Năm 1970, chú tôi trở về từ Nhật Bản với một món đồ chơi Godzilla chạy bằng pin. Khi ấy tôi 11 tuổi, đã mê phim quái vật Nhật Bản từ nhiều năm trước nên vô cùng thích thú. Nhưng chỉ vài tuần sau, con quái vật ngừng lắc lư trên đôi chân kim loại dày cộp. Tôi buồn bã tìm đến một lời giải thích mà ngày nay có thể gọi là meme: Còn mong đợi gì nữa, hàng sản xuất tại Nhật Bản mà.

Vào năm món đồ chơi Godzilla của tôi hỏng, câu nói mỉa mai về chất lượng kém của hàng hóa Nhật Bản đã tồn tại hơn hai thập niên. Tôi không phải cậu bé duy nhất thất vọng vì món đồ chơi của mình. Trong số tháng 2.1953, chuyên mục Talk of the Town của tạp chí The New Yorker từng đăng một mẩu chuyện về một đứa trẻ được tặng con gấu máy phủ lông vào dịp Giáng sinh. Khi tháo con gấu ra kiểm tra, cậu phát hiện bên trong, ngoài lớp da lông, phần lớn cấu tạo của nó là một vỏ lon bia Schlitz. Ngay cả sản phẩm xuất khẩu nổi tiếng nhất của Nhật Bản vào cuối thập niên 1950 và 1960, radio bán dẫn, cũng chưa thực sự đáng tin cậy.

Nhưng đến năm 1970, việc dùng cụm từ Made in Japan để chế giễu chất lượng hàng hóa đã trở nên thiếu công bằng. Người chú tặng tôi món đồ chơi Godzilla thực ra vừa tham dự Triển lãm Thế giới Expo 1970 tại Osaka. Sự kiện này là nơi Nhật Bản phô diễn năng lực nghệ thuật và thương mại, với công trình trung tâm Tháp Mặt trời vẫn đứng vững đến ngày nay và trở thành một biểu tượng nghệ thuật đại chúng dễ nhận diện của nước này.

Trong những năm trước triển lãm, Nhật Bản và người dân nước này đã kiên trì xây dựng danh tiếng về chất lượng và độ chính xác. Tokyo đăng cai Olympic mùa hè năm 1964, lần đầu tiên Thế vận hội được tổ chức tại châu Á. Sự kiện cũng là dịp Nhật Bản giới thiệu Shinkansen, hệ thống tàu cao tốc liên tỉnh lập kỷ lục về tốc độ.

Trong khi đó, máy ảnh và ống kính của Nippon Kōgaku dần chinh phục các phóng viên ảnh Mỹ, rồi đến nhiều thế hệ người dùng nghiệp dư. Chất lượng sản phẩm vượt xa kỳ vọng đối với một quốc gia từng bị chế giễu vì hàng hóa kém chất lượng. Bộ phim Dr. Strangelove của đạo diễn Stanley Kubrick năm 1964 thậm chí có một nhân vật nhận xét: "Điều kỳ lạ là họ lại sản xuất được những chiếc máy ảnh tốt đến vậy".

Nippon Kōgaku ngày nay được biết đến với tên gọi Nikon. Nhà sản xuất radio bán dẫn chủ chốt của Nhật Bản khi đó mang tên Totsuko, viết tắt của Tokyo Tsushin Kogyo. Ngày nay, doanh nghiệp này chính là Sony. Hàng loạt thương hiệu Nhật Bản hiện đã trở thành đại diện cho chất lượng sản phẩm trên toàn cầu.

Tôi nhớ đến hành trình vươn lên của Nikon khi đọc bài viết của đồng nghiệp Wes Kosova về sự phát triển của các thương hiệu tiêu dùng Trung Quốc trên thị trường quốc tế. Trong đó, Viltrox, công ty có trụ sở tại Thâm Quyến, đã tiến vào nhóm những nhà sản xuất ống kính máy ảnh hàng đầu thế giới.

Câu chuyện đưa tôi trở lại với Chinamaxxing. Khi viết về xu hướng này khoảng tám tháng trước, tôi nghĩ mình đã đến muộn và trào lưu sẽ sớm biến mất. Nhưng điều ngược lại đã xảy ra. Khái niệm này ngày càng mở rộng, vượt xa việc người phương Tây bắt đầu làm theo những thói quen mang tính biểu tượng của Trung Quốc, chẳng hạn uống nước nóng. Trọng tâm hiện nay là sức cạnh tranh ngày càng lớn của hàng tiêu dùng Trung Quốc trên thị trường toàn cầu.

