Áp lực chi phí đang trở thành bài toán lớn đối với ngành xây dựng khi giá nhiên liệu và vật liệu liên tục leo thang dưới tác động của căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông. Trong bối cảnh đó, Bộ Xây dựng đã ban hành hướng dẫn nhằm tháo gỡ khó khăn cho các nhà thầu, đồng thời yêu cầu các địa phương cập nhật giá vật liệu kịp thời để phản ánh sát diễn biến thị trường.

Theo đánh giá của Viện Kinh tế xây dựng thuộc Bộ Xây dựng, nếu giá nhiên liệu bình quân tăng tới 100% so với đầu năm 2026, các công trình giao thông sẽ chịu ảnh hưởng mạnh nhất, với dự toán chi phí xây dựng có thể tăng tới 18,45%.  

Bộ Xây dựng ước tính riêng các công trình giao thông trọng điểm có thể phát sinh thêm khoảng 42.300 tỉ đồng chi phí xây dựng trong kịch bản giá nhiên liệu tăng gấp đôi. Đây được xem là áp lực rất lớn đối với ngân sách nhà nước cũng như tiến độ triển khai các dự án hạ tầng quy mô lớn.  

Hiện có 44 dự án trọng điểm quốc gia, bao gồm cả các dự án PPP, đang được Ban Chỉ đạo các công trình trọng điểm theo dõi với tổng mức đầu tư khoảng 569.000 tỉ đồng. Trong đó, phần chi phí xây dựng còn lại chưa thi công vào khoảng 267.000 tỉ đồng.  

Trước diễn biến này, Bộ Xây dựng yêu cầu các Sở Xây dựng địa phương theo dõi sát thị trường để công bố giá vật liệu xây dựng và chỉ số giá xây dựng theo tháng, thậm chí sớm hơn nếu cần thiết. Cơ quan quản lý cũng được yêu cầu tăng cường kiểm tra, xử lý tình trạng “găm hàng”, đẩy giá cát đá và vật liệu tại các mỏ khai thác.  

Theo Bộ Xây dựng, việc công bố giá chậm hoặc không sát thực tế đang khiến nhiều nhà thầu gặp khó khăn trong điều chỉnh hợp đồng, đặc biệt với các hợp đồng trọn gói và đơn giá cố định đã ký trước khi giá vật liệu tăng mạnh.  

Bộ cũng hướng dẫn các chủ đầu tư và nhà thầu rà soát lại hợp đồng đang thực hiện, đánh giá mức độ ảnh hưởng của biến động giá nhiên liệu để có phương án xử lý phù hợp theo quy định pháp luật. Đối với các hợp đồng theo đơn giá điều chỉnh, các bên có thể áp dụng các phương pháp điều chỉnh như sử dụng chỉ số giá xây dựng, bù trừ trực tiếp hoặc điều chỉnh theo giá vật liệu thực tế.  

Trong khi đó, các hợp đồng trọn gói được đánh giá chịu rủi ro lớn hơn vì giá đã được cố định từ đầu, khiến nhiều nhà thầu rơi vào tình trạng thi công cầm chừng hoặc đứng trước nguy cơ thua lỗ nếu giá nguyên liệu tiếp tục leo thang.  

Dữ liệu từ Viện Kinh tế xây dựng cho thấy giá nhiều loại vật liệu chủ chốt đã tăng mạnh trong thời gian qua. So với tháng 3/2026, giá xi măng tăng khoảng 4,3%, thép tăng 3,6%, cát xây dựng tăng 5,8%, trong khi đá và nhựa đường tăng từ 10,7% đến 15,6%.  

Nguyên nhân chủ yếu đến từ việc giá dầu tăng mạnh do xung đột tại Trung Đông, kéo theo chi phí logistics, vận chuyển và sản xuất vật liệu tăng cao. Ngoài ra, việc chậm cấp phép khai thác mỏ vật liệu tại một số địa phương cùng hiện tượng đầu cơ, găm hàng cũng làm nguồn cung bị gián đoạn cục bộ.  

Bộ Xây dựng cho biết sẽ tiếp tục hoàn thiện cơ sở dữ liệu quốc gia về giá vật liệu xây dựng và đẩy mạnh chuyển đổi số nhằm giúp các chủ đầu tư, nhà thầu tra cứu thông tin giá trực tuyến, giảm độ trễ trong cập nhật dữ liệu thị trường.