Trung Quốc đã có được các linh kiện của tiêm kích tàng hình F-35 sau khi một nhân viên United Parcel Service (UPS) bỏ sót email cảnh báo không được chuyển lô hàng qua Hong Kong, theo một nguồn tin được thông báo về sự việc.

Email từ công ty giao nhận vận tải DSV A/S nêu rõ các linh kiện, gồm vòm kính buồng lái và cửa khoang vũ khí của F-35, được phủ vật liệu hấp thụ sóng radar, không được quá cảnh qua một số quốc gia để tuân thủ quy định về Buôn bán Vũ khí Quốc tế của Mỹ (ITAR). Một trong những mục đích của quy định này là ngăn công nghệ vũ khí nhạy cảm của Mỹ rơi vào tay các đối thủ.

Lô hàng ban đầu dự kiến được chuyển đến San Francisco qua Hàn Quốc và Đài Loan, các đối tác quốc phòng của Mỹ. Tuy nhiên, lô hàng rời Australia muộn hơn kế hoạch và bị chuyển nhầm qua Hong Kong nhằm rút ngắn thời gian giao hàng, nguồn tin cho biết. Người này yêu cầu giấu tên vì không được phép phát ngôn công khai.

DSV, thay mặt nhà phát triển F-35 Lockheed Martin, đã gửi email lưu ý rằng lô hàng thuộc diện kiểm soát của ITAR, theo yêu cầu của quy định Mỹ, nguồn tin cho biết. Email của DSV có thể đã được gửi qua một hệ thống công nghệ thông tin khác với hệ thống nhân viên UPS sử dụng.

Những chi tiết chưa được công bố trước đây về lô hàng bị chuyển hướng đã được các quan chức Lầu Năm Góc trình bày ngày 29.9 trong cuộc họp kéo dài khoảng một giờ với nhân viên của ủy ban Đối ngoại và ủy ban Quân vụ Hạ viện.

Thông tin mới làm rõ thêm sự cố đang bị xem xét kỹ lưỡng do lo ngại một chuỗi sai sót có thể đã vô tình giúp Trung Quốc tiếp cận một số công nghệ quân sự nhạy cảm nhất của Mỹ. Vụ việc khiến Lầu Năm Góc và Lockheed Martin mất mặt.

Người phát ngôn DSV Stephan Ghisler-Solvang và người phát ngôn UPS Malcolm Berkley từ chối bình luận.

UPS không công bố đầy đủ cơ cấu doanh thu theo lĩnh vực. Tuy nhiên, những năm gần đây, công ty nhấn mạnh chiến lược mở rộng hoạt động kinh doanh sang các lĩnh vực có thể bao gồm hàng không vũ trụ và quốc phòng.

Cổ phiếu UPS quay đầu giảm sau khi Bloomberg đưa tin về sai sót này hôm thứ Tư, giảm chưa đến 1% tính đến 15 giờ 32 phút tại New York.

Sự cố khiến bộ Quốc phòng và bộ Ngoại giao Mỹ mở các cuộc điều tra, đồng thời gây lo ngại trong giới lập pháp Mỹ. Các nghị sĩ đã yêu cầu rà soát chuỗi cung ứng toàn cầu phục vụ khí tài quân sự Mỹ để bảo đảm sai sót tương tự không tái diễn.

F-35 là chiến đấu cơ tiên tiến nhất thế giới và là chương trình vũ khí tốn kém nhất trong lịch sử Mỹ. Trung Quốc nhiều năm qua đã nhắm vào dòng máy bay này trong các hoạt động gián điệp.

Cả hai linh kiện đều được phủ vật liệu hấp thụ sóng radar giúp tăng khả năng tàng hình. Chúng được gửi về Mỹ vào cuối tháng 5 để xem xét sửa chữa hoặc loại bỏ, theo những nguồn tin am hiểu sự việc.

“Việc Trung Quốc hiện nắm giữ” vòm kính buồng lái F-35 “là điều không tốt,” Diana Maurer, người phụ trách các cuộc đánh giá về công tác hỗ trợ F-35 tại văn phòng Trách nhiệm giải trình Chính phủ Mỹ (GAO),cơ quan phi đảng phái, nhận định. Bà gọi việc mất linh kiện này là “chuyện nghiêm trọng.”