Liên minh châu Âu, nơi có nhiều hãng xe sở hữu năng lực cạnh tranh và công nghệ hàng đầu thế giới, đã trở thành thị trường phát triển mạnh của xe điện và xe hybrid Trung Quốc. Một báo cáo nghiên cứu đầu tư của HSBC hồi tháng 6 kết luận: "Xe Trung Quốc tốt hơn".

Người tiêu dùng Mỹ vẫn có thái độ hoài nghi, phần lớn do họ ít có cơ hội tiếp xúc với những mẫu xe này. Chính sách thuế quan 100% gần như đã ngăn xe điện Trung Quốc tiếp cận thị trường Mỹ. Người châu Âu có trải nghiệm trực tiếp hơn khi cạnh tranh với các nhà sản xuất Trung Quốc cả về giá lẫn chất lượng, như đồng nghiệp Chris Bryant của tôi từng phân tích.

Đây là bước tiến đáng kể của Trung Quốc, đồng thời khiến EU phải tìm cách bảo vệ ngành công nghiệp ô tô trong nước. Từ năm 2024, khối này đã áp thuế đối với xe điện Trung Quốc và trong năm nay bắt đầu đàm phán hạn ngạch với các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc, tương tự cách EU từng xử lý với các hãng xe Nhật Bản trong thập niên 1990.

Dĩ nhiên, ngoài những chiếc móc khóa Labubu treo trên túi xách, nhiều người tiêu dùng bình thường không nhận ra rằng không ít sản phẩm và cửa hàng họ yêu thích có xuất xứ từ Trung Quốc. Bản thân các doanh nghiệp dường như cũng muốn che giấu điều đó.

Tôi phải nhấp chuột nhiều lần trên website của Viltrox mới tìm được phần lịch sử thương hiệu, trong đó xác nhận công ty có nguồn gốc từ Trung Quốc. Một số doanh nghiệp còn chọn cách xây dựng hình ảnh dễ khiến khách hàng liên tưởng đến quốc gia khác. MINISO, chuỗi cửa hàng bán đồ gia dụng, phong cách sống và đồ chơi có trụ sở tại Quảng Châu, sử dụng logo gợi nhớ đến Uniqlo, thương hiệu thời trang nhanh lớn của Nhật Bản.

Những cách xây dựng hình ảnh như vậy phản ánh sự thiếu tự tin trong việc thể hiện bản sắc sáng tạo, đồng thời chưa giúp xóa bỏ định kiến rằng Trung Quốc chỉ giỏi sao chép. Dường như các doanh nghiệp lo ngại việc công khai xuất xứ có thể khiến sản phẩm bị đánh đồng với những món hàng giá rẻ tai tiếng của Temu, sàn thương mại điện tử thuộc PDD Holdings. Công ty này được thành lập tại Thượng Hải, đăng ký pháp nhân tại quần đảo Cayman và đặt trụ sở chính tại Dublin.

Sự dè dặt đó có thể thay đổi khi các doanh nghiệp hàng tiêu dùng Trung Quốc tự tin hơn về nguồn gốc của mình. Đồng nghiệp Juliana Liu của Bloomberg từng viết về nỗ lực không thành công của Shein Group Ltd trong việc chuyển hướng khỏi nền tảng sản xuất có hiệu suất cao tại Trung Quốc đại lục.

Bài học từ Nhật Bản cho thấy xuất xứ quốc gia cũng là một phần giá trị của sản phẩm, ngay cả khi cụm từ Made in Japan chưa từng được xem là lời khen. Tôi đã giữ món đồ chơi Godzilla bị hỏng trên kệ suốt nhiều năm. Có lẽ nó vẫn còn đâu đó trong ngôi nhà cũ của gia đình tôi tại Philippines. Tôi không nỡ vứt bỏ nó, bởi dù sao đi nữa, món đồ chơi ấy cũng được sản xuất tại Nhật Bản.

Howard Chua-Eoan là cây bút bình luận của Bloomberg Opinion, phụ trách các chủ đề văn hóa và kinh doanh. Ông từng giữ chức biên tập viên quốc tế của Bloomberg Opinion và là giám đốc tin tức của tạp chí Time.

Bài bình luận này phản ánh quan điểm cá nhân của tác giả, không nhất thiết đại diện cho quan điểm của ban biên tập Bloomberg LP và các chủ sở hữu của công ty.