Theo một tài liệu chung được lưu hành trước cuộc họp quan trọng của Ủy ban châu Âu, Tây Ban Nha, Pháp, Ý, Hà Lan và Lithuania kêu gọi Brussels đẩy nhanh khả năng áp thuế và mở rộng các công cụ tự vệ thương mại, đồng thời bịt các kẽ hở đang bị cho là khiến biện pháp hiện hành kém hiệu quả và triển khai chậm.

Nhóm quốc gia này cảnh báo một số đối tác thương mại đang áp đặt rào cản hoặc tạo ra tình trạng dư thừa công suất mang tính cấu trúc trong nhiều ngành công nghiệp, từ đó tác động trực tiếp đến việc làm và năng lực cạnh tranh của châu Âu. Tài liệu dẫn số liệu cho thấy khu vực này đã mất khoảng 1 triệu việc làm trong ngành công nghiệp trong giai đoạn từ năm 2019 đến 2025.

Dù không nêu đích danh quốc gia cụ thể, các nội dung trong tài liệu được hiểu là nhắm tới Trung Quốc, nền kinh tế đang đóng vai trò trung tâm trong chuỗi cung ứng toàn cầu và cũng là nguồn xuất khẩu lớn vào thị trường châu Âu. Hiện EU đã áp dụng nhiều biện pháp phòng vệ thương mại đối với một số mặt hàng, và mức độ sử dụng các công cụ này đang ở mức cao nhất trong gần hai thập kỷ.

Tài liệu đề xuất đơn giản hóa quy trình áp thuế nhập khẩu cao hơn và tăng cường năng lực chống lẩn tránh thuế. Theo đánh giá của các nước ủng hộ, quy trình hiện nay mất quá nhiều thời gian để thực thi, trong khi doanh nghiệp có thể dễ dàng chuyển hướng xuất khẩu thông qua nước thứ ba hoặc thiết lập cơ sở lắp ráp trong nội khối để né các biện pháp hạn chế.

Ngoài ra, nhóm quốc gia này kêu gọi tăng cường các biện pháp kiểm soát đối với chuỗi giá trị toàn cầu, trong đó đề xuất đánh thuế hoặc áp biện pháp phòng vệ không chỉ dựa trên sản phẩm và quốc gia xuất xứ, mà có thể mở rộng sang cấp độ doanh nghiệp nhằm hạn chế hành vi tái cấu trúc sản xuất để né thuế.

Tài liệu cũng nhấn mạnh việc cần tận dụng mạnh hơn các công cụ tự vệ thương mại, vốn có thể được kích hoạt nhanh khi nhập khẩu tăng đột biến và áp dụng với mọi đối tác thương mại. Một số biện pháp tương tự từng được EU sử dụng trong ngành thép, với cơ chế áp thuế cao đối với lượng hàng vượt hạn ngạch, dù điều này từng gây phản ứng từ một số đối tác như Ukraine và Anh.

Bên cạnh đó, nhóm nước đề xuất xây dựng một công cụ mới nhằm tăng khả năng chống chịu của nền kinh tế châu Âu trước tình trạng phụ thuộc quá mức vào một số nguồn cung chiến lược. Công cụ này có thể cho phép áp đặt hạn ngạch hoặc thuế bổ sung nếu mức độ tập trung nguồn cung vượt ngưỡng an toàn.

Áp lực điều chỉnh chính sách thương mại của EU diễn ra trong bối cảnh các doanh nghiệp nội khối đối mặt với gián đoạn chuỗi cung ứng, đặc biệt sau khi Trung Quốc áp đặt một số biện pháp hạn chế xuất khẩu khoáng sản quan trọng và linh kiện bán dẫn. Đồng thời, cả EU và Mỹ đều đã siết một phần xuất khẩu công nghệ cao sang Trung Quốc, làm gia tăng mức độ phân tách trong một số lĩnh vực chiến lược.

Sự thay đổi lập trường lần này cho thấy sự dịch chuyển trong nội bộ EU, vốn từng tồn tại khác biệt lớn giữa các quốc gia thành viên về cách tiếp cận Trung Quốc. Một số nước như Pháp thường xuyên kêu gọi lập trường cứng rắn hơn, trong khi Tây Ban Nha có xu hướng thu hút đầu tư từ Trung Quốc. Hà Lan trước đây thận trọng hơn với các biện pháp hạn chế thương mại, còn Đức tiếp tục chịu áp lực cân bằng do mức độ phụ thuộc lớn vào thị trường Trung Quốc và vẫn chưa chính thức ủng hộ tài liệu chung.

Theo số liệu được nêu, thâm hụt thương mại của EU với Trung Quốc đã lên tới 360 tỷ euro vào năm 2025, phản ánh sự mất cân đối ngày càng rõ trong cán cân thương mại song phương.

Trong bối cảnh đó, Ủy viên Thương mại EU Maros Sefcovic được cho là đang thúc đẩy việc mở rộng sử dụng các biện pháp phòng vệ và xây dựng kế hoạch hỗ trợ doanh nghiệp đa dạng hóa chuỗi cung ứng, đặc biệt trong các lĩnh vực chiến lược, trước thềm cuộc họp chính sách quan trọng sắp tới tại Brussels.