Cuộc đua giành vị trí dẫn đầu trong lĩnh vực AI đang bước vào một giai đoạn mới, nơi các “tác nhân AI” trở thành tâm điểm đầu tư và chiến lược công nghệ toàn cầu.

Khác với chatbot truyền thống chỉ dừng ở việc cung cấp thông tin hoặc trả lời câu hỏi, các hệ thống AI thế hệ mới có thể tự thực hiện chuỗi nhiệm vụ phức tạp với sự can thiệp tối thiểu của con người. Cuộc đua này đang đẩy các tập đoàn công nghệ lớn vào một cuộc cạnh tranh khốc liệt, đồng thời làm gia tăng căng thẳng địa chính trị giữa Mỹ và Trung Quốc trong lĩnh vực AI.

Một trong những cái tên gây chú ý nhất trong làn sóng này là Manus, nền tảng AI được giới thiệu vào đầu năm 2025 bởi một startup Trung Quốc. Ngay từ khi ra mắt, Manus đã thu hút sự quan tâm lớn nhờ khả năng vận hành như một “tác nhân tự chủ” có thể tự định hướng và hoàn thành một chuỗi công việc từ đầu đến cuối thay vì chỉ xử lý từng yêu cầu rời rạc.

Sự phát triển nhanh chóng của Manus nhanh chóng thu hút sự chú ý của giới đầu tư và các tập đoàn công nghệ lớn. Startup này nhận được sự hậu thuẫn từ nhiều quỹ lớn của Trung Quốc như Tencent Holdings, ZhenFund và HSG. Đồng thời, công ty cũng có thêm nguồn vốn từ Benchmark, một quỹ đầu tư mạo hiểm nổi tiếng tại Thung lũng Silicon. Chỉ trong vài tháng sau khi ra mắt, Manus được cho là đã đạt mức doanh thu quy đổi hàng năm hơn 100 triệu USD, trở thành một trong những startup AI tăng trưởng nhanh nhất từ trước đến nay.

Sức hút đó đã dẫn đến một bước ngoặt lớn. Vào tháng 12, Meta Platforms, công ty mẹ của Facebook và WhatsApp, đã đạt được thỏa thuận mua lại Manus với giá hơn 2 tỉ USD. Thương vụ này nằm trong chiến lược của CEO Mark Zuckerberg nhằm tăng tốc phát triển các công cụ AI cá nhân hóa, đồng thời tích hợp sâu hơn vào hệ sinh thái sản phẩm và quảng cáo của Meta.

Theo kế hoạch, Meta dự định tích hợp công nghệ của Manus vào các nền tảng lớn như Facebook, Instagram, WhatsApp và hệ thống quảng cáo, nhưng vẫn duy trì Manus như một dịch vụ độc lập. Đáng chú ý, phần lớn quá trình sáp nhập ban đầu đã được triển khai, bao gồm chuyển giao công nghệ và tích hợp nhân sự chủ chốt.

Tuy nhiên, tương lai của thương vụ này nhanh chóng rơi vào bất định. Vào ngày 27.4, Ủy ban Cải cách và Phát triển Quốc gia Trung Quốc bất ngờ yêu cầu hủy bỏ giao dịch, đồng thời ban hành chỉ thị cấm đầu tư nước ngoài vào công ty và yêu cầu các bên rút lui. Quyết định được đưa ra mà không kèm lời giải thích rõ ràng.

Điều đáng chú ý là thương vụ gần như đã hoàn tất. Butterfly Effect, công ty đứng đằng sau Manus, đã chuyển trụ sở sang Singapore. Meta cũng đã tiến hành sáp nhập nhân sự và chuyển giao công nghệ ở mức độ nhất định. Tuy vậy, việc Bắc Kinh can thiệp vào một công ty đã rời khỏi lãnh thổ Trung Quốc cho thấy cách hành động ngày càng cứng rắn của nước này trong việc kiểm soát các tài sản công nghệ có nguồn gốc nội địa.

Manus vốn được phát triển bởi các nhà sáng lập người Trung Quốc, từng được xem là một câu chuyện thành công trong hệ sinh thái startup nội địa. Dù đã tái định vị pháp lý tại Singapore, công ty vẫn bị xem là có nguồn gốc công nghệ và nhân sự gắn với Trung Quốc. Chính điều này khiến chính phủ nước này coi đây là một trường hợp nhạy cảm về an ninh công nghệ.

Trước đó, các dấu hiệu phản đối đã xuất hiện khi cơ quan chức năng Trung Quốc tiến hành rà soát thương vụ với lý do liên quan đến an ninh quốc gia. Hai nhà sáng lập của Manus cũng từng bị triệu tập tại Bắc Kinh và bị hạn chế xuất cảnh trong thời gian điều tra.

Động thái của Trung Quốc phản ánh sự cạnh tranh ngày càng quyết liệt với Mỹ trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, nơi cả hai quốc gia đều xem công nghệ, dữ liệu, nhân lực và sở hữu trí tuệ là tài sản chiến lược. Trong khi Mỹ siết chặt kiểm soát xuất khẩu chip AI tiên tiến, Trung Quốc cũng gia tăng nỗ lực ngăn dòng chảy công nghệ và nhân tài ra nước ngoài.

Động thái này diễn ra trong bối cảnh căng thẳng công nghệ giữa Mỹ và Trung Quốc ngày càng gia tăng. Trong khi Washington hạn chế xuất khẩu chip AI tiên tiến sang Trung Quốc, Bắc Kinh lại siết chặt kiểm soát dòng chảy công nghệ và nhân lực ra nước ngoài. Việc Manus đã chuyển trụ sở sang Singapore và tuyên bố cắt đứt liên hệ sở hữu với Trung Quốc dường như không đủ để xoa dịu sự lo ngại từ chính quyền nước này.

Tác động của quyết định này vượt ra ngoài phạm vi một thương vụ. Nó đặt ra câu hỏi về tính bền vững của mô hình “startup Trung Quốc, mở rộng toàn cầu rồi bán lại cho công ty phương Tây”, đặc biệt trong lĩnh vực AI chiến lược. Các nhà phân tích cho rằng Bắc Kinh đang phát đi tín hiệu rõ ràng rằng những thương vụ như vậy có thể bị can thiệp ngay cả khi đã gần hoàn tất.

“Bất kỳ công ty AI gốc Trung Quốc nào đang cân nhắc con đường tương tự giờ sẽ phải giả định rằng Bắc Kinh có thể và sẽ can thiệp vào thương vụ,” các nhà phân tích Michael Deng và Adam Farrar của Bloomberg Economics viết trong một ghi chú.

Dù vậy, khả năng thực thi của Trung Quốc đối với Meta vẫn còn nhiều giới hạn. Tuy nhiên, yếu tố con người lại trở thành biến số quan trọng, khi phần lớn đội ngũ cốt lõi của Manus là công dân Trung Quốc. Điều này mang lại cho Bắc Kinh thêm những công cụ gián tiếp để gây áp lực, đặc biệt trong bối cảnh đội ngũ kỹ sư đóng vai trò then chốt đối với việc duy trì và phát triển sản phẩm.

Trong nội bộ Meta, các kịch bản xử lý vẫn đang được cân nhắc, từ việc tìm kiếm một cơ chế hợp tác gián tiếp đến khả năng chuyển đổi cấu trúc thương vụ theo hướng cấp phép công nghệ thay vì mua lại hoàn toàn. Tuy nhiên, mọi phương án đều phụ thuộc vào mức độ sẵn sàng nhượng bộ của phía Trung Quốc.

– Với sự hỗ trợ từ Newley Purnell