Những gì từng được kỳ vọng là cú sốc ngắn hạn đang kéo dài, và mỗi ngày trôi qua với eo biển Hormuz bị gián đoạn lại khiến triển vọng giá năng lượng sớm hạ nhiệt trở nên xa vời hơn.

Trong bối cảnh đó, sự khác biệt giữa cách phản ứng của châu Âu và Mỹ ngày càng rõ rệt. Ngân hàng Trung ương châu Âu đã lựa chọn một lộ trình tương đối mạch lạc. Họ chấp nhận rằng chính sách tiền tệ không thể tác động trực tiếp đến giá dầu và khí đốt trong ngắn hạn. Vì vậy, những cú sốc nhất thời sẽ được bỏ qua. Song nếu biến động giá phản ánh đúng kỳ vọng của thị trường và có nguy cơ lan rộng, lãi suất có thể được điều chỉnh. Quan trọng hơn, ECB sẵn sàng hành động mạnh nếu lạm phát cho thấy dấu hiệu kéo dài.

Đó là một cách tiếp cận mang tính phòng thủ có tính toán. Nó vừa tránh phản ứng thái quá với biến động ngắn hạn vừa giữ được khả năng can thiệp khi rủi ro trở nên rõ ràng. Sau kinh nghiệm năm 2022, ưu tiên của châu Âu là ngăn chặn kỳ vọng lạm phát bị neo ở mức cao.

Ở phía bên kia Đại Tây Dương, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ lại chọn một con đường thận trọng hơn. Chủ tịch Jay Powell nhiều lần nhấn mạnh rằng các cú sốc năng lượng thường mang tính tạm thời. Thông điệp chính vẫn là chờ đợi và quan sát. Phần lớn các thành viên trong Ủy ban Thị trường Mở cũng chưa thấy lý do để thay đổi chính sách.

Cách tiếp cận này không phải không có cơ sở. Nền kinh tế Mỹ đang ở vị thế khác so với châu Âu. Là một nước xuất khẩu năng lượng ròng, Mỹ ít chịu tác động tiêu cực từ giá dầu tăng. Thậm chí, giá năng lượng cao còn giúp cải thiện thu nhập của doanh nghiệp trong ngành. Cùng lúc, tác động từ các mức thuế quan trước đó có thể suy giảm theo thời gian, góp phần giảm áp lực lạm phát.

Ngoài ra, các yếu tố nội tại cũng phần nào hỗ trợ lập luận của Fed. Tỷ lệ tiết kiệm của người tiêu dùng đang thấp, khiến chi tiêu dễ suy yếu khi giá cả tăng. Thị trường lao động có dấu hiệu chững lại. Những yếu tố này có thể giúp kìm hãm đà tăng giá.

Tuy vậy, sự thận trọng kéo dài cũng mang theo rủi ro đáng kể. Khi giá năng lượng tăng mạnh, tác động của nó hiếm khi dừng lại ở hóa đơn xăng dầu. Nó lan sang chi phí vận chuyển, sản xuất và cuối cùng là giá tiêu dùng. Nếu kỳ vọng lạm phát bị kích hoạt, việc kiểm soát sẽ trở nên khó khăn hơn nhiều.

Các tín hiệu gần đây cho thấy áp lực giá vẫn chưa hạ nhiệt. Giá sản xuất tăng với tốc độ đáng kể, giá nhập khẩu cũng đi lên trước khi chịu tác động của thuế quan. Giá xăng leo thang nhanh trong thời gian ngắn là một yếu tố dễ tác động đến tâm lý người tiêu dùng. Khi người dân bắt đầu tin rằng giá sẽ tiếp tục tăng, hành vi chi tiêu và đòi hỏi lương có thể thay đổi theo hướng củng cố lạm phát.

Một yếu tố khác khiến bức tranh trở nên phức tạp là chính sách tài khóa. Các gói cắt giảm thuế quy mô lớn có thể tạo thêm động lực cho nền kinh tế vốn đã khá vững. Khi cầu được kích thích trong lúc chi phí đầu vào tăng, áp lực lạm phát có thể trở nên dai dẳng hơn.

Trong bối cảnh đó, việc Fed tránh thảo luận công khai về khả năng thắt chặt chính sách có thể bị xem là tín hiệu thiếu chuẩn bị. Thị trường thường phản ứng không chỉ với hành động mà còn với định hướng. Khi định hướng mơ hồ, kỳ vọng dễ trở nên bất ổn.

Đáng chú ý, sự dè dặt này diễn ra trong thời điểm nhạy cảm về chính trị. Tổng thống Mỹ đã nhiều lần bày tỏ quan điểm ủng hộ lãi suất thấp. Áp lực lên Fed vì thế chưa bao giờ biến mất. Dù ngân hàng trung ương đã duy trì được sự độc lập trong thời gian qua, việc giữ khoảng cách rõ ràng với chính quyền luôn là thách thức.

Khi Fed tỏ ra chậm rãi, ranh giới giữa thận trọng và bị động trở nên mong manh. Từ bên ngoài, rất khó để phân biệt liệu đây là chiến lược có tính toán hay dấu hiệu của sự mệt mỏi trước áp lực chính trị.

Bài học từ những giai đoạn lạm phát trước đây cho thấy phản ứng chậm có thể phải trả giá đắt. Một khi kỳ vọng giá cả bị phá vỡ, chi phí để kéo chúng trở lại thường lớn hơn nhiều so với hành động sớm.

Điều này không đồng nghĩa với việc Fed cần vội vàng tăng lãi suất. Nhưng việc xây dựng một kịch bản rõ ràng cho các tình huống khác nhau là cần thiết. Nó giúp thị trường hiểu được cách ngân hàng trung ương sẽ phản ứng, từ đó giảm bớt bất định.

Trong một thế giới ngày càng dễ tổn thương trước các cú sốc địa chính trị, chính sách tiền tệ khó có thể chỉ dựa vào giả định rằng mọi biến động sẽ sớm qua đi. Sự linh hoạt cần đi kèm với chuẩn bị. Và trong thời điểm hiện tại, điều mà Fed thiếu có lẽ không phải là dữ liệu, mà là một thông điệp đủ rõ ràng để trấn an kỳ vọng.