiều biến động và đầy tính đầu cơ. Và nhiều vụ lừa đảo tiền điện tử trong năm qua cho thấy dù bạn dự đoán đúng giá, bạn vẫn khó giữ được phần thắng về mình.

- Với Suzanne Woolley