“Tôi chắc chắn phía Trung Quốc đã ăn mừng, rồi bắt tay vào phân tích ngược để tìm hiểu cách đối phó bằng năng lực kỹ thuật của họ,” bà nói thêm. “Tôi chắc chắn đó là việc họ làm ngay khi có được những linh kiện này.”

Lockheed Martin quản lý phần lớn nguồn phụ tùng thay thế dùng chung trên toàn cầu, phục vụ hoạt động của F-35 tại Mỹ và 19 quốc gia khác. Trong tuyên bố hồi tháng trước, khi Bloomberg lần đầu đưa tin về các linh kiện thất lạc, công ty cho biết “các quyết định về logistics của chúng tôi không được đưa ra đơn phương.” Công ty nói họ lựa chọn các đơn vị vận chuyển đáp ứng tốt nhất quy định của chính phủ.

“Dù không thể cung cấp chi tiết về đối tác logistics liên quan, chúng tôi đang phối hợp chặt chẽ với họ để xây dựng và triển khai các biện pháp phòng ngừa, tăng cường công tác giám sát chung và ngăn sự cố tái diễn,” Lockheed cho biết.

Khi được đề nghị phản hồi về các chi tiết mới liên quan đến việc chuyển hướng lô hàng, Lockheed cho biết trong tuyên bố hôm thứ Tư: “Chúng tôi không có gì cần bổ sung hay đính chính về chuỗi sự kiện mà quý vị đề cập.”

Tại buổi báo cáo với nhân viên các ủy ban Quốc hội, Erica Plath, phó trợ lý bộ trưởng Quốc phòng phụ trách hậu cần, cho biết một nhóm do bà thành lập đang triển khai các biện pháp nhằm ngăn sự cố tương tự tái diễn, theo nguồn tin am hiểu sự việc. Khi được hỏi về những biện pháp cụ thể, người phát ngôn Lầu Năm Góc cho biết bộ Quốc phòng không có thêm thông tin để cung cấp.

Một quan chức phụ trách tuân thủ thuộc cục Kiểm soát Thương mại Quốc phòng của bộ Ngoại giao cũng tham dự buổi báo cáo, nguồn tin cho biết thêm. Cơ quan này thực thi các luật kiểm soát xuất khẩu và đang điều tra việc chuyển hướng lô hàng.

Thượng nghị sĩ Mark Warner, thành viên cấp cao nhất của đảng Dân chủ tại ủy ban Tình báo Thượng viện, đã yêu cầu Lầu Năm Góc báo cáo về sự cố. Chủ tịch ủy ban, thượng nghị sĩ Tom Cotton, yêu cầu rà soát chuỗi cung ứng.

Thượng nghị sĩ Kevin Cramer, thành viên đảng Cộng hòa đại diện bang North Dakota và là chủ tịch tiểu ban thuộc ủy ban Quân vụ Thượng viện đang điều tra sự cố, đặt câu hỏi: “Liệu Trung Quốc đã có kế hoạch chặn giữ lô hàng này ngay từ đầu?”

Lầu Năm Góc công khai cho rằng mình không chịu trách nhiệm về lô hàng bị chuyển sai tuyến, đồng thời giảm nhẹ tầm quan trọng của các linh kiện khi mô tả chúng là “không còn sử dụng được”. Chẳng hạn, bộ Tư lệnh Vận tải Mỹ cho biết trong một tuyên bố rằng cơ quan này “không tham gia vận chuyển hoặc điều phối lô hàng nói trên.”

“Chúng tôi đang tích cực phối hợp với các cơ quan chức năng Mỹ và các đối tác trong ngành để thu hồi những linh kiện này, điều tra sự cố và thiết lập các biện pháp phòng ngừa nhằm tránh tái diễn,” bộ Quốc phòng cho biết trong một tuyên bố.

— Với sự hỗ trợ của Cailley LaPara