Nếu dòng vốn đầu tư mạo hiểm là thước đo cho tương lai của nền kinh tế, có vẻ như California đã nắm chắc phần thắng. Trong quý 1 năm nay, cũng là quý bùng nổ nhất từ trước đến nay của đầu tư mạo hiểm tại Mỹ, có tới 85% dòng tiền đổ vào các công ty ở California, theo báo cáo PitchBook NVCA Venture Monitor. Tính cả năm 2025, tỉ trọng của bang này cũng lập kỷ lục với 60%.

Tỉ trọng việc làm công nghệ của bang trong tổng số việc làm công nghệ toàn quốc bắt đầu giảm từ năm 2020 và hiện ở mức rất thấp nếu xét theo nhiều cách đo khác nhau. Tùy theo cách tính, con số này hoặc đang gần chạm đáy lịch sử, với dữ liệu nhất quán cho các nhóm ngành hẹp bắt đầu từ năm 1990, hoặc đã quay về mặt bằng của đầu thập niên 2010.

Nếu loại trừ mảng này, tỉ trọng việc làm công nghệ của California vẫn ở mức đáng kể xét theo lịch sử, dù đã giảm mạnh từ năm 2020. Dữ liệu cũng cho thấy dấu hiệu phục hồi nhẹ mà cuối năm ngoái chưa thấy rõ, một phần do điều chỉnh chuẩn hằng năm khiến tổng việc làm phi nông nghiệp của Mỹ giảm 0,6% trong khi con số của California gần như không đổi.

Trong cuộc tranh luận kéo dài hàng thập kỷ về việc liệu giá bất động sản cao, thuế cao, kẹt xe và nhiều vấn đề khác có khiến California đánh mất vị thế dẫn đầu công nghệ hay không, câu hỏi này vẫn chưa có lời đáp rõ ràng. Năm nay, tranh luận càng nóng lên khi bang đề xuất đánh thuế tài sản của giới tỉ phú. Dữ liệu về vốn đầu tư mạo hiểm và việc làm dường như đang cùng đưa ra một thông điệp: Chưa phải lúc.

Có thể trọng tâm tranh luận đang bị đặt sai chỗ. Tháng trước, Gad Levanon, kinh tế trưởng của viện nghiên cứu thị trường lao động Burning Glass Institute, đã nhìn dữ liệu việc làm của California theo một góc độ khác. Ông cho rằng bang này có thể đang “chảy máu” việc làm văn phòng chính vì đứng ở tuyến đầu của làn sóng thay đổi công nghệ.

Dữ liệu việc làm sau điều chỉnh chuẩn cho thấy tín hiệu phục hồi nhất định, nhưng điều đó chưa đủ để bác bỏ lập luận của Levanon. Vị thế dẫn đầu rõ rệt của California trong lĩnh vực AI đang kéo dòng vốn vào các công ty AI của bang, hơn một nửa trong tổng 228 tỉ USD vốn VC quý I của bang đã chảy vào OpenAI và Anthropic, đồng thời tạo thêm việc làm ở chính các doanh nghiệp này trong khi thay thế việc làm ở những nơi khác.

Thước đo mà Levanon dùng cho nhóm việc làm văn phòng là ba khu vực lớn gồm tài chính và bảo hiểm, thông tin, và dịch vụ chuyên môn cùng dịch vụ kinh doanh. Lĩnh vực thông tin bao gồm phần lớn các ngành công nghệ đã đề cập, cùng với xuất bản truyền thống, phát thanh truyền hình, sản xuất phim và các công ty viễn thông. Nhóm dịch vụ chuyên môn và kinh doanh bao trùm thiết kế hệ thống máy tính cùng các dịch vụ liên quan, bên cạnh luật sư, tư vấn quản trị, công ty kỹ thuật và nhiều ngành nghề khác.

Tháng 11.2022 khi OpenAI ra mắt ChatGPT thường được dùng làm ranh giới trước và sau để đo lường tác động của AI, nhưng cách tiếp cận này có hạn chế. Doanh nghiệp khó có thể lập tức tái cấu trúc quy trình xoay quanh AI chỉ trong vài tháng sau khi ChatGPT xuất hiện. Hơn nữa, sự suy giảm việc làm văn phòng ở California đã bắt đầu từ trước thời điểm đó.

Trong ngành thông tin, việc cắt giảm nhân sự một phần là phản ứng sau giai đoạn tuyển dụng bùng nổ trong năm 2021 và nửa đầu năm 2022. Tuy vậy, sự tách biệt của California so với phần còn lại của nước Mỹ về tổng thể việc làm văn phòng vẫn rất đáng chú ý, đặc biệt là khi xu hướng này không xuất hiện ở các khu vực khác của khu vực tư nhân.

Với những người sống tại các quận quanh “khu công nghệ cao” là vịnh San Francisco, đây không phải điều gì mới mẻ. Các thông báo sa thải từ những công ty công nghệ lớn đã trở nên thường xuyên. Gần đây nhất là Meta Platforms, công ty mẹ của Facebook và Instagram, khi công ty cho biết sẽ cắt giảm 10% nhân sự, một phần là để bù đắp chi phí đầu tư vào AI.

Khi các mô hình ngôn ngữ lớn và những công nghệ AI khác được ứng dụng rộng rãi, câu chuyện việc làm trở nên rất khó đoán định Việc tập trung quan sát bang đang dẫn đầu ít nhất cũng mang lại cho ta một điểm tham chiếu cụ thể. Levanon nhận định: “California hiện là một trường hợp ngoại lệ. Nhưng trong những giai đoạn chuyển đổi mang tính cấu trúc, các ngoại lệ thường là những nơi đi trước.” Việc làm văn phòng tại đây đã ngừng giảm trong một năm qua ít nhiều là tín hiệu tích cực. Dù vậy, vẫn cần phải tiếp tục theo dõi.