Những diễn biến căng thẳng tại Trung Đông đang tạo ra các tác động bước đầu đối với hoạt động sản xuất và xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam, đặc biệt là chi phí đầu vào, vận tải và thị trường tiêu thụ.

Tại họp báo thường kỳ ngày 11.3, đại diện Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết xung đột tại khu vực Trung Đông có thể ảnh hưởng trực tiếp đến các mặt hàng đang xuất khẩu sang thị trường này, đồng thời tác động gián tiếp đến chuỗi cung ứng toàn cầu và chi phí logistics.

Ông Trần Gia Long, Phó Vụ trưởng Vụ Kế hoạch Tài chính, cho biết giá dầu thế giới tăng trong thời gian gần đây đã kéo theo chi phí năng lượng và nhiều đầu vào sản xuất nông nghiệp tăng lên. Trong đó, phân bón là nhóm chịu ảnh hưởng rõ rệt khi giá phân urê tăng lên mức cao nhất kể từ năm 2025.

Theo tính toán sơ bộ, chi phí sản xuất nông nghiệp tại Việt Nam có thể tăng thêm khoảng 3% đến 5% do tác động từ giá năng lượng và vật tư đầu vào. Điều này có thể ảnh hưởng đến lợi nhuận của doanh nghiệp và nông hộ, đồng thời tạo áp lực lên giá thành sản phẩm xuất khẩu.

Ngoài chi phí sản xuất, vận tải biển cũng đang chịu tác động từ bất ổn địa chính trị. Các hãng tàu quốc tế có xu hướng điều chỉnh tuyến vận chuyển nhằm tránh các khu vực rủi ro, khiến cước vận tải biển tăng và thời gian giao hàng kéo dài.

Theo đại diện Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cước vận tải có thể tăng khoảng 25% đến 30% trong một số tuyến, trong khi thời gian vận chuyển có thể kéo dài thêm từ 7 đến 14 ngày. Sự thay đổi này làm gia tăng chi phí logistics và có thể ảnh hưởng đến sức cạnh tranh của một số mặt hàng nông sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Dữ liệu thống kê cho thấy năm 2025, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam sang khu vực Trung Đông đạt khoảng 1,74 tỉ đô la. Dù tỷ trọng chưa lớn so với tổng kim ngạch xuất khẩu của ngành, những biến động tại khu vực này vẫn cần được theo dõi sát do khả năng lan tỏa sang các thị trường khác.

Theo các kịch bản sơ bộ do cơ quan quản lý xây dựng, nếu xung đột kéo dài khoảng một tháng, tổng kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam có thể bị ảnh hưởng khoảng 1 tỉ đô la. Trong trường hợp xung đột kéo dài ba tháng, mức giảm có thể lên đến khoảng 3 đến 3,5 tỉ đô la.

Trong kịch bản này, xuất khẩu sang Trung Đông có thể giảm khoảng 500 đến 600 triệu đô la. Xuất khẩu sang châu Âu có thể giảm từ 1 đến 1,6 tỉ đô la, trong khi khu vực Bắc Phi có thể giảm khoảng 200 đến 250 triệu đô la.

Ông Trần Gia Long nhấn mạnh các con số trên chỉ mang tính dự báo để phục vụ công tác điều hành và chuẩn bị phương án ứng phó. Các đơn vị chuyên môn sẽ tiếp tục cập nhật diễn biến thực tế để điều chỉnh kịch bản phù hợp.

Theo ông Lê Bá Anh, Phó Cục trưởng Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường, thị trường Trung Đông hiện chiếm khoảng 2% tổng kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam. Trong hai tháng đầu năm 2026, xuất khẩu sang khu vực này đạt khoảng 216 triệu đô la, bình quân mỗi tháng hơn 100 triệu đô la.

Một số nhóm hàng xuất khẩu chủ lực sang Trung Đông gồm rau quả, cà phê, hạt điều, hạt tiêu và thủy sản. Khi xung đột xảy ra, các mặt hàng này có thể chịu tác động trực tiếp do nhu cầu thị trường suy giảm hoặc gián đoạn vận chuyển.

Ngoài yếu tố thị trường, chuỗi cung ứng cũng có thể chịu ảnh hưởng khi nhiều tuyến vận tải phải điều chỉnh để tránh khu vực xung đột. Một số hãng tàu đã thông báo tạm dừng hoặc hạn chế vận chuyển tới một số cảng tại Trung Đông.

Bên cạnh đó, chi phí bảo hiểm hàng hải tại các khu vực có rủi ro xung đột cũng tăng đáng kể, làm gia tăng chi phí logistics đối với doanh nghiệp xuất khẩu. Tác động này đặc biệt đáng chú ý đối với các mặt hàng cần bảo quản lạnh như thủy sản và rau quả tươi.

Dù vậy, theo đánh giá của cơ quan quản lý, ngành nông nghiệp vẫn có khả năng điều chỉnh thị trường xuất khẩu trong trường hợp xuất khẩu sang Trung Đông gặp khó khăn. Các thị trường lớn như China, United States, Japan, South Korea và khu vực ASEAN vẫn duy trì nhu cầu tương đối ổn định đối với nhiều mặt hàng nông sản của Việt Nam.

Theo Phùng Đức Tiến, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường, năm 2026 được dự báo sẽ có nhiều biến động hơn do ảnh hưởng từ kinh tế toàn cầu, rủi ro địa chính trị và các rào cản thương mại gia tăng.

Trong bối cảnh đó, ngành nông nghiệp đang triển khai các giải pháp như đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, thúc đẩy ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số trong sản xuất, đồng thời theo dõi sát diễn biến thị trường để kịp thời điều chỉnh chính sách hỗ trợ doanh nghiệp và nông dân.