Khi bao bì mềm tái chế dần trở thành điều kiện để hàng hóa Việt bước chân vào thị trường châu Âu, một khảo sát tại TP.HCM cho thấy cứ 5 lượt quét bằng máy cận hồng ngoại (NIR) thì có 1 lượt máy không nhận ra vật liệu và có nguy cơ bị từ chối. 

LoopNet Asia công bố sau khi quét 1.530 bao bì mềm với 3.188 lượt quét tại siêu thị, cửa hàng tiện lợi, tạp hoá, hàng rong và thương mại điện tử. Theo đơn vị này, 19% lượt quét không nhận ra vật liệu. Khoảng 51% là nhựa PE/PP đơn chất, loại đã có nơi thu mua tại Việt Nam. Nhóm khảo sát cho biết bao bì phục vụ xuất khẩu có rủi ro cao hơn: 38% màng bọc công nghiệp và 49% nhãn bao bì không được nhận diện.

Theo kênh bán hàng, siêu thị có tỉ lệ nhận diện cao nhất (92%), tiếp đến là cửa hàng tiện lợi (87%) và hàng rong (84%). Tạp hoá (72%) và cửa hàng thực phẩm hữu cơ (69%) thấp nhất, dù bao bì ở đây thường có vẻ ngoài thân thiện với môi trường. "Xanh với mắt người và xanh với máy phân loại là hai việc khác nhau", LoopNet Asia nhận định.

Khảo sát chỉ diễn ra ở TP.HCM và chưa được bên thứ ba hay cơ quan quản lý kiểm chứng. Máy dùng để quét là loại cầm tay, có nguyên lý tương tự nhưng không phải thiết bị của các nhà máy châu Âu. Loại máy này cũng chỉ đọc được lớp ngoài cùng, còn mực đen và lớp tráng kim loại có thể làm máy "mù".

Siết tiêu chuẩn

Liên minh châu Âu (EU) là thị trường xuất khẩu quan trọng của nông, lâm, thủy sản Việt Nam, với lợi thế lớn từ Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA).Trong 8 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu của Việt Nam sang EU (27 nước) đạt 44,26 tỉ USD, tăng 19,8%, tương ứng tăng 7,32 tỉ USD so với cùng kỳ năm trước, theo thông tin từ Chi cục Hải quan khu vực II.

Quy định Bao bì và Chất thải Bao bì (PPWR) của EU yêu cầu từ 1.1.2030, bao bì bán tại EU phải đạt hạng tái chế A, B hoặc C, tương ứng với việc thu hồi được từ 95%, 80% hoặc 70% khối lượng. Từ năm 2038, chỉ còn hạng A và B được chấp nhận. Tuy nhiên, tiêu chí chấm hạng chi tiết chưa được ban hành. 

EU đặt ra hạn chót là 1.1.2028, sau đó doanh nghiệp có thêm 24 tháng để thực hiện. Nghĩa vụ chứng minh bao bì làm từ vật liệu gì được cho là sẽ truy ngược đến xưởng in, xưởng màng tại Việt Nam, kể cả khi họ không ký hợp đồng trực tiếp với công ty châu Âu.

Theo mô hình của ZSVR, cơ quan đăng ký bao bì của Đức (cập nhật 31.08.2026), chỉ cần bao bì có một thành phần không tái chế được, hoặc không có nơi nào thực tế tiếp nhận vật liệu đó, thì toàn bộ bao bì bị tính 0% tái chế. Đây là cách tính của Đức, chưa phải quy định chung của EU, nhưng nhiều chuyên gia xem đó là hình mẫu tham khảo.

Bao bì nhiều lớp, nhiều vật liệu là một trở ngại khác. Theo cùng bộ dữ liệu, 27% sản phẩm có từ 2 loại vật liệu trở lên và 9% có từ 3 loại trở lên. Việc thu gom tại Việt Nam chủ yếu dựa vào mắt nhìn và giá bán lại, nên loại bao bì này thường bị bỏ hẳn thay vì được tách ra. Phần nhựa đơn chất có thị trường thu mua, nhưng chủ yếu được tái chế thành sản phẩm giá trị thấp hơn như hạt nhựa hoặc dây thừng, qua mạng lưới ve chai và làng nghề không chính thức.

Áp lực xanh hóa còn đến từ trong nước, khi chính sách yêu cầu nhà sản xuất chịu trách nhiệm thu gom, tái chế bao bì (EPR) đã bắt đầu được triển khai. Theo đó, thời gian để doanh nghiệp Việt thiết kế lại bao bì kéo dài đến năm 2029, tức còn khoảng ba năm.