Các nhà máy lọc dầu của nước này chỉ sản xuất 12,9 triệu tấn nhiên liệu diesel trong tháng 6. Ngoại trừ một vài đợt giảm ngắn trong đại dịch Covid-19, đây là con số thấp nhất kể từ năm 2010. Tình hình của nhựa đường cũng tương tự, quay trở lại mức gần như thấp nhất kể từ khi Chủ tịch Tập Cận Bình bắt đầu nhiệm kỳ vào năm 2012.

Đây là một xu hướng mang nhiều gợi mở. Không có sản phẩm dầu mỏ nào chịu ảnh hưởng trực tiếp từ ngành xây dựng hơn nhựa đường và dầu diesel. Nhựa đường được dùng để rải đường cho các dự án mới và làm vật liệu chống thấm mái nhà. Trong khi đó, dầu diesel là nguồn nhiên liệu vận hành các đoàn xe trộn bê tông, máy xúc, xe tải công trình và cần cẩu xây dựng các tòa nhà mới. (Ngược lại, xăng chủ yếu phục vụ ô tô, xe máy và xe tay ga.)

Cuộc khủng hoảng nhà ở tại Trung Quốc chưa từng có tiền lệ về cả quy mô lẫn mức độ. Phải ngược dòng thời gian về tận năm 2002 - chỉ vài tháng sau khi nước này gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) - mới thấy một năm có diện tích nhà ở khởi công mới thấp như những gì diễn ra từ đầu năm 2026 đến nay.

Nếu muốn tìm lời giải thích cho việc lượng dầu mỏ nhập khẩu của Trung Quốc sụt giảm với tốc độ chóng mặt trong năm nay, hãy nhìn vào hàng chục nghìn công trường xây dựng đang đình trệ và bị bỏ hoang trên khắp đất nước.

Khối lượng công việc tại các công trường đang cạn dần. Mùa xây dựng cao điểm của Trung Quốc từ tháng 3 đến tháng 6 hàng năm thường ghi nhận hàng trăm triệu mét vuông sàn được thêm vào diện tích đang thi công, khi các dự án mới được khởi công nhằm đáp ứng nhu cầu dự kiến từ người mua nhà sau khi nguồn cung hiện tại được tiêu thụ hết.

Giai đoạn khởi công này đặc biệt tiêu tốn nhiều dầu diesel, do máy xúc và máy trộn bê tông phải làm móng và đổ bê tông. Tuy nhiên, năm nay hoạt động này hầu như không diễn ra: Chỉ có 131 triệu mét vuông diện tích mới được thêm vào, chưa bằng 1/6 so với tốc độ của 5 năm trước.

Hệ quả dây chuyền đối với nhu cầu nhiên liệu là điều khó tránh khỏi. Hãy so sánh sự khác biệt giữa tháng 3 - thời điểm các nhà máy lọc dầu chạy hết công suất để xử lý lượng dầu thô đã rời cảng trước khi eo biển Hormuz bị phong tỏa - và tháng 6, tháng gần nhất có dữ liệu. Sản lượng đã giảm khoảng 2,5 triệu thùng/ngày giữa hai tháng này. Hơn một phần ba trong số đó - gần 900.000 thùng/ngày - đến từ việc cắt giảm sản lượng dầu diesel. Không có sản phẩm nào giảm mạnh đến thế.

So với mức đỉnh trong đợt gỡ bỏ chính sách Zero-Covid vào tháng 12 năm 2022, sản lượng dầu diesel hiện đã giảm khoảng một phần ba. Nhựa đường thậm chí còn lao dốc thảm hại hơn khi giảm hơn hai phần ba so với mức đỉnh của một năm trước đó.

Hiện tại, nhiều nhà thầu đang tận dụng lượng công trường tích lũy từ hơn 5 năm trước, cố gắng thu hồi chút tiền mặt ít ỏi bằng cách hoàn thiện các căn hộ nhờ hỗ trợ từ các chương trình cải tạo đô thị của chính phủ.

Với việc giá dầu diesel tăng khoảng 50% trong tháng 3, việc họ tạm dừng thi công các dự án vốn đã khó sinh lời ngay cả trong thời điểm thuận lợi nhất là điều dễ hiểu, với hy vọng chi phí sẽ dễ chịu hơn một khi eo biển Hormuz mở cửa trở lại.

Tuy nhiên, động thái của các nhà phát triển bất động sản không giải thích được tất cả. Xe tải đang chuyển sang sử dụng năng lượng pin với tốc độ đáng kinh ngạc. Mặc dù vậy, yếu tố này khó có thể giải thích trọn vẹn cho đà sụt giảm đột ngột như hiện tại. Tốc độ chuyển đổi sang xe điện ở nhóm xe máy và ô tô chạy xăng diễn ra nhanh hơn nhiều, nhưng quá trình điện hóa toàn bộ đội xe tải cần có thời gian. Mặc dù sản lượng xăng giảm đáng kể từ tháng 3, đà giảm này vẫn chưa thể sánh được với mức sụt giảm của diesel.

Độ sâu của đà suy giảm nhu cầu do thị trường nhà ở đóng băng cũng phần nào được xoa dịu nhờ việc các nhà máy lọc dầu Trung Quốc đã chuyển hướng từ sản xuất nhiên liệu vận tải sang hóa dầu trong những năm gần đây. Sản lượng nhựa thô và naphtha (nguyên liệu đầu vào để sản xuất hóa chất) trong tháng 6 chỉ kém một chút so với mức kỷ lục lịch sử. Trong những tháng gần đây, Trung Quốc đã sản xuất khối lượng nhựa thô lớn hơn cả sản lượng xăng.

Sự đảo chiều này có thể đã trở nên rõ nét hơn do gián đoạn tại eo biển Hormuz, nhưng nó giống như sự hiện thực hóa của một xu hướng dài hạn. Gần một thập kỷ trước, tỷ phú Mukesh Ambani - người sở hữu tập đoàn Reliance Industries với nhà máy lọc dầu lớn nhất thế giới tại Jamnagar (Ấn Độ) - từng dự báo tương lai của ngành dầu mỏ nằm ở hóa dầu chứ không phải nhiên liệu. Dự báo đó giờ đây đang trở thành hiện thực.

Nếu eo biển Hormuz mở cửa trở lại, sản lượng dầu diesel được kỳ vọng sẽ phục hồi phần nào. Giao thông vận tải, khai khoáng và nông nghiệp vẫn chiếm phần lớn nhu cầu tiêu thụ tại Trung Quốc, trong khi xây dựng chỉ chiếm chưa đầy một phần năm. Tuy nhiên, với việc doanh số xe tải điện hiện chiếm khoảng một phần ba tổng doanh số và chính phủ đặt mục tiêu nâng con số này lên 40% vào năm 2030, thị trường chung đang sụt giảm nhanh hơn nhiều so với bất kỳ sự phục hồi nào mà ngành xây dựng có thể mang lại.

Nếu việc đổ đầy bình xăng của bạn không trở nên quá đắt đỏ trong mùa hè này, bạn nên thầm cảm ơn những công trường xây dựng đang bỏ hoang ở Trung Quốc.

David Fickling là cây bút bình luận của Bloomberg Opinion, chuyên trách mảng biến đổi khí hậu và năng lượng. Trước đây, ông từng làm việc cho Bloomberg News, The Wall Street Journal và Financial Times.

Bài viết này thể hiện quan điểm cá nhân của tác giả và không nhất thiết phản ánh góc nhìn của ban biên tập hay Tập đoàn Bloomberg LP và các chủ sở hữu